Adhyaya 40

Verse 1

नारद उवाच । ज्ञातिभेदे तु संजाते तस्मिन्मोहेरके पुरे । त्रैविद्यैः किं कृतं ब्रह्मंस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः

Sinabi ni Nārada: “Nang maganap ang pagkakahati-hati ng mga angkan sa lungsod na yaon ng Moheraka, ano ang ginawa ng mga Traividya, O Brahmā? Ipaalam mo sa akin, sapagkat ako’y nagtatanong.”

Verse 2

ब्रह्मोवाच । स्वस्थाने वाडवाः सर्वे हर्षनिर्भरमानसाः । अग्निहोत्रपरा केऽपि केऽपि यज्ञपरायणाः

Sinabi ni Brahmā: “Ang lahat ng Vāḍava ay nanatili sa kani-kanilang wastong kalagayan, ang kanilang mga puso’y puspos ng galak. Ang ilan ay nakatuon sa Agnihotra, at ang ilan nama’y lubos na nakalaan sa mga yajña.”

Verse 3

केऽपि चाग्निसमाधानाः केऽपि स्मार्ता निरंतरम् । पुराणन्यायवेत्तारो वेदवेदांगवादिनः

Ang ilan ay abala sa pagtatatag at patuloy na pag-aalaga ng mga banal na apoy; ang ilan nama’y walang patid na tumitindig sa tradisyong Smārta. Sila’y mga nakaaalam ng mga Purāṇa at ng lohika (nyāya), at mga tagapagpaliwanag ng mga Veda at Vedāṅga.

Verse 4

सुखेन स्वान्सदाचारान्कुर्वन्तो ब्रह्मवादिनः । एवं धर्मसमाचारान्कुर्वतां कुशलात्मनाम्

Ang mga tagapagsalaysay ng Brahman ay payapang isinasagawa ang sarili nilang mabubuting kaugalian. Sa gayon, habang ang mga may maayos na diwa ay tumutupad sa wastong mga gawi ng dharma…

Verse 5

स्थानाचारान्कुलाचारानधिदेव्याश्च भाषितान् । धर्मशास्त्रस्थितं सर्वं काजेशैरुदितं च यत्

Sinunod nila ang mga kaugalian ng lugar at ng angkan, gayundin ang mga salitang ipinahayag ng namamayaning Diyosa; at ang lahat ng itinatag sa mga Dharmaśāstra, at maging ang anumang ipinahayag ng mga kinikilalang tagapamahala (kājeśa).

Verse 6

परंपरागतं धर्म मूचुस्ते वाडवोत्तमाः

Sa gayon itinuro ng mga dakilang Vāḍava ang dharma na minana at ipinasa sa pamamagitan ng walang putol na tradisyon.

Verse 7

ब्राह्मणा ऊचुः । उपास्ते यश्च लिखितं रक्तपादैस्तु वाडवाः । ज्ञातिश्रेष्ठः स विज्ञेयो वलिर्देयस्ततः परम्

Sinabi ng mga brāhmaṇa: “Ang sinumang sumasamba sa kasulatang yaong isinulat ng mga Vāḍava, na may mga paang pinintahan ng pula, ay dapat kilalaning pinakadakila sa angkan; at pagkatapos nito, ang handog na bali ay dapat ialay.”

Verse 8

रक्तचंदनं प्रसाध्याथ प्रसिद्धं स्वकुलं तथा । कुंकुमारक्तपादैस्तैर्गंधपुष्पादिचर्चितैः

Pagkaraan, pinahiran nila ng pulang sandal ang mga tanda; at sa gayon ay pinasikat din nila ang sariling angkan—sa pamamagitan ng mga bakas ng paang mapula, may bahid ng kumkuma, na pinalamutian ng halimuyak, mga bulaklak, at iba pa.

Verse 9

संभूय लिखितं तच्च रक्तपादं तदुच्यते । रामस्य लेख्यं ते सर्वे पूजयंतु समाहिताः

Ang kasulatang yaon na pinagsama-samang isinulat sa kapulungan ay tinatawag na ‘Raktapāda’. Nawa’y sambahin nilang lahat, na may payapang isip at buong pag-iingat, ang nasusulat na kasulatan ni Rāma.

