Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 65

Devanagari script

अविमुक्तरहस्यज्ञा मुच्यंते ज्ञानि नो नराः । अज्ञानिनोपि तिर्यञ्चो मुच्यंते गतकिल्बिषाः

Transliteration

avimuktarahasyajñā mucyaṃte jñāni no narāḥ | ajñāninopi tiryañco mucyaṃte gatakilbiṣāḥ

Translation

Ang mga pantas na nakaaalam sa lihim ng Avimukta (Kāśī) ay napapalaya. Maging ang mangmang—oo, maging ang mga hayop—ay napapalaya, nahuhugasan ang kanilang mga kasalanan.

Word by Word

• अविमुक्त-रहस्य-ज्ञाः: knowers of the secret of Avimukta (Kāśī)
• अविमुक्त-रहस्य-ज्ञाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक) + रहस्य (प्रातिपदिक) + ज्ञ (धातु √ज्ञा/ज्ञा- ‘जानने’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (अविमुक्तस्य रहस्यं जानन्ति इति)

• मुच्यन्ते: are liberated
• मुच्यन्ते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (धातु, ‘मोचने/विमोचने’)
• Form: लट्-लकार (Present), कर्मणि-प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, बहुवचन

• ज्ञानिनः: the wise (knowers)
• ज्ञानिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञानिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha/Modifier (सम्बन्ध/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negative particle)

• उ: indeed
• उ: Sambandha/Modifier (सम्बन्ध/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: उ (अव्यय)
• Form: अवधारण/अनुनासिक-निपात (emphatic particle)

• नराः: men
• नराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• अज्ञानिनः: the ignorant
• अज्ञानिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अ-ज्ञानिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha/Modifier (सम्बन्ध/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षा-निपात (particle: also/even)

• तिर्यञ्चः: animals (beings of the animal realm)
• तिर्यञ्चः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तिर्यञ्च् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• मुच्यन्ते: are liberated
• मुच्यन्ते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (धातु, ‘मोचने/विमोचने’)
• Form: लट्-लकार (Present), कर्मणि-प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, बहुवचन

• गत-किल्बिषाः: whose sins have departed / sinless
• गत-किल्बिषाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गत (कृदन्त, √गम् ‘गत्यर्थे’ क्त) + किल्बिष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (किल्बिषं गतं/अपगतं येषाम्)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Muni (addressed as ‘naraḥ/muni’ in surrounding frame; here the teaching is general)

Visual Art Cues

Scene: A didactic proclamation within Kāśī’s sacred aura: sages and pilgrims near Viśveśvara, with animals (birds, cattle, dogs) also bathed in the same sanctity, suggesting universal liberation under Śiva’s gaze.

Characters & Entities

• Avimukta (Kāśī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī (Avimukta) is intrinsically liberating; knowledge of its sacred mystery and even mere association can dissolve sin and grant release.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta—another name for Kāśī/Varanasi, celebrated as a supreme mokṣa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is stated; the verse emphasizes the salvific power of Avimukta and the merit of knowing its rahasya (sacred doctrine).