Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 4

Devanagari script

वाराणस्यां महाभागो वर्षाणामयुतं शतम् । स्थापयित्वा महालिंगं पावनं पवनेश्वरम्

Transliteration

vārāṇasyāṃ mahābhāgo varṣāṇāmayutaṃ śatam | sthāpayitvā mahāliṃgaṃ pāvanaṃ pavaneśvaram

Translation

Sa Vārāṇasī, ang lubhang mapalad na iyon—pagkaraan ng sampung libong taon at isa pang sandaang taon—ay nagtatag ng dakilang liṅga, ang nagpapabanal na tinatawag na Pavaneśvara.

Word by Word

• वाराणस्याम्: in Vārāṇasī
• वाराणस्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: vārāṇasī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• महाभागः: the greatly fortunate one
• महाभागः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: mahā-bhāga (प्रातिपदिक; महा + भाग)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः

• वर्षाणाम्: of years
• वर्षाणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: varṣa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), बहुवचनम्

• अयुतम्: ten thousand
• अयुतम्: Karma (Measure/परिमाण)
• Type: Noun
• Root: ayuta (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; संख्यावाचक

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karma (Measure/परिमाण)
• Type: Noun
• Root: śata (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; संख्यावाचक

• स्थापयित्वा: having स्थापित/installed
• स्थापयित्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: sthā (धातु)
• Form: णिच्-प्रत्ययान्त causative + क्त्वान्त (absolutive): स्थापयित्वा = स्थापयन् कृत्वा; √स्था (to place)

• महालिङ्गम्: a great liṅga (Śiva-emblem)
• महालिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: mahā-liṅga (प्रातिपदिक; महा + लिङ्ग)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः

• पावनम्: purifying
• पावनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pāvana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (महालिङ्गस्य)

• पवनेश्वरम्: Pavaneśvara (Lord of Wind; name/title)
• पवनेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: pavana-īśvara (प्रातिपदिक; पवन + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘पवनस्य ईश्वरः’)—नामरूपेण लिङ्गस्य

Speaker

Narrator voice within Kāśīkhaṇḍa (deduced as Skanda)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pavaneśvara

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: The sage completes a vast period of austerity and consecrates a towering ‘Mahāliṅga’ named Pavaneśvara in Kāśī; priests pour water, devotees hold lamps, and wind motifs swirl as if Vāyu himself blesses the rite.

Characters & Entities

• Vārāṇasī (Kāśī)
• Pavaneśvara
• Mahāliṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas culminates in consecration: establishing a Śiva-liṅga in Kāśī is portrayed as a world-purifying act with enduring sacred presence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pavaneśvara Liṅga in Vārāṇasī (Kāśī).

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-sthāpana (establishing/consecrating a Śiva-liṅga) is explicitly mentioned.