Verse 10

रामस्य करमुद्रां च पूजयंतु द्विजाः सदा । येषां दोषाः सदाचारे व्यभिचारादयो यदि

Laging sambahin ng mga dvija ang banal na karamudrā (tatak-kamay) ni Rāma. Ngunit kung may dungis sa kanilang mabuting asal—gaya ng pakikiapid at iba pa—hindi sila nararapat magtaglay nito nang walang wastong pagwawasto.

Verse 11

तेषां दण्डो विधेयस्तु य उक्तो विधिवद्विजैः । चिह्नं न राममुद्राया यावद्दंडं ददाति न

Sa gayong mga tao, ipataw nga ang parusang itinakda ayon sa batas, gaya ng sinabi ng marurunong na dvija. Hangga’t hindi naibabayad ang parusa, huwag isuot ang tanda ng mudrā ni Rāma.

Verse 12

विना दण्डप्रदानेन मुद्राचिह्नं न धार्यते । मुद्राहस्ताश्च विज्ञेया वाडवा नृपसत्तम

Kung walang pagbabayad ng parusa, hindi dapat dalhin ang tanda ng mudrā. At yaong may mudrā sa kamay ay makikilalang mga ‘Vāḍava’, O pinakamainam sa mga hari.

Verse 13

पुत्रे जाते पिता दद्द्याच्छ्रीमात्रे तु बलिं सदा । पलानि विंशतिः सर्प्पिर्गुडः पंचप लानि च

Kapag isinilang ang isang anak na lalaki, ang ama ay laging maghandog ng bali (alay) kay Śrīmātṛ. (Kasama sa alay) ang dalawampung pala ng ghee at limang pala ng jaggery rin.

Verse 14

कुंकुमादिभिरभ्यर्च्य जातमात्रः सुतस्तदा । षष्ठे च दिवसे राजन्षष्ठीं पूजयते सदा

Pagkatapos sambahin (ang diyosa) sa kuṅkuma at iba pa habang bagong-silang ang anak na lalaki, saka sa ikaanim na araw, O hari, laging sambahin si Ṣaṣṭhī, ang diyosa ng ikaanim na araw.

Verse 15

दद्यात्तत्र बलिं साज्यं कुर्याद्धि बलिपंचकम् । पंचप्रस्थान्बलीन्दद्यात्सवस्त्राञ्छ्रीफलैर्युतान्

Doon ay maghandog ng bali na may kasamang ghee, at ganapin nga ang limang bali. Magbigay ng limang prastha bilang alay—kalakip ang kasuotan—at may kasamang mapalad na mga bunga.

Verse 16

कुंकुमादिभिरभ्यर्च्य श्रीमात्रे भक्तिपूर्वकम् । वितशाठ्यं न कुर्वीत कुले संततिवृद्धये

Sambahin si Śrīmātṛ nang may kuṅkuma at iba pa, nang may debosyon. Huwag gumawa ng pandaraya sa paggugol o sa alay, upang lumago ang lahi at supling sa angkan.

Verse 17

तद्धि चार्पयता द्रव्यं वृद्धौ यद्ध्रीणितं पुनः । जन्मनो नंतरं कार्यं जातकर्म यथाविधि

Tunay ngang dapat ihandog ang yaman na muling natamo sa kasaganaan, at huwag ipagkait. At pagkapanganak, agad isagawa ang ritong jātakarma ayon sa itinakdang paraan.

Verse 18

विप्रानुकीर्तिता याश्च वृत्तिः सापि विभज्यते । प्रथमा लभ्यमाना च वृत्तिर्वै यावती पुनः

At ang kabuhayang (vṛtti) binigkas ng mga Brāhmaṇa ay dapat ding hatiin. Ang unang bahagi ay ang kabuhayang natatamo—gaano man kalaki ang sukat nito.

Verse 19

तस्या वृत्तेरर्द्धभागो गोत्रदेव्यै तु कल्प्यताम् । द्विगुणं वणिजा चैव पुत्रं जाते भवेदिति

Sa kabuhayang iyon, italaga ang kalahating bahagi para sa gotradevī, ang diyosa ng angkan. At para sa mangangalakal, itinakda ang dobleng (bahagi/alay), upang sa pagsilang ng anak na lalaki ay maganap ang pagpapala.

