Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 44

Devanagari script

दृष्टिं विलुप्य भर्तुर्या कंचिदन्यं समीक्षते । काणा च विमुखी चापि कुरूपा चापि जायते

Transliteration

dṛṣṭiṃ vilupya bharturyā kaṃcidanyaṃ samīkṣate | kāṇā ca vimukhī cāpi kurūpā cāpi jāyate

Translation

Ang asawang inililihis ang tingin sa sariling asawa at tumitingin sa ibang lalaki ay, bunga nito, isinisilang na may isang mata, may pusong tumatalikod, at maging pangit ang anyo.

Word by Word

• दृष्टिम्: sight, gaze
• दृष्टिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• विलुप्य: having taken away, depriving
• विलुप्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: वि-लुप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund), पूर्वकालिक क्रिया; धातु: लुप्, उपसर्ग: वि

• भर्तुः: of the husband
• भर्तुः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• या: she who
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम

• कंचित्: some (man/person)
• कंचित्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थक (some)

• अन्यम्: another
• अन्यम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (कंचित् इत्यस्य)

• समीक्षते: looks at, gazes upon
• समीक्षते: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-ईक्ष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• काणा: one-eyed
• काणा: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमाना)
• Type: Adjective
• Root: काण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (या इत्यस्य)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• विमुखी: turned away, averse
• विमुखी: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमाना)
• Type: Adjective
• Root: विमुख (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha/Emphasis (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि = also/even

• कुरूपा: ugly
• कुरूपा: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमाना)
• Type: Adjective
• Root: कुरूप (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha/Emphasis (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि = also/even

• जायते: becomes, is born/comes to be
• जायते: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Characters & Entities

• Skanda
• Agastya
• Kāśī (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Single-minded fidelity and reverence toward one’s spouse are presented as protective dharma; wavering attention is portrayed as spiritually and karmically harmful.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader discourse belongs to the Kāśī Khaṇḍa, thus situating the teaching within the sanctifying frame of Kāśī (Vārāṇasī), even if this verse itself is ethical rather than topographical.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; it is an ethical injunction (ācāra) concerning conduct.