Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः । तर्तुं संहृतिवारिधिं त्रिजगतां नौर्नाम यस्य प्रभोर्येनेदं सकलं विभाति सततं जातं स्थितं संसृतम् । यश्चैतन्यघनप्रमाण विधुरो वेदांतवेद्यो विभुस्तं वन्दे सहजप्रकाशममलं श्रीरामचन्द्रं परम् । दाराः पुत्रा धनं वा परिजनसहितो बंधुवर्गः प्रियो वा माता भ्राता पिता वा श्वशुरकुलजना भृत्यऐश्वर्य्यवित्ते । विद्या रूपं विमलभवनं यौवनं यौवतं वा सर्वे व्यर्थं मरणसमये धर्म एकः सहायः । नैमिषे निमिषक्षेत्रे ऋषयः शौनकादयः । सत्रं स्वर्गाय लोकाय सहस्रसममासत

Pagpupugay kay Śrī Gaṇeśa. Sumasamba ako sa Kataas-taasang Śrī Rāmacandra—ang ‘bangka’ na tumatawid sa tatlong daigdig sa karagatan ng pagkalusaw; sa kapangyarihan ng Panginoon na ito’y patuloy na nagliliwanag ang buong sansinukob sa pagsilang, pananatili, at agos ng saṃsāra; ang Laganap na Katotohanang nakikilala sa Vedānta, dalisay, kusang nagniningning, at walang dungis. Asawa, anak, yaman, mga kamag-anak at kasama, minamahal na kaibigan, ina, kapatid, ama, mga kaanak ng asawa, mga lingkod, kapangyarihan at kayamanan; kaalaman, ganda, marangal na tahanan, kabataan at ligaya—sa oras ng kamatayan, lahat ay walang saysay; ang Dharma lamang ang iisang saklolo. Sa Naimiṣa, sa banal na Nimiṣa-kṣetra, ang mga ṛṣi na pinangungunahan ni Śaunaka ay umupo sa loob ng sanlibong taon, nagsasagawa ng sattrá para sa kapakanan ng mundo at sa pag-abot ng langit.

Verse 2

एकदा सूतमायांतं दृष्ट्वा तं शौनकादयः । परं हर्षं समाविष्टाः पपुर्नेत्रैः सुचेतसा । चित्राः श्रोतुं कथास्तत्र परिवव्रुस्तपस्विनः

Minsan, nang makita ng mga ṛṣi na pinangungunahan ni Śaunaka ang pagdating ng Sūta, napuspos sila ng dakilang galak at waring ‘inumin’ siya ng kanilang mga mata, maingat at payapa ang diwa. Sabik na makarinig ng mga kahanga-hangang salaysay, nagtipon sa paligid niya ang mga mapagpakasakit na asceta.

Verse 3

अथ तेषूपविष्टेषु तपस्विषु महात्मसु । निर्दिष्टमासनं भेजे विनयाल्लोमहर्षणिः

Nang makaupo na ang mga dakilang asceta, si Lomaharṣaṇa, dahil sa kababaang-loob, ay tinanggap ang upuang itinuro para sa kanya.

Verse 4

सुखासीनं च तं दृष्ट्वा विघ्नांतमुपलक्ष्य च । अथापृच्छंस्त ऋषयः काश्चित्प्रास्ताविकीः कथाः

Nang makita nila siyang nakaupo nang maginhawa at mapansing humupa na ang mga hadlang, ang mga rishi ay nagtanong sa kanya ng ilang panimulang katanungan upang simulan ang salaysay.

Verse 5

पुराणमखिलं तात पुरा तेऽधीतवान्पिता । कच्चित्त्वयापि तत्सर्वमधीतं लोमहर्षणे

“Mahal na anak, noong una’y pinag-aralan ng iyong ama ang buong Purāṇa. O Lomaharṣaṇa, napag-aralan mo rin ba ang lahat ng iyon?”

Verse 6

कथयस्व कथां सूत पुण्यां पापनिषूदिनीम् । श्रुत्वा यां याति विलयं पापं जन्मशतोद्भवम्

“Isalaysay mo, O Sūta, ang banal na kuwento—mapagpala at pumupuksa sa kasalanan. Sa pakikinig nito, nalulusaw ang kasalanang naipon sa sandaang kapanganakan.”

Verse 7

सूत उवाच । श्रीभारत्यंघ्रियुगलं गणनाथपदद्वयम् । सर्वेषां चैव देवानां नमस्कृत्य वदाम्यहम्

Sinabi ni Sūta: “Pagpupugay ko sa kagalang-galang na mga paa ni Bhāratī (Sarasvatī), sa dalawang banal na paa ni Gaṇanātha (Gaṇeśa), at sa lahat ng mga diyos; saka ako magsasalita.”

Verse 8

शक्तींश्चैव वसूंश्चैव ग्रहान्यज्ञादिदेवताः । नमस्कृत्य शुभान्विप्रान्कविमुख्यांश्च सर्वशः

“Nagpupugay din ako sa mga Śakti, sa mga Vasu, sa mga Graha (mga kapangyarihang makalangit), at sa mga diyos na namamahala sa yajña at iba pang mga ritwal; at sa lahat ng paraan ay yumuyuko ako sa mga mapalad na brāhmaṇa at sa mga pangunahing pantas at makata.”

