Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 22

Devanagari script

प्रदेशिनी भवेद्यस्या अंगुष्ठाव्यतिरेकिणी । कन्यैव कुलटा सा स्यादेष एव विनिश्चयः

Transliteration

pradeśinī bhavedyasyā aṃguṣṭhāvyatirekiṇī | kanyaiva kulaṭā sā syādeṣa eva viniścayaḥ

Translation

Kapag ang hintuturo sa paa ng babae ay lumalampas sa hinlalaki, siya’y tinatawag na Pradeśinī. Kahit dalaga pa, itinuturing siyang di-matinô—ito ang tiyak na pasya.

Word by Word

• प्रदेशिनी: index finger
• प्रदेशिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रदेशिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (index finger)

• भवेत्: would be
• भवेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• यस्याः: of whom/whose
• यस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• अंगुष्ठाव्यतिरेकिणी: excluding the thumb
• अंगुष्ठाव्यतिरेकिणी: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अंगुष्ठ + व्यतिरेकिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अंगुष्ठात् व्यतिरेकिणी (separate from/excluding the thumb)

• कन्या: a maiden
• कन्या: Karta (Subject complement/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात (emphatic particle)

• कुलटा: unchaste woman
• कुलटा: Karta (Subject complement/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुलटा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्यात्: would be
• स्यात्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• एषः: this
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात

• विनिश्चयः: determination/decision
• विनिश्चयः: Karta (Subject complement/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विनिश्चय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (general context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A close-up of feet showing the index toe extending beyond the big toe; a caption-like label ‘Pradeśinī’; a moralizing backdrop of a household threshold and a distant Kāśī shrine.

Characters & Entities

• Skanda
• Kāśī (Vārāṇasī)
• Pradeśinī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It reflects a traditional omen-based moral reading of bodily signs, ultimately pointing to the Purāṇic concern for ethical conduct and self-restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the larger sacred frame of the Kāśīkhaṇḍa, though this verse is not directly describing a tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.