Verse 20

मांडलीयाश्च ये शूद्रास्तेषामर्ककरं त्विदम् । अडालजानां त्रिगुणं गोभुजानां चतुर्गुणम्

Para sa mga Śūdra na tinatawag na Māṇḍalīya, ito ang itinakdang buwis na tinatawag na arkakara; sa mga Aḍālaja ay tatluhang halaga, at sa mga Gobhuja ay apat na ulit.

Verse 21

इत्येतत्कथितं सर्वमन्यच्च शूद्रजातिषु । यस्य दोषस्तु हत्यायाः समुद्भूतो विधेर्वशात्

Sa ganitong paraan ay naipaliwanag ang lahat, pati ang iba pang bagay hinggil sa iba’t ibang pamayanang Śūdra. Ngayon, tungkol sa taong kinapitan ng sala ng pagpatay, ayon sa bigat ng itinakdang batas—

Verse 22

दण्डस्तु विधिवत्तस्य कर्त्तव्यो वेदशास्त्रिभिः । अन्यायो न्यायवादी स्यान्निर्द्दोषे दोषदायकः

Ang parusa sa kaniya ay dapat ipatupad nang ayon sa tuntunin ng mga dalubhasa sa Veda at sa mga śāstra. Kung hindi, ang kawalang-katarungan ay mag-aanyong katarungan—kapag ang walang sala ay pinapasan ng sisi.

Verse 23

पंक्तिभेदस्य कर्ता च गोसहस्रवधः स्मृतः । वृत्तिभागविभजनं तथा न्यायविचारणम् । श्रीरामदूतकस्याग्रे कर्त्तव्यमिति निश्चयः

Ang lumilikha ng pagkakabiyak sa hanay ng kainan (pakikisalo) ay itinuturing na gaya ng pumatay ng sanlibong baka. Ang paghahati ng kabuhayan at mga bahagi, at gayundin ang paghatol sa katarungan—ito’y tiyak na dapat gawin sa harap ng sugo ni Śrī Rāma (Hanumān).

Verse 24

तस्य पूजां प्रकुर्वीत तदा कालेऽथवा सदा । तैलेन लेपयेत्तस्य देहे वै विघ्नशांतये

Dapat isagawa ang kaniyang pagsamba—sa takdang panahon, o maging palagi. Dapat ding pahiran ng langis ang kaniyang katawan, tunay nga, upang mapayapa ang mga balakid.

Verse 25

धूपं दीपं फलं दद्यात्पुष्पैर्नानाविधैः किल । पूजितो हनुमानेव ददाति तस्य वांछितम्

Maghandog ng insenso, ilawan, at prutas, at mga bulaklak na sari-sari. Si Hanumān lamang, kapag sinamba, ang nagkakaloob sa deboto ng ninanais.

Verse 26

प्रतिपुत्रं तु तस्याग्रे कुर्यान्नान्यत्र कुत्रचित् । श्रीमाताबकुलस्वामिभागधेयं तु पूर्वतः

Sa bawat anak na lalaki, gawin ito sa kanyang harapan at hindi saanman. At una, itabi ang nararapat na bahagi para kay Śrī Mātā Bakula Svāmī.

Verse 27

पश्चात्प्रतिग्रहं विप्रैः कर्त्तव्यमिति निश्चितम् । समागमेषु विप्राणां न्यायान्यायविनिर्णये

Pagkaraan nito, tiyak na nararapat na tanggapin ng mga brāhmaṇa ang handog. Sa mga pagtitipon ng mga brāhmaṇa, doon hinahatulan ang makatarungan at di-makatarungan.

Verse 28

निर्णयं हृदये धृत्वा तत्रस्थं श्रावयेद्द्विजान् । केवलं धर्मबुद्ध्या च पक्षपातं विवर्जयेत्

Taglay sa puso ang pasiya, ipahayag ito sa mga dvija na naroon. At sa isip na tanging sa dharma nakatuon, talikuran ang pagkiling.

Verse 29

सर्वेषां संमतं कार्यं तद्ध्यविकृतमेव च । आकारितस्ततो विप्रः सभायां भयमेति चेत्

Ang napagkaisahan ng lahat ay siyang isagawa; sapagkat iyon ay nananatiling dalisay at di-nasisira. Ngunit kung ang isang brāhmaṇa, matapos tawagin, ay makadama ng takot sa kapulungan—

Verse 30

न तस्य वाक्यं श्रोतव्यं निर्णीतार्थनिवारणे । यस्य वर्जस्तु क्रियते मिलित्वा सर्व वाडवैः

Huwag pakinggan ang salita ng taong yaon kung ito’y nagtatangkang baligtarin ang bagay na matuwid nang napagpasyahan—yaong pormal na itinakwil ng buong pamayanan na nagtipon-tipon.