Verse 9

अभीष्टदेवताश्चैव प्रणम्य गुरुसत्तमम् । नमस्कृत्य शुभान्देवान्रामादींश्च विशेषतः

Matapos yumukod sa sariling pinipiling mga diyos, at magpatirapa sa pinakadakilang guro, nag-alay siya ng banal na pagpupugay sa mapagpalang mga deva—lalo na kina Rāma at sa iba pa.

Verse 10

यान्स्मृत्वा विविधैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । तेषां प्रसादाद्वक्ष्येऽहं तीर्थानां फलमुत्तमम् । सर्वेषां च नियंतारं धर्मात्मानं प्रणम्य च

Sa pag-alaala sa kanila, napapalaya ang tao sa sari-saring kasalanan—walang pag-aalinlangan dito. Sa kanilang biyaya, ipahahayag ko ang kataas-taasang bunga ng mga banal na tīrtha; at, matapos yumukod sa matuwid na Panginoon na tagapamahala ng lahat…

Verse 11

धर्म्मारण्यपतिस्त्रिविष्टपपतिर्नित्यं भवानीपतिः पापाद्वः स्थिरभोगयोगसुलभो देवः स धर्मेश्वरः । सर्वेषां हृदयानि जीवकलया व्याप्य स्थितः सर्वदा ध्यात्वा यं न पुनर्विशंति मनुजाः संसारकारागृहम्

Siya ang Panginoon ng Dharmāraṇya, ang tagapamahala ng langit, at walang hanggang Kabiyak ni Bhavānī—si Dharmeśvara, ang Diyos na madaling marating ninyo sa matatag na pagtalima sa landas ng pagninilay at disiplina, tagapag-alis ng kasalanan. Lagi siyang nananahan, at sa munting kislap ng buhay ay lumalaganap sa mga puso ng lahat; sa pagninilay sa kanya, hindi na muling pumapasok ang tao sa bilangguan ng pag-iral sa sansāra.

Verse 12

सूत उवाच । एकदा तु स धर्म्मो वै जगाम ब्रह्मसंसदि । तां सभां स समालोक्य ज्ञाननिष्ठोऽभवत्तदा

Sinabi ni Sūta: Minsan, si Dharma ay nagtungo sa kapulungan ni Brahmā. Pagmasid niya sa banal na korte, siya noon ay naging matatag sa pagkakaugat sa kaalamang espirituwal.

Verse 13

देवैर्मुनिवरैः क्रांतां सभामालोक्य विस्मितः । देवैर्यक्षैस्तथा नागैः पन्नगैश्च तथाऽसुरैः

Nang makita niya ang kapulungang punô ng mga deva at ng pinakadakilang mga muni, siya’y namangha—naroon ang mga deva, ang mga Yakṣa, gayundin ang mga Nāga at iba pang nilalang na tulad-ahas, at pati ang mga Asura.

Verse 14

ऋषिभिः सिद्धगंधर्वैः समाक्रांतोचितासना । ससुखा सा सभा ब्रह्मन्न शीता न च घर्म्मदा

Pinuno ng mga Ṛṣi, Siddha, at Gandharva, at napuno ng angkop na upuan, yaong kapulungan, O Brahman, ay payapa at maginhawa—hindi dinapuan ng lamig ni ng init.

Verse 15

ततः पुण्यां कथां दिव्यां श्रावयामास धर्मवित् । कथांते मुनिशार्दूलं वचनं चेदमब्रवीत्

Pagkaraan, ang nakaaalam ng Dharma ay nagpadinig ng isang banal at makalangit na salaysay. Sa pagtatapos ng kuwento, sinabi niya ang mga salitang ito sa tigre sa mga muni.

Verse 16

स्तंभैश्च विधृता सा तु शाश्वती न च सक्षया । दिव्यैर्नानाविधैर्भावैर्भासद्भिरमितप्रभा

Sinusuportahan ng mga haligi, ang bulwagang iyon ay walang hanggan at di nasisira; sa sari-saring makalangit na ningning na kumikislap, taglay nito ang di-masukat na liwanag.

Verse 17

अति चन्द्रं च सूर्य्यं च शिखिनं च स्वयंप्रभा । दीप्यते नाकपृष्ठस्था भर्त्सयंतीव भास्करम्

Sariling nagliliwanag, nilampasan nito ang buwan, ang araw, at ang apoy; naglalagablab mula sa tuktok ng langit, wari’y pinagsasabihan pa nito ang araw mismo.

Verse 18

तस्यां स भगवाञ्छास्ति विविधान्देवमानुषान् । स्वयमेकोऽनिशं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः

Doon, ang Mapalad na Brahmā—nag-iisa at walang patid—ay namahala at nagturo sa iba’t ibang mga deva at mga tao, siya na Pitāmaha ng lahat ng mga daigdig.

Verse 19

न क्षुधं न पिपासां च न ग्लानिं प्राप्नुवन्त्युत । नानारूपैरिव कृता मणिभिः सा सभा वरैः

Doon, hindi nila nadama ang gutom ni uhaw, ni maging ang pagkapagod. Ang marangal na bulwagan ay wari’y hinubog sa maningning na mga hiyas na sari-saring anyo.

