Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 48

Devanagari script

कल्पवृक्षादि वृक्षांश्च धातून्कांचनमुख्यतः । दिव्यस्त्रीरुर्वशीमुख्या गरुडादीन्पतत्त्रिणः

Transliteration

kalpavṛkṣādi vṛkṣāṃśca dhātūnkāṃcanamukhyataḥ | divyastrīrurvaśīmukhyā garuḍādīnpatattriṇaḥ

Translation

Dapat alalahanin ang mga punong nagsisimula sa Kalpavṛkṣa, ang mga metal na pinangungunahan ng ginto, ang mga makalangit na babae na pinangungunahan ni Urvaśī, at ang mga dakilang ibon na pinangungunahan ni Garuḍa.

Word by Word

• कल्पवृक्षादि: beginning with the wish-fulfilling tree
• कल्पवृक्षादि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कल्पवृक्ष + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; विशेषण-प्रयोगः ("वृक्षान्" इति विशेष्यस्य)

• वृक्षान्: trees
• वृक्षान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• धातून्: metals/minerals
• धातून्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धातु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• काञ्चनमुख्यतः: chiefly (with gold as foremost)
• काञ्चनमुख्यतः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: काञ्चन + मुख्य + तस् (प्रातिपदिक + तद्धित-अव्यय)
• Form: अव्यय; तद्धितान्त-क्रियाविशेषण ("मुख्यतः" = chiefly), अर्थः—काञ्चनं मुख्यं यस्मात्/यत्र

• दिव्यस्त्रीः: divine women
• दिव्यस्त्रीः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिव्य + स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• उर्वशीमुख्याः: with Urvaśī as the foremost
• उर्वशीमुख्याः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उर्वशी + मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण-प्रयोगः ("दिव्यस्त्रीः" इति विशेष्यस्य)

• गरुडादीन्: Garuḍa and others
• गरुडादीन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गरुड + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• पतत्त्रिणः: birds
• पतत्त्रिणः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पतत्त्रिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (पतत्त्रिन्-शब्दस्य बहुवचनरूपम्)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages at Naimiṣāraṇya (typical Purāṇic frame)

Visual Art Cues

Scene: A contemplative pilgrim in Kāśī visualizes a cosmic catalogue: the wish-fulfilling Kalpavṛkṣa, radiant gold, Urvaśī among apsarases, and Garuḍa soaring above—symbols of divine plenitude.

Characters & Entities

• Kalpavṛkṣa
• Kāñcana (gold)
• Urvaśī
• Garuḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembering auspicious archetypes (wish-fulfillment, purity, beauty, protection) orients the mind toward dharma and sacred order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is named; the verse contributes to a universal remembrance list taught in the Kāśīkhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Smaraṇa of auspicious entities—Kalpavṛkṣa, gold, Urvaśī, and Garuḍa—typically as part of morning recollection.