Verse 31

खानपानादिकं सर्वं कार्यं तेन विवर्जयेत् । तस्य कन्या न दातव्या तत्संसर्गी च तादृशः

Lahat ng pakikitungo—gaya ng pagkain at pag-inom—ay iwasan sa kanya. Huwag ibigay ang sariling anak na babae sa kanya sa pag-aasawa, ni sa sinumang nakikisama sa kanya at kapareho ng asal.

Verse 32

ततो दंडं प्रकुर्वीत सर्वैरेव द्विजोत्तमैः । भोजनं कन्यकादानमिति दाशरथेर्मतम्

Pagkaraan nito, ipataw ang parusa ayon sa nararapat ng lahat ng pinakadakilang mga dvija. Tungkol sa pagbibigay ng pagkain at pagbibigay ng dalaga sa pag-aasawa—ito ang pananaw na iniuugnay kay Dāśarathi.

Verse 33

यत्किंचित्कुरुते पापं लब्धुं स्थलमथापि वा । शुष्कार्द्रं वसते चान्ने तस्मादन्नं परि त्यजेत्

Kung ang sinuman ay gumagawa ng anumang kasalanan—maging upang makamit ang katungkulan o lugar—ngunit patuloy na nabubuhay sa pagkain, tuyo man o may sabaw, kung gayon ay lubusang iwasan ang pagtanggap ng pagkain mula sa kanya.

Verse 34

कुर्वंस्तत्पापभागी स्यात्तस्य दंडो यथाविधि । न्यायं न पश्यते यस्तु शक्तौ सत्यां सदा यतः

Ang sinumang sumusuporta sa gayong kasamaan ay nagiging kabahagi ng kasalanang iyon; para sa kanya rin ay may parusang ayon sa batas. At ang hindi tumitingin sa katarungan kahit may kapangyarihang gawin ito ay laging kapintasan.

Verse 35

पापभागी स विज्ञेय इति सत्यं न संशयः । उत्कोचं यस्तु गृह्णाति पापिनां दुष्टकर्मिणाम् । सकलं च भवेत्तस्य पापं नैवात्र सशयः

Siya’y dapat makilalang kabahagi sa kasalanan—ito’y katotohanan, walang alinlangan. Ang tumatanggap ng suhol mula sa mga makasalanan at masasamang gumagawa, sa kaniya bumabagsak ang buong bigat ng kasalanang iyon; dito’y walang pag-aalinlangan.

Verse 36

तस्यान्नं गृह्यते नैव कन्यापि न कदाचन । हितमाचरते यस्तु पुत्राणामपि वै नरः

Huwag kailanman tanggapin ang kaniyang pagkain, ni magbigay ng anak na dalaga sa kaniya sa anumang panahon. Datapwat ang lalaking gumagawa para sa tunay na kapakanan maging ng kaniyang mga anak—siya ang dapat sumunod sa mga tuntuning ito.

Verse 37

स एतान्नियमान्सर्वान्पालयेन्नात्र संशयः । एवं पत्रं लिखित्वा तु वाडवास्ते प्रह र्षिताः

Dapat niyang tuparin ang lahat ng mga pag-iingat na ito—dito’y walang alinlangan. At nang maisulat nila ang gayong kasulatan, ang mga vāḍava ay nagalak.

Verse 38

प्राप्ते कलियुगे घोरे यथा पापं न कुर्वते । इति ज्ञात्वा तु सर्वे ते न्यायधर्मं प्रचक्रिरे

Nang malaman nila kung paano, sa pagdating ng kakila-kilabot na Kali-yuga, maiiwasan ng mga tao ang kasalanan—naunawaan ito, silang lahat ay nagtatag ng dharma ng katarungan.

Verse 39

व्यास उवाच । कलौ प्राप्ते द्विजाः सर्वे स्थानभ्रष्टा यतस्ततः । पक्षमुत्कलं ग्रहीष्यंति तथा स्युः पक्षपातिनः

Sinabi ni Vyāsa: Sa pagdating ng Kali, ang lahat ng mga dalawang-ulit na isinilang, nalihis sa kani-kanilang wastong katayuan dito at doon, ay kakapit sa mga paksyon; kaya sila’y magiging kampihan at may kinikilingan.

