Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 9

Devanagari script

रात्रौ सूर्यग्रहो दृष्टो महानिष्टकरो ध्रुवम् । ऐंद्रधनुर्द्वयं रात्रौ यदलोकि न तच्छुभम्

Transliteration

rātrau sūryagraho dṛṣṭo mahāniṣṭakaro dhruvam | aiṃdradhanurdvayaṃ rātrau yadaloki na tacchubham

Translation

Ang pagkakita ng paglalaho ng araw sa gabi ay tiyak na nagdudulot ng malaking kapahamakan. At kung dalawang bahaghari ang makita sa gabi, iyon man ay hindi mapalad.

Word by Word

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन (वैदिक/प्रयोगभेदेन रूपम्)

• सूर्य-ग्रहः: solar eclipse
• सूर्य-ग्रहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक) + ग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (सूर्यस्य ग्रहः = eclipse of the sun)

• दृष्टः: was seen
• दृष्टः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि प्रयोगः (was seen)

• महान्: great
• महान्: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महन्त् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• इष्ट-करः: causing misfortune (lit. causing undesired)
• इष्ट-करः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इष्ट (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (इष्टं करोति)

• ध्रुवम्: certainly
• ध्रुवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय (adverb: certainly)

• ऐन्द्र-धनुः-द्वयम्: a pair of rainbows
• ऐन्द्र-धनुः-द्वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऐन्द्रधनुः (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (ऐन्द्रधनुषोः द्वयम् = pair of rainbows)

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• यत्: which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative)

• अलोकि: was seen/appeared
• अलोकि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √लोक्/√लुक् (धातु) (आ + √लोक्)
• Form: लुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि/कर्तरि प्रयोगः सन्दर्भानुसार (was seen/appeared)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; निर्देशार्थक

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Kriya (Predicate complement/क्रियापूरक)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषणम् (it is auspicious)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Night sky over Kāśī: an impossible eclipse-like darkening around a sun-disc, and two faint rainbows arcing in moonlit clouds; below, ghats and temples with anxious crowds looking upward.

Characters & Entities

• Indra (via aindradhanuḥ, ‘Indra’s bow’)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic irregularities are read as warnings; rulers and communities should correct course through dharma and restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is within the Kāśī-khaṇḍa tradition, but this verse focuses on utpāta (portents) rather than a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed here; it identifies inauspicious astral signs.