Verse 20

भृगुरत्रिर्वसिष्ठश्च गौतमोऽथ तथांगिराः । पुलस्त्यश्च क्रतुश्चैव प्रह्लादः कर्द्दमस्तथा

Naroon sina Bhṛgu, Atri, at Vasiṣṭha; naroon din si Gautama at gayundin si Aṅgiras; pati sina Pulastya at Kratu, at gayundin sina Prahlāda at Kardama.

Verse 21

अथर्वांगिरसश्चैव वालखिल्या मरीचिपाः । मनोंऽतरिक्षं विद्याश्व वायुस्तेजो जलं मही

Naroon din si Atharvan at ang mga Aṅgirasa, gayundin ang mga Vālakhilya at mga Marīcipa. Naroon bilang mga katawang-lakas: ang Isip, ang kalawakan sa pagitan, ang Kaalaman, ang Kabayo, ang Hangin, ang Apoy, ang Tubig, at ang Lupa.

Verse 22

शब्दस्पर्शौ तथा रूपं रसो गंधस्तथैव च । प्रकृतिश्च विकारश्च सदसत्कारणं तथा

Naroon ang tunog at haplos, gayundin ang anyo, lasa at amoy. Naroon din ang Prakṛti at ang pagbabago, at gayundin ang mga sanhi na kaugnay ng pag-iral at di-pag-iral—ang lahat ng prinsipyong ito.

Verse 23

अगस्त्यश्च महातेजा मार्कंडेयश्च वीर्यवान् । जमदग्निर्भरद्वाजः संवर्तश्च्यवनस्तथा

Naroon si Agastya na may dakilang ningning, at si Mārkaṇḍeya na puspos ng lakas-espirituwal; naroon sina Jamadagni, Bharadvāja, Saṃvarta, at gayundin si Cyavana.

Verse 24

दुर्वासाश्च महाभाग ऋष्यश्रृंगश्च धार्मिकः । सनत्कुमारो भगवान्योगाचार्य्यो महातपाः

Naroon si Durvāsas, ang lubhang marangal; at si Ṛṣyaśṛṅga, ang matuwid at maka-Dharma. Naroon din si Bhagavān Sanatkumāra, dakilang mapagtapa at guro ng yoga.

Verse 26

चंद्रमाः सह् नक्षत्रैरादित्यश्च गभस्तिमान् । वायवस्तंतवश्चैव संकल्पः प्राण एव च

Naroon ang Buwan kasama ang mga bituing-nakṣatra, at ang maningning na Araw. Naroon din ang mga hangin at ang mga hibla ng kaayusang kosmiko—kasama ang saṅkalpa, at ang mismong hininga ng buhay, prāṇa.

Verse 27

मूर्तिमंतो महात्मानो महाव्रतपरायणाः । एते चान्ये च बहवो ब्रह्माणं समुपासिरे

Ang mga dakilang kaluluwang may anyo, nakatuon sa mahahigpit na panata, sila—at marami pang iba—ay buong paggalang na sumamba kay Brahmā.

Verse 28

अर्थो धर्मश्च कामश्च हर्षो द्वेषस्तमो दमः । आयांति तस्यां सहिता गंधर्वाप्सरसां गणाः

Naroon ang Artha (kayamanan), Dharma, at Kāma (pagnanasa); ang galak at poot, ang dilim at pagpipigil. At sa pook na yaon, dumating na magkakasama ang mga pangkat ng Gandharva at mga Apsaras.

Verse 29

असितो देवलश्चैव जैगीषव्यश्च तत्त्ववित् । आयुर्वेदस्तथाष्टांगो गान्धर्वश्चैव तत्र हि

Naroon sina Asita at Devala, at si Jaigīṣavya na nakakabatid ng katotohanan. Naroon din ang Āyurveda, kasama ang walong-sangay nitong sistema, at ang kaalamang Gandharva—ang sining ng musika.

Verse 30

महितो विश्वकर्मा च वसवश्चैव सर्वशः । तथा पितृगणाः सर्वे सर्वाणि च हवींष्यथ

Doon, sa banal na dako, pinararangalan si Viśvakarmā, gayundin ang mga Vasu sa lahat ng paraan; gayon din, iginagalang ang lahat ng pangkat ng mga Pitṛ, at naroroon din ang lahat ng handog na iniaalay sa yajña.

Verse 31

ऋग्वेदः सामवेदश्च यजुर्वेदस्तथैव च । अथर्ववेदश्च तथा सर्वशास्त्राणि चैव ह

Naroroon ang Ṛgveda, ang Sāmaveda, at ang Yajurveda; gayundin ang Atharvaveda; tunay nga, naroroon din ang lahat ng mga śāstra.

Verse 32

इतिहासोपवेदाश्च वेदांगानि च सर्वशः । मेधा धृतिः स्मृतिश्चैव प्रज्ञा बुद्धिर्यशः समाः

Naroroon din ang mga Itihāsa at mga Upaveda, at ang lahat ng Vedāṅga sa bawat anyo; at doon nananahan ang talino, katatagan, alaala, pag-unawa, tunay na karunungan, at ang pantay na dangal ng mabuting pangalan.

Verse 33

कालचक्रं च तद्दिव्यं नित्यमक्षयमव्ययम् । यावन्त्यो देवपत्न्यश्च सर्वा एव मनोजवाः

At naroroon ang banal na Gulong ng Panahon—walang hanggan, di-nasisira, di-naluluma; at naroroon din ang lahat ng mga asawa ng mga diyos, kasingbilis ng isip.