Verse 40

भोक्ष्यंते म्लेच्छकग्रामान्कोलाविध्वंसिभिः किल । वेदभ्रष्टाश्च ते विप्रा भविष्यंति कलौ युगे

Tunay nga, sa Panahong Kali, lalamunin ng mga maninira ng mga Kola ang mga nayon ng mga mleccha; at ang mga brāhmaṇa ay mahuhulog mula sa Veda sa madilim na yugto.

Verse 42

यस्मिन्गोत्रे समुत्पन्ना वाडवा ये महाबलाः

Saang angkan (gotra) nagmula ang mga makapangyarihang Vāḍava na yaon?

Verse 43

व्यास उवाच ज्ञायते गोत्रसंज्ञाऽथ केचिच्चैव पराक्रमैः । यस्ययस्य च यत्कर्म तस्य तस्यावटंककः

Sinabi ni Vyāsa: Nauunawaan ang pagtukoy sa gotra ng tao—ang ilan ay nakikilala nga sa kanilang kabayanihan. At anumang gawain ang ginagawa ng bawat isa, yaon mismong tanda (avaṭaṃkaka) ang sa kanya.

Verse 44

अवटंकैर्हि ज्ञायंते नान्यथा ज्ञायते क्वचित् । गोत्रैश्च प्रवरैश्चैव अवटंकैर्नृपात्मज

Sapagkat sa mga tandang ito (avaṭaṃkaka) sila nakikilala, at hindi sila nakikilala sa iba pang paraan saanman. Sa mga gotra at sa mga pravara rin—sa pamamagitan ng gayong mga tanda, O anak ng hari.

Verse 47

व्यास उवाच । ज्ञायंते यत्रयत्रस्था माध्यंदिनीया महाबलाः । कौथमीं च समाश्रित्य केचिद्विप्रा गुणान्विताः

Sinabi ni Vyāsa: Nakikilala ang makapangyarihang Mādhyaṃdina saanman sila naninirahan. At sa pag-asa rin sa tradisyong Kauthumī, may ilang brāhmaṇa na puspos ng mga kabutihang-asal.

Verse 48

ऋगथर्वणजा शाखा नष्टा सा च महामते । एवं वै वर्तमानास्ते वाडवा धर्मसंभवाः

O dakilang may isip, ang sangang sumibol mula sa Ṛg at Atharvan ay naglaho. Gayon nga, sa ganitong paraan nananatili ang mga Vāḍava—isinilang mula sa dharma.

Verse 49

धर्मारण्ये महाभागाः पुत्रपौत्रान्विताऽभवन् । शूद्राः सर्वे महाभागाः पुत्रपौत्र समावृताः

Sa Dharmāraṇya, ang mga mapalad ay nanirahan na may mga anak at mga apo. Silang lahat—mga Śūdra—ay mapalad din, napaliligiran ng mga anak at mga apo.

Verse 50

धर्मारण्ये महातीर्थे सर्वे ते द्विजसेवकाः । अभवन्रामभक्ताश्च रामाज्ञां पालयंति च

Sa Dharmāraṇya, ang dakilang tīrtha, silang lahat ay naging tagapaglingkod ng mga dvija. Naging mga deboto sila ni Rāma, at tinutupad din nila ang utos ni Rāma.

Verse 51

आज्ञामत्याऽदरेणेह हनूमंतश्च वीर्यवान् । पालयेत्सोऽपि चेदानीं सुप्राप्ते वै कलौ युगे

Dito, sa tapat na pagsang-ayon at paggalang, maging ang makapangyarihang Hanūmān ay mag-iingat ng utos na iyon—gayon din ngayon, sa ganap na pagdating ng yugto ng Kali.

Verse 52

अदृष्टरूपी हनुमांस्तत्र भ्रमति नित्यशः । त्रैविद्या वाडवा यत्र चातुर्विद्यास्तथैव च

Doon, si Hanūmān—na di-nakikitang anyo—ay palaging gumagala. Doon din naroon ang mga Vāḍava na bihasa sa tatlong kaalaman, at gayundin ang mga bihasa sa apat na kaalaman.

