Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 48

Devanagari script

यस्तु क्षेत्रमुषित्वा तु नैतां यात्रां समाचरेत् । विघ्नास्तस्योपतिष्ठंते क्षेत्रोच्चाटनसूचकाः

Transliteration

yastu kṣetramuṣitvā tu naitāṃ yātrāṃ samācaret | vighnāstasyopatiṣṭhaṃte kṣetroccāṭanasūcakāḥ

Translation

Ngunit ang sinumang naninirahan sa banal na kṣetra at hindi nagsasagawa ng paglalakbay na ito—darating sa kanya ang mga balakid, hudyat ng nalalapit na pagkataboy mula sa kṣetra.

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (but/indeed)

• क्षेत्रम्: the sacred area
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘dwelling in’ इत्यर्थे कर्मवत् (उष् धातोः)

• उषित्वा: having resided
• उषित्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस्/उष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); ‘having stayed/dwelt’

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात (negation)

• एताम्: this
• एताम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (यात्रा)

• यात्राम्: pilgrimage
• यात्राम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समाचरेत्: should perform
• समाचरेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + चर् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘should perform/practise’ (न-निषेधेन ‘should not perform’)

• विघ्नाः: obstacles
• विघ्नाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विघ्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध (of him)

• उपतिष्ठन्ते: approach, befall
• उपतिष्ठन्ते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + स्था (धातु)
• Form: लट् (present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; ‘approach/stand near’

• क्षेत्रोच्चाटनसूचकाः: indicating expulsion from the sacred area
• क्षेत्रोच्चाटनसूचकाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षेत्र + उच्चाटन + सूचक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (क्षेत्रात् उच्चाटनस्य सूचकाः) विशेषणम् (विघ्नाः)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly as Skanda teaching Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (resident’s yātrā obligation)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Kāśī resident neglects the yātrā; dark clouds and symbolic impediments—closed temple doors, tangled streets, broken offering pot—appear as omens of kṣetra-uccāṭana.

Characters & Entities

• Kāśī (kṣetra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Privilege of dwelling in Kāśī demands observance; neglect of prescribed devotion invites vighnas and spiritual decline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī as a kṣetra whose continued grace is linked to maintaining its yātrā-dharma.

What ritualistic prescription is mentioned?

Residents must perform the stated yātrā; failure is warned to bring obstacles signaling loss of kṣetra-connection.