Verse 36

पुरंदरश्च देवेंद्रो वरुणो धनदस्तथा । महादेवः सहोमोऽत्र सदा गच्छति सर्वदः

Dito ay laging dumarating si Indra, ang tagawasak ng mga kuta, si Varuṇa, at si Kubera na panginoon ng kayamanan; at si Mahādeva rin, kasama si Soma, ay palaging lumalakbay dito—na nagkakaloob ng lahat ng biyaya.

Verse 37

गच्छंति सर्वदा देवा नारायणस्तथर्षयः । ऋषयो वालखिल्याश्च योनिजायोनिजास्तथा

Doong laging dumarating ang mga deva; dumarating si Nārāyaṇa, gayundin ang mga Ṛṣi—ang mga Vālakhilya at yaong mga isinilang sa sinapupunan at yaong hindi sinapupunan ang pinagmulan.

Verse 38

यत्किंचित्रिषु लोकेषु दृश्यते स्थाणु जंगमम् । तस्यां सहोपविष्टायां तत्र ज्ञात्वा स धर्मवित्

Anumang makita sa tatlong daigdig—gumagalaw man o di-gumagalaw—ay naroroon; at nang makilala iyon doon, habang nakaupo sa banal na pook na yaon, nagiging nakaaalam ng dharma ang tao.

Verse 39

नागाः सुपर्णाः पशवः पितामहमुपासते । स्थावरा जंगमाश्चापि महाभूतास्तथा परे

Ang mga Nāga, ang mga Suparṇa, at ang mga hayop ay sumasamba sa Lolo ng sanlibutan (Brahmā); gayundin ang mga di-gumagalaw at gumagalaw, pati ang mga dakilang elemento at iba pang nilalang.

Verse 40

तत्र धर्मो महातेजाः कथां पापप्रणाशिनीम् । वाच्यमानां तु शुश्राव व्यासेनामिततेजसा

Doon, si Dharma na may dakilang ningning ay nakinig sa isang banal na salaysay na pumupuksa sa kasalanan, habang ito’y binibigkas ni Vyāsa na may di-masukat na liwanag.

Verse 41

धर्मारण्यकथां दिव्यां तथैव सुमनोहराम् । धर्मार्थकाममोक्षाणां फलदात्रीं तथैव च

Ang banal na salaysay ng Dharmāraṇya—tunay na kaaya-aya sa isipan—ay nagkakaloob ng mga bunga ng dharma, artha, kāma, at mokṣa.

Verse 42

पुत्रपौत्रप्रपौत्रादि फलदात्रीं तथैव च । धारणाच्छ्रवणाच्चापि पठनाच्चावलोकनात्

Nagkakaloob ito ng bunga ng mga anak, apo, at apo-sa-tuhod; at kahit sa pag-iingat lamang nito, sa pakikinig, sa pagbigkas, o sa pagtanaw, sumisilang ang kabutihang-loob (puṇya).

Verse 43

तां निशम्य सुविस्तीर्णां कथां ब्रह्मांडसंभवाम् प्र । मोदोत्फुल्लनयनो ब्रह्माणमनुमत्य च

Nang marinig niya ang malawak na salaysay na isinilang mula sa hiwagang kosmiko ng Brahmāṇḍa, si Dharma—namumukadkad sa galak ang mga mata—ay humingi ng pahintulot kay Brahmā.

Verse 44

कृतकार्योपि धर्मात्मा गंतुकामस्तदाभवत् । नमस्कृत्य तदा धर्मो ब्रह्माणं स पितामहम्

Bagaman natupad na ang kanyang layon, ang matuwid na si Dharma noon ay nagnasang lumisan; at si Dharma ay yumukod nang may pagpupugay kay Brahmā, ang Pitāmaha, ang Dakilang Ninuno.

Verse 45

अनुज्ञातस्तदा तेन गतोऽसौ यमशासनम् । पितामहप्रसादाच्च श्रुत्वा पुण्यप्रदायिनीम्

Pinahintulutan niya noon, kaya siya’y nagtungo sa luklukan ng kapangyarihan ni Yama; at sa biyaya ng Pitāmaha, matapos marinig ang salaysay na nagkakaloob ng puṇya, siya’y nagpatuloy sa kanyang landas.

Verse 46

धर्मारण्यकथां दिव्यां पवित्रां पापनाशिनीम् । स गतोऽनुचरैः सार्द्धं ततः संयमिनीं प्रति

Taglay ang banal na salaysay ng Dharmāraṇya—dalisay at pumupuksa sa kasalanan—siya’y naglakbay, kasama ang mga tagasunod, patungo sa Saṃyaminī, ang lungsod ni Yama.

Verse 47

अमात्यानुचरैः सार्धं प्रविष्टः स्वपुरं यमः । तत्रांतरे महातेजा नारदो मुनिपुंगवः

Pumasok si Yama sa sarili niyang lunsod, kasama ang mga ministro at mga tagapaglingkod. Samantala, dumating doon ang lubhang maningning na si Nārada, ang pinakadakila sa mga muni.

Verse 48

दुर्निरीक्ष्यः कृपायुक्तः समदर्शी तपोनिधिः । तपसा दग्धदेहोपि विष्णुभक्तिपरायणः

Mahirap pagmasdan sa ningning, ngunit puspos ng habag; pantay ang pagtingin sa lahat, isang kayamanan ng pag-aayuno. Bagaman ang katawan ay tinupok ng tapas, siya’y lubos na nakatuon sa bhakti kay Viṣṇu.