Verse 53

सभायामुपविष्टा येऽन्यायात्पापं प्रकुर्वते । जयो हि न्यायकर्तॄणामजयोऽन्यायकारिणाम्

Yaong mga nakaupo sa kapulungan at, dahil sa kawalang-katarungan, gumagawa ng kasalanan—sa mga gumagawa ng katarungan tunay na sumasaat ang tagumpay; sa mga gumagawa ng di-matuwid, ang pagkatalo.

Verse 54

सापराधे यस्तु पुत्रे ताते भ्रातरि चापि वा । पक्षपातं प्रकुर्वीत तस्य कुप्यति वायुजः

Kung ang isang tao’y kumakampi sa anak, sa ama, o maging sa kapatid na may sala, at gumagawa ng pagtatangi, sa kaniya’y nagagalit ang Anak ni Vāyu—si Hanumān.

Verse 55

कुपितो हनुमानेष धननाशं करोति वै । पुत्रनाशं करोत्येव धामनाशं तथैव च

Kapag nagalit ang Hanumān na ito, tunay ngang nagdudulot siya ng pagkawala ng yaman; nagdudulot din ng pagkawala ng mga anak, at gayundin ng pagguho ng tahanan at ari-arian.

Verse 56

सेवार्थं निर्मितः शूद्रो न विप्रान्परिषेवते । वृत्तिं वा न ददात्येव हनुमांस्तस्य कुप्यति

Ang isang Śūdra, na nilikha para sa paglilingkod, na hindi naglilingkod sa mga Brāhmaṇa—o hindi nagbibigay sa kanila ng ikabubuhay—sa kaniya’y nagagalit si Hanumān.

Verse 57

अर्थनाशं पुत्रनाशं स्थाननाशं महा भयम् । कुरुते वायुपुत्रो हि रामवाक्यमनुस्मरन्

Ang Anak ni Vāyu ay nagdudulot ng pagkawala ng yaman, pagkawala ng mga anak, pagkawala ng katayuan, at malaking pangamba—sapagkat inaalala niya ang utos ni Rāma.

Verse 58

यत्र कुत्र स्थिता विप्राः शूद्रा वा नृपसत्तम । न निर्द्धना भवेयुस्ते प्रसादाद्राघवस्य च

O pinakadakila sa mga hari, saanman manirahan ang mga Brāhmaṇa—maging ang mga Śūdra—huwag silang maghirap sa karukhaan, sa biyaya ni Rāghava (Rāma).

Verse 59

यो मूढश्चाप्यधर्मात्मा पापपाषंडमाश्रितः । निजान्विप्रान्परित्यज्य परज्ञातींश्च मन्यते

Ang taong yaon na hangal at di-matuwid, na kumakapit sa makasalanang erehiya—tinalikuran ang sariling mga Brāhmaṇa—at itinuturing na kamag-anak ang mga taga-iba.

Verse 60

तस्य पूर्वकृतं पुण्यं भस्मीभवति नान्यथा । अन्येषां दीयते दानं स्वल्पं वा यदि वा बहु

Ang lahat ng dating natipong kabutihang-gawa niya ay nagiging abo—wala nang ibang kahihinatnan. Anumang kawanggawa ang ibigay niya, maliit man o malaki, ay itinuturing na para sa iba (hindi sa kanyang kapakinabangan).

Verse 61

यथा भवति वै पूर्वं ब्रह्मविष्णुशिवैः कृतम् । तस्य देवा न गृह्णंति हृव्यं कव्यं च पूर्वजाः

Gaya ng itinakda noong una nina Brahmā, Viṣṇu, at Śiva: hindi tinatanggap ng mga diyos ang kanyang mga handog, at hindi rin tinatanggap ng mga ninuno ang havya at kavya.

Verse 62

वंचयित्वा निजान्विप्रानन्येभ्यः प्रददेत्तु यः । तस्य जन्मार्जितं पुण्यं भस्मीभवति तत्क्षणात्

Sinumang mandaya sa sariling mga Brāhmaṇa at magbigay ng kaloob sa iba—ang kanyang buong-buhay na naipong kabutihan ay nagiging abo sa mismong sandaling iyon.

Verse 63

ब्रह्मविष्णुशिवैश्चैव पूजिता ये द्विजोत्तमाः ते । षां ये विमुखाः शूद्रा रौरवे निवसंति ते

Yaong mga pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, na pinararangalan maging nina Brahmā, Viṣṇu, at Śiva—ang mga Śūdra na tumatalikod at nagpapakita ng poot sa kanila ay nananahan sa impiyernong tinatawag na Raurava.

