Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 40

Devanagari script

ब्राह्मणानामिति वचः क्षेत्रभक्तिविबृंहितम् । निशम्य गिरिजाकांतस्तुतोष नितरां हरः

Transliteration

brāhmaṇānāmiti vacaḥ kṣetrabhaktivibṛṃhitam | niśamya girijākāṃtastutoṣa nitarāṃ haraḥ

Translation

Nang marinig ang mga salitang yaon ng mga brāhmaṇa—mga salitang pinagniningning ng debosyon sa banal na kṣetra—si Hara, ang minamahal ni Girijā (Pārvatī), ay lubhang nalugod.

Word by Word

• ब्राह्मणानाम्: of the brāhmaṇas
• ब्राह्मणानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• इति: thus
• इति: Discourse marker (उद्धरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्ति-सूचक-अव्यय (quotative particle)

• वचः: speech/statement
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• क्षेत्रभक्तिविबृंहितम्: enhanced by devotion to the sacred field
• क्षेत्रभक्तिविबृंहितम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षेत्र-भक्ति-विबृंहित (प्रातिपदिक; क्षेत्र + भक्ति + विबृंहित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण; तत्पुरुष-समासः (क्षेत्रे भक्त्या विबृंहितम् = devotion-to-the-field enhanced)

• निशम्य: having heard
• निशम्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: नि-शम् (धातु) + ल्यप् (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त-अव्यय (absolutive/gerund): having heard

• गिरिजाकान्तः: the beloved of Girijā (Śiva)
• गिरिजाकान्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गिरिजा-कान्त (प्रातिपदिक; गिरिजा + कान्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गिरिजायाः कान्तः)

• तुतोष: was pleased
• तुतोष: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तुष् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• नितराम्: greatly
• नितराम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नितराम् (अव्यय)
• Form: परिमाण/तीव्रता-अव्यय (adverb: exceedingly)

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम

Speaker

Narrator (Skanda to Agastya, per Kāśīkhaṇḍa convention)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A group of venerable brāhmaṇas in Kāśī recite kṣetra-glorifying words; Śiva (Hara), as Girijā-kānta, listens with softened gaze and visible delight, the city’s ghāṭs and temple spires behind.

Characters & Entities

• Brāhmaṇas
• Hara (Śiva)
• Girijā (Pārvatī)
• Kāśī-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion to the sacred kṣetra (Kāśī) is itself a powerful act of dharma that delights Śiva.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī-kṣetra (Vārāṇasī), praised through kṣetra-bhakti.

What ritualistic prescription is mentioned?

The implied practice is stuti (praise) and remembrance of Kāśī; no specific vrata or dāna is stated in this verse.