Verse 49

सर्वगः सर्वविच्चैव नारदः सर्वदा शुचिः । वेदाध्ययनशीलश्च त्वागत स्तत्र संसदि

Si Nārada—na nakararating sa lahat ng dako, nakaaalam ng lahat, laging dalisay, at masigasig sa pag-aaral ng Veda—ay dumating doon sa kapulungan.

Verse 50

तं दृष्ट्वा सहसा धर्मो भार्यया सेवकैः सह । संमुखो हर्षसंयुक्तो गच्छन्नेव स सत्वरः

Pagkakita sa kanya, si Dharma ay agad na sumalubong—kasama ang kanyang asawa at mga tagapaglingkod—punô ng galak, nagmamadaling lumalakad pasulong.

Verse 51

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं कुलम् । अद्य मे सफलो धर्मस्त्वय्यायाते तपोधने

Ngayon ay ganap ang aking kapanganakan; ngayon ay ganap ang aking angkan. Ngayon ay ganap ang aking dharma—sapagkat dumating ka, O kayamanan ng tapas.

Verse 52

अर्घ्यपाद्यादिविधिना पूजां कृत्वा विधानतः । दंडवत्तं प्रणम्याथ विधिना चोपवेशितः

Matapos isagawa nang wasto ang pagsamba ayon sa tuntunin—pag-aalay ng arghya, pādya, at iba pang kaugalian—siya’y nagpatirapa nang lubos; at saka, ayon sa nararapat, siya’y magalang na pinaupo.

Verse 53

आसने स्वे महादिव्ये रत्नकांचनभूषिते । चित्रार्पिता सभा सर्वा दीपा निर्वातगा इव

Sa sarili niyang lubhang banal na upuan, na pinalamutian ng mga hiyas at ginto, ang buong kapulungan ay nagmistulang maningning at payapa—gaya ng mga ilawang nasa lugar na walang hangin.

Verse 54

विधाय कुशलप्रश्नं स्वागतेनाभिनंद्य तम् । प्रहर्षमतुलं लेभे धर्मारण्यकथां स्मरन्

Matapos magtanong ng kanyang kalagayan at salubungin siya sa nararapat na pagbati, nakamtan niya ang di-masukat na galak, habang inaalala ang banal na salaysay ng Dharmāraṇya.

Verse 55

नारदं पूजयित्वा तु प्रहृष्टेनांतरात्मना । हर्षितं तु यमं दृष्ट्वा नारदो विस्मिताननः

Nang sambahin niya si Nārada nang may kagalakang nasa kaibuturan, si Yama ay nagmistulang masaya; at nang makita ni Nārada si Yama na gayon ang galak, namangha ang kanyang mukha.

Verse 56

चिंतयामास मनसा किमिदं हर्षितो हरिः । अतिहर्षं च तं दृष्ट्वा यमराजस्वरूपिणम् । आश्चर्यमनसं चैव नारदः पृष्टवांस्तदा

Nag-isip si Nārada sa kanyang puso: “Bakit nagagalak si Hari?” At nang makita niya yaong may anyo ni Yamarāja na puspos ng di-karaniwang tuwa, si Nārada—na namangha ang diwa—ay nagtanong sa kanya noon.

Verse 57

नारद उवाच । किं दृष्टं भवताश्चर्य्यं किं वा लब्धं महत्पदम् । दुष्टस्त्वं दुष्टकर्मा च दुष्टात्मा क्रोधरूपधृक्

Sinabi ni Nārada: “Anong kababalaghan ang iyong nakita, o anong dakilang kalagayan ang iyong natamo? Kilala kang mabagsik—mabagsik ang gawa, mabagsik ang loob, at anyong poot ang iyong taglay.”

Verse 58

पापिनां यमनं चैवमेतद्रूपं महत्तरम् । सौम्यरूपं कथं जातमेतन्मे संशयः प्रभो

“Sa mga makasalanan, ang iyong mapagpasukong anyo ay tunay na lubhang kakila-kilabot. Paano nga ba nagkaroon ng ganitong maamong anyo? Ito ang aking pag-aalinlangan, O Panginoon.”

Verse 59

अद्य त्वं हर्षसंयुक्तो दृश्यसे केन हेतुना । कथयस्व महाकाय हर्षस्यैव हि कारणम्

“Ngayon ay nakikita kang puspos ng galak—sa anong dahilan? Isalaysay mo, O makapangyarihan, ang mismong sanhi ng kaligayahang ito.”

Verse 60

धर्मराज उवाच । श्रूयतां ब्रह्मपुत्रैतत्कथयामि न संशयः । पुराहं ब्रह्मसदनं गतवानभिवंदितुम्

Sinabi ni Dharmarāja: “Makinig, O anak ni Brahmā; sasabihin ko ito—walang pag-aalinlangan. Noong una, nagtungo ako sa tahanan ni Brahmā upang magbigay-galang.”

Verse 61

तत्रासीनः सभामध्ये सर्वलोकैकपूजिते नानाकथाः श्रुतास्तत्र धर्म्मवर्गसमन्विताः

Doon, nakaupo siya sa gitna ng kapulungan na sinasamba ng lahat ng mga daigdig; at doo’y nakinig siya sa sari-saring salaysay, pawang may taglay na mga bahagi ng dharma at mga aral nito.