Verse 64

यो लौल्याच्च कुलाचारं गोत्राचारं प्रलोपयेत् । स्वाचारं यो न कुर्वीत कदाचिद्वै विमोहितः

Sinumang dahil sa kasakiman ay sumisira sa kaugalian ng angkan at sa mga gawi ng lahi—at sinumang nalilinlang ay hindi tumutupad kailanman sa sariling wastong disiplina—(napapahamak).

Verse 65

सर्वनाशो भवेत्तस्य भस्मीभवति तत्क्षणात् । तस्मात्सर्वः कुलाचारः स्थानाचारस्तथैव च

Sa gayong tao, dumarating ang ganap na kapahamakan—wari’y nagiging abo siya sa mismong sandaling iyon. Kaya’t ang kaugalian ng angkan at ang wastong asal ng sariling pook ay dapat na tunay na pangalagaan.

Verse 66

गोत्राचारः पालनीयो यथावित्तानुसारतः । एवं ते कथितं राजन्धर्मारण्यं पुरातनम्

Ang mga gawi ng sariling lahi ay dapat pangalagaan ayon sa kakayahan at yaman. Sa ganito, O Hari, naipaliwanag sa iyo ang sinaunang Dharmāraṇya.

Verse 67

स्थापितं देवदेवैश्च ब्रह्मविष्णुशिवादिभिः । धर्मारण्यं कृतयुगे त्रेतायां सत्यमंदिरम् । द्वापरे वेदभवनं कालौ मोहेरकं स्मृतम्

Itinatag ng mga diyos na higit sa mga diyos—nina Brahmā, Viṣṇu, Śiva, at iba pa—ang pook na ito. Sa Kṛta-yuga ito’y tinawag na Dharmāraṇya; sa Tretā-yuga, Satyamandira; sa Dvāpara-yuga, Vedabhavana; at sa Kali-yuga, naaalala bilang Moheraka.

Verse 68

ब्रह्मोवाच । य इदं शृणुयात्पुत्र श्रद्धया परया युतः । धर्मारण्यस्य माहात्म्यं सर्वकिल्बिषनाशनम्

Sinabi ni Brahmā: Anak ko, sinumang makinig dito nang may sukdulang pananampalataya—sa kadakilaan ng Dharmāraṇya na pumupuksa sa lahat ng dungis at kasalanan—ay nalilinis.

Verse 69

मनोवाक्कायजनितं पातकं त्रिविधं च यत् । तत्सर्वं नाशमायाति श्रवणात्कीर्तनात्सुकृत्

Anumang tatluhang kasalanang nagmumula sa isip, salita, at katawan—lahat iyon ay napapawi sa pakikinig at sa pagbigkas (ng māhātmya); nagiging kabutihang-loob at merit.

Verse 70

धन्यं यशस्यमायुष्यं सुखसंतानदायकम् । माहात्म्यं शृणुयाद्वत्स सर्वसौख्याप्तये नरः

Mapalad ang māhātmya na ito: nagbibigay ng dangal at katanyagan, nagpapahaba ng buhay, at nagkakaloob ng masayang supling. O mahal kong anak, dapat itong pakinggan ng tao upang makamtan ang lahat ng kaligayahan.

Verse 71

सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वक्षेत्रेषु यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति धर्मारण्यस्य सेवनात्

Anumang kabutihang-loob na nasa lahat ng tīrtha at anumang bunga sa lahat ng banal na kṣetra—yaon ding bunga ang nakakamtan sa paglilingkod at pagdalaw sa Dharmāraṇya.

Verse 72

नारद उवाच । धर्मारण्यस्य माहात्म्यं यच्छ्रुतं त्वन्मुखांबुजात् । धर्मवाप्यां यत्र धर्म्मस्तपस्तेपे सुदुष्कुरम्

Sinabi ni Nārada: Ang kadakilaan ng Dharmāraṇya na aking narinig mula sa iyong bibig na tulad ng lotus—doon, sa Dharmavāpī, si Dharma ay nagsagawa ng napakahirap na pag-aayuno at tapasya.

Verse 73

तस्य क्षेत्रस्य महिमा मया त्वत्तोऽवधारितः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि धर्मारण्यदिदृक्षया

Mula sa iyo ay naunawaan ko ang kadakilaan ng banal na pook na yaon. Nawa’y sumaiyo ang pagpapala; ako’y yayaon na ngayon, sabik na masilayan ang Dharmāraṇya.

Verse 74

तत्र वाक्यजलौघेन पावितोऽहं चतुर्मुख

Doon, O Apat-na-mukha, ako’y nalinis at napabanal sa rumaragasang agos ng iyong mga salita.

Verse 75

व्यास उवाच । इदमाख्यानकं सर्वं कथितं पांडुनंदन । यच्छ्रुत्वा गोसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः

Sinabi ni Vyāsa: O anak ni Pāṇḍu, isinalaysay ko ang buong banal na salaysay na ito. Sinumang makarinig nito ay nagkakamit ng gantimpalang kasinghalaga ng pag-aalay ng sanlibong baka.

Verse 76

अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्द्धनो धनवान्भवेत् । रोगी रोगात्प्रमुच्येत बद्धो मुच्येत बंधनात्

Ang walang anak ay magkakamit ng mga anak na lalaki; ang dukha ay magiging mayaman. Ang maysakit ay mapapalaya sa karamdaman, at ang nakagapos ay makakalaya sa pagkakagapos.

Verse 77

विद्यार्थी लभते विद्यामुत्तमां कर्मसाधनाम् । तीर्थयात्राफलं तस्य कोटिकन्याफलं लभेत्

Ang naghahangad ng pag-aaral ay magkakamit ng dakilang kaalamang tumutupad sa mararangal na layon. Makakamtan niya ang bunga ng paglalakbay sa mga banal na pook, at maging ang meritong tinatawag na ‘bunga ng isang koro ng mga dalaga’.

Verse 78

यः श्रृणोति नरो भक्त्या नारी वाथ नरोत्तम । निरयं नैव पश्यंति एकोत्तरशतैः सह

O pinakamainam sa mga tao, lalaki man o babae, ang nakikinig nang may debosyon ay hindi makakakita ng impiyerno—kasama ang sandaang at isa pa sa kanilang mga kamag‑anak.

Verse 79

शुभे देशे निवेश्याथ क्षौमवस्त्रादिभिस्तथा । पुराणपुस्तकं राजन्प्रयतः शिष्टसंमतः

O Hari, ilagak muna ang aklat ng Purāṇa sa isang mapalad na pook, at balutan ng telang lino at iba pa; saka lumapit nang may kalinisan at asal na sinasang-ayunan ng mga pantas.

Verse 80

अर्चयेच्च यथा न्यायं गंधमाल्यैः पृथक्पृथक् । समाप्तौ नृप ग्रंथस्य वाचकस्यानुपूजनम्

At sambahin ito ayon sa wastong tuntunin, na may pabango at mga kuwintas ng bulaklak na inihahandog nang magkakahiwalay. Sa pagtatapos ng aklat, O Hari, dapat ding parangalan nang nararapat ang tagapagbigkas.

Verse 81

दानादिभिर्यथान्यायं संपूर्णफलहेतवे । मुद्रिकां कुंडले चैव ब्रह्मसूत्रं हिरण्मयम्

Upang makamtan ang ganap na bunga, dapat maghandog ayon sa nararapat ng mga kaloob at iba pa—gaya ng singsing, mga hikaw, at isang gintong banal na sinulid (brahmasūtra).

Verse 82

वस्त्राणि च विचित्राणि गंधमाल्यानुलेपनैः । देववत्पूजनं कृत्वा गां च दद्यात्पयस्विनीम्

At maghandog ng sari-saring kasuotan, kasama ng pabango, mga kuwintas ng bulaklak, at mga pamahid; matapos magsagawa ng pagsamba na gaya ng sa isang diyos, magbigay rin ng isang gatasang baka bilang kawanggawa.

Verse 83

एवं विधानतः श्रुत्वा धर्मारण्यकथानकम् । धर्मारण्यनिवासस्य फलमाप्नोत्यसंशयम्

Kaya, matapos pakinggan nang wasto at ayon sa itinakdang paraan ang banal na salaysay ng Dharmāraṇya, walang alinlangang matatamo ng tao ang ganap na bunga ng paninirahan sa Dharmāraṇya.