Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 31

Devanagari script

क्षीराब्धिसंज्ञं तत्रान्यत्तीर्थं केशवतोग्रतः । कृतोदकक्रियस्तत्र वसेत्क्षीराब्धिरोधसि

Transliteration

kṣīrābdhisaṃjñaṃ tatrānyattīrthaṃ keśavatogrataḥ | kṛtodakakriyastatra vasetkṣīrābdhirodhasi

Translation

Naroon pa ang isa pang tīrtha na tinatawag na ‘Kṣīrābdhi’, sa harap ni Keśava. Pagkatapos isagawa roon ang mga ritwal ng tubig, dapat manahan ang isa sa pampang ng Kṣīrābdhi bilang pagtalima.

Word by Word

• क्षीराब्धिसंज्ञम्: named ‘Kṣīrābdhi’ (Milk Ocean)
• क्षीराब्धिसंज्ञम्: कर्मविशेषण (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: क्षीर + अब्धि + संज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (क्षीराब्धिः इति संज्ञा यस्य)

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• अन्यत्: another
• अन्यत्: कर्मविशेषण (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषणम्

• तीर्थम्: sacred ford/pilgrimage spot
• तीर्थम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन

• केशवतः: of Keśava
• केशवतः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन

• अग्रतः: in front (of)
• अग्रतः: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अग्रतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (in front of)

• कृतोदकक्रियः: one who has performed the water-rites
• कृतोदकक्रियः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत + उदक + क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः: (उदकक्रिया कृतः यस्य) — ‘कृत’ = क्त-प्रत्ययान्त (PPP) from कृ

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• वसेत्: should dwell
• वसेत्: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• क्षीराब्धिरोधसि: on the bank of the Milk Ocean
• क्षीराब्धिरोधसि: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षीर + अब्धि + रोधस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षीराब्धेः रोधः/तटः)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kṣīrābdhi-tīrtha (before Keśava)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Before the Keśava shrine lies a serene waterbody named Kṣīrābdhi; devotees perform udaka-kriyā with cupped hands, offering water; a quiet bank invites disciplined residence.

Characters & Entities

• Kṣīrābdhi-tīrtha
• Keśava (Ādikeśava)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purifying water-rites performed at a consecrated tīrtha, near the Lord’s presence, are a powerful discipline for inner cleansing and merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kṣīrābdhi-tīrtha, located before Keśava in the Kāśī sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform udaka-kriyā (water rites such as snāna/tarpaṇa) and observe residence/sojourn on the bank of Kṣīrābdhi.