Verse 62

कथाः पुण्या धर्मयुता रम्या व्यासमुखाच्छ्रुताः । धर्मकामार्थसंयुक्ताः सर्वाघौघविनाशिनीः

Ang mga salaysay na ito’y banal, puspos ng dharma at kaaya-aya—narinig mula sa mismong bibig ni Vyāsa. Taglay ang dharma, kāma, at artha, winawasak nila ang buong baha ng kasalanan.

Verse 63

याः श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यंते ब्रह्महत्यया । तारयंति पितृगणाञ्छतमेकोत्तरं मुने

Sa pakikinig sa mga iyon, napapalaya ang tao sa lahat ng kasalanan—maging sa kasalanan ng pagpatay sa brāhmaṇa. At, O pantas, naililigtas niya ang mga pangkat ng ninuno—isang daan at isa.

Verse 64

नारद उवाच । कीदृशी तत्कथा मे तां प्रशंस भवता श्रुताम् । कथां यम महाबाहो श्रोतुकामोस्म्यहं च ताम्

Sinabi ni Nārada: “Anong uri ng salaysay iyon—na iyong pinupuri bilang iyong narinig? O Yama, makapangyarihang bisig, nais ko ring marinig ang mismong kuwentong iyon.”

Verse 65

यम उवाच । एकदा ब्रह्मलोकेऽहं नमस्कर्तुं पितामहम् । गतवानस्मि तं देशं कार्याकार्यविचारणे

Sinabi ni Yama: “Minsan, sa Brahmaloka, nagtungo ako roon upang magbigay-pugay sa Pitāmaha (Brahmā), para sa pagninilay sa dapat at di-dapat gawin.”

Verse 66

मया तत्राद्भुतं दृष्टं श्रुतं च मुनिसत्तम । धर्म्मारण्यकथां दिव्यां कृष्णद्वैपायनेरिताम्

Doon ay nakita ko ang mga kababalaghan, at narinig ko rin, O pinakadakilang pantas, ang makalangit na salaysay ng Dharmāraṇya, na ipinahayag ni Kṛṣṇa Dvaipāyana (Vyāsa).

Verse 67

श्रुत्वा कथां महापुण्यां ब्रह्मन्ब्रह्मांडगां शुभाम् । गुणपूर्णां सत्ययुक्तां तेन हर्षेण हर्षितः

Nang marinig ko ang salaysay na lubhang mapagpala at mapalad—na lumalaganap sa buong sansinukob, O Brahmana—puspos ng mga kagandahang-loob at nakaugnay sa katotohanan, ako’y napuspos ng galak na malalim.

Verse 68

अन्यच्चैव मुनिश्रेष्ठ तवागमनकारणम् । शुभाय च सुखायैव क्षेमाय च जयाय हि

At higit pa, O pinakadakila sa mga muni, ito rin ang dahilan ng iyong pagparito: tunay na para sa kabutihang-palad, para sa kaligayahan, para sa kapayapaan at kagalingan, at para sa tagumpay.

Verse 69

आद्यास्मि कृतकृत्योऽहमद्याहं सुकृती मुने । धर्मोनामाद्य जातोऽहं तव पद्युग्मदर्शनात्

Ngayon ako’y ganap na natupad; ngayon ako’y mapalad, O muni. Ngayon, sa pagtanaw sa iyong dalawang banal na paa, ako’y naging ‘Dharma’ sa pangalan at sa katotohanan.

Verse 70

पूज्योऽहं च कृतार्थोहं धन्योहं चाद्य नारद । युष्मत्पादप्रसादाच्च पूज्योऽहं भुवनत्रये

At ngayon, O Nārada, ako’y karapat-dapat sambahin; ako’y nagtagumpay sa layon; ako’y pinagpala. Sa biyaya ng iyong mga paa, ako’y karapat-dapat sambahin sa tatlong daigdig.

Verse 71

सूत उवाच । एवंविधैर्वचोभिश्च तोषितो मुनिसत्तमः । पप्रच्छ परया भक्त्या धर्मारण्यकथां शुभाम्

Sinabi ni Sūta: Sa gayong mga salita, nalugod ang pinakadakila sa mga muni; at sa sukdulang debosyon ay nagtanong siya tungkol sa mapalad na salaysay ng Dharmāraṇya.

Verse 72

नारद उवाच । श्रुता व्यासमुखाद्धर्म्म धर्मारण्यकथा शुभा । तत्सर्वं हि कथय मे विस्तीर्णं च यथातथम्

Sinabi ni Nārada: “Mula sa bibig ni Vyāsa ay napakinggan ko ang mapalad na salaysay ng Dharmāraṇya. Isalaysay mo sa akin ang lahat nito, nang ganap at malawakan, ayon sa tunay na nangyari.”

Verse 73

यम उवाच व्यग्रोऽहं सततं ब्रह्मन्प्राणिनां सुखदुःखिनाम् । तत्तत्कर्मानुसारेण गतिं दातुं सुखेतराम्

Sinabi ni Yama: “O Brahmin, ako’y laging abala sa mga nilalang na nakararanas ng ligaya at pighati—upang ipagkaloob sa bawat isa ang nararapat na hantungan ayon sa kani-kanilang karma, maging masaya man o di-masaya.”

Verse 74

तथापि साधुसंगो हि धर्मायैव प्रजायते । इह लोके परत्रापि क्षेमाय च सुखाय च

“Gayunman, ang pakikisama sa mga banal at matutuwid ay isinilang para lamang sa dharma; nagdudulot ito ng kapayapaan, kagalingan, at ligaya—sa mundong ito at sa kabilang buhay.”

Verse 76

सूत उवाच । यमेन कथितं सर्वं यच्छ्रुतं ब्रह्मसंसदि । आदिमध्यावसानं च सर्वं नैवात्र संशयः

Sinabi ni Sūta: “Ang lahat ng isinalaysay ni Yama—yaong napakinggan sa kapulungan ni Brahmā—buo mula simula, gitna, hanggang wakas, ay inihahayag dito nang walang alinlangan.”

Verse 77

कलिद्वापरयोर्मध्ये धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् । गतोऽसौ नारदो मर्त्ये राज्यं धर्मसुतस्य वै

Sa pagitan ng mga yugto ng Dvāpara at Kali, yaong Nārada ay nagtungo sa daigdig ng mga mortal—sa kaharian ni Yudhiṣṭhira, ang anak ni Dharma, tunay nga.

Verse 78

आगतः श्रीहरेरंशो नारदः प्रत्यदृश्यत । ज्वलिताग्निप्रतीकाशो बालार्कसदृशेक्षणः

Dumating at nagpakita roon si Nārada—isang bahagi ni Śrī Hari—nagniningning na tila naglalagablab na apoy, at ang mga mata’y gaya ng bagong sumisikat na araw.

Verse 79

ब्रह्मणः सन्निधौ यञ्च श्रुतं व्यासमुखेरितम् । तत्सर्वं कथयिष्यामि मानुषाणां हिताय वै

“Anumang narinig sa harapan ni Brahmā, na binigkas mula sa bibig ni Vyāsa—ang lahat ng iyon ay isasalaysay ko, tunay, para sa kapakanan ng sangkatauhan.”

Verse 80

वीणां गृहीत्वा महतीं कक्षासक्तां सखीमिव । कृष्णाजिनोत्तरासंगो हेमयज्ञोपवीतवान्

Hawak niya ang dakilang vīṇā, nakasabit sa tagiliran na parang isang kaibigang kasama; suot niya sa balikat ang balat ng itim na usa, at taglay ang gintong sagradong sinulid.

Verse 81

दण्डी कमंडलुकरः साक्षाद्वह्निरिवापरः । भेत्ता जगति गुह्यानां विग्रहाणां गुहोपमः

May tungkod at may kamandalu sa kamay, siya’y tila ikalawang hayag na apoy. Sa daigdig, siya ang tumatagos sa mga lihim—gaya ng yungib sa pag-unawa sa nakatagong anyo at layon.

Verse 82

महर्षिगणसंसिद्धो विद्वान्गांधर्ववेदवित् । वैरकेलिकलो विप्रो ब्राह्मः कलिरिवापरः

Ganap na natamo sa hanay ng mga dakilang rishi, marunong at bihasa sa Gāndharva Veda, ang Brahmin na yaon—mapaglaro sa kanyang paglalagalag—ay kumikilos na tila ikalawang Kali, matulin at di-mapipigil.

Verse 83

देवगंधर्वलोकानामादिवक्ता सुनिग्रहः । गाता चतुर्णां वेदानामुद्गाता हरिसद्गुणान्

Siya ang unang tagapagsalita sa mga daigdig ng mga deva at Gandharva—mapagpigil sa sarili at lubhang disiplinado; ang mang-aawit ng apat na Veda, at ang Udgātṛ na nagpapahayag ng tunay na mga kagandahang-loob ni Hari.

Verse 84

स नारदोऽथ विप्रर्षिर्ब्रह्मलोकचरोऽव्ययः । आगतोऽथ पुरीं हर्षाद्धर्मराजेन पालिताम्

Yaong si Nārada—ang r̥ṣi sa mga brāhmaṇa, na gumagala sa daigdig ni Brahmā at di-naluluma—ay dumating na may galak sa lungsod na iniingatan ni Dharmarāja.

Verse 86

लोकाननुचरन्सर्वानागतः स महर्षिराट् । नारदः सुमहातेजा ऋषिभिः सहितस्तदा

Matapos libutin ang lahat ng mga daigdig, dumating ang maharlikang mahār̥ṣi—si Nārada na may dakilang ningning—noon ay kasama ang iba pang mga r̥ṣi.

Verse 87

तमागतमृषिं दृष्ट्वा नारदं सर्वधर्मवित् । सिंहासनात्समुत्थाय प्रययौ सन्मुखस्तदा

Nang makita ang dumarating na r̥ṣi na si Nārada, ang nakaaalam ng lahat ng dharma ay tumindig mula sa trono at lumapit upang salubungin siya nang harapan.

Verse 88

अभ्यवादयतं प्रीत्या विनयाव नतस्तदा । तदर्हमासनं तस्मै संप्रदाय यथाविधि

Binati niya siya nang may pag-ibig at, yumukod sa kababaang-loob, ay inialay sa kanya ang nararapat na upuan—ayon sa wastong kaugalian at itinakdang ritwal.

Verse 89

अथ तत्रोपविष्टेषु राजन्येषु महात्मसु । महत्सु चोपविष्टेषु गंधर्वेषु च तत्र वै

At nang sila’y nangakaupo roon—ang mararangal na mga kṣatriya na dakila ang loob—at nang ang mga bantog na mahātmā at ang mga Gandharva man ay naupo sa kapulungan na yaon—

Verse 90

तुतोष च यथावञ्च पूजां प्राप्य च धर्मवित् । कुशली त्वं महाभाग तपसः कुशलं तव

At ang nakaaalam ng dharma ay lubhang nasiyahan, nang matanggap ang nararapat na pagsamba. (Wika niya:) “Ikaw ba’y nasa mabuting kalagayan, O mapalad? Maayos bang umuusad ang iyong tapasya?”

Verse 91

न कश्चिद्बाधते दुष्टो दैत्यो हि स्वर्गभूपतिम् । मुने कल्याणरूपस्त्वं नमस्कृतः सुरासुरैः । सर्व्वगः सर्ववेत्ता च ब्रह्मपुत्र कृपानिधे

“Wala nang masamang Daitya na nanggugulo sa panginoon ng langit. O muni, ikaw ay anyong mapalad at mapagpala, sinasamba ng mga deva at asura; lumalaganap sa lahat ng dako, nakaaalam ng lahat—O anak ni Brahmā, bukal ng habag.”

Verse 92

नारद उवाच । सर्वतः कुशलं मेद्य प्रसादाद्ब्रह्मणः सदा । कुशली त्वं महाभाग धर्मपुत्र युधिष्ठिर

Sinabi ni Nārada: “Sa lahat ng dako, ako’y nasa mabuting kalagayan, O marangal, lagi sa biyaya ni Brahmā. Ikaw ba’y nasa mabuting kalagayan, O lubhang mapalad na Dharmaputra Yudhiṣṭhira?”

Verse 93

भ्रातृभिः सह राजेंद्र धर्मेषु रमते मनः । दारैः पुत्रैश्च भृत्यैश्च कुशलैर्गजवाजिभिः

“O panginoon ng mga hari, ang iyong isipan ba’y nalulugod sa dharma kasama ng iyong mga kapatid—kasama ang iyong mga asawa, mga anak, at mga lingkod, at ang iyong mga elepante at mga kabayo, na pawang nasa mabuting kalagayan?”

Verse 94

औरसानिव पुत्रांश्च प्रजा धर्मेण धर्मज । पालयसि किमाश्चर्यं त्वया धन्या हि सा प्रजा

O Dharmarāja, pinangangalagaan mo ang iyong mga nasasakupan sa pamamagitan ng dharma, na wari’y sarili mong mga anak. Ano pa ang kataka-taka rito? Tunay na pinagpala ang bayang pinamumunuan mo.

Verse 96

युधिष्ठिर उवाच । कुशलं मम राष्ट्रं च भवतामंघ्रिस्पर्शनात् । दर्शनेन महाभाग जातोऽहं गतकिल्बिषः

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: Sa pagdampi ng inyong banal na mga paa, ang aking kaharian ay naging mapayapa at mapalad. At sa inyong mismong pagtanaw, O dakilang pinagpala, ako’y nalinis—naglaho ang aking mga kasalanan.

Verse 97

धन्योऽहं कृतकृत्योऽहं सभाग्योऽहं धरातले । अद्याहं सुकृती जातो ह्मपुत्रे गृहागते

Ako’y pinagpala; ako’y ganap; ako’y mapalad sa ibabaw ng lupa. Ngayon ako’y tunay na naging mayaman sa kabutihang-loob, sapagkat kayo—aking iginagalang na mga anak—ay dumating sa aking tahanan bilang mga panauhin.

Verse 98

कुत आगमनं ब्रह्मन्नद्य ते मुनिसत्तम । अनुग्रहार्थं साधूनां किं वा कार्येण केन च

Mula saan kayo nagmula ngayon, O kagalang-galang na Brāhmaṇa, O pinakamainam sa mga muni? Dumating ba kayo upang magpala sa mga banal, o may isang tiyak na layuning naghatid sa inyo rito?

Verse 99

पालनात्पोषणान्नॄणां धर्मो भवति वै ध्रुवम् । तत्तद्धर्मस्य भोक्ता त्वमित्येवं मनुरब्रवीत्

Sa pag-iingat at pagtaguyod sa mga tao, ang dharma ay tunay na matibay na naitatatag. Kaya ikaw ang tumatanggap at mananagot sa mismong dharmang iyon—ganyan ang sinabi ni Manu.

Verse 100

धर्मारण्याश्रितां दिव्यां सर्वसंतापहारिणीम् । यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते ब्रह्महत्यया

Ang banal na salaysay na nakaugnay sa Dharmāraṇya ay nag-aalis ng lahat ng pagdurusa. Sa pakikinig nito, napapalaya ang tao sa lahat ng kasalanan—maging sa mabigat na brahma-hatyā, ang pagpatay sa isang brāhmaṇa.

Verse 101

हत्यायुतप्रशमनीं तापत्रयविनाशिनीम् । यां वै श्रुत्वातिभक्त्या च कठिनो मृदुतां भजेत्

Pinapawi nito ang di-mabilang na mga gawa ng pagpatay at winawasak ang tatlong uri ng pagdurusa. Tunay, sa pakikinig nito nang may matinding debosyon, maging ang pusong matigas ay nagiging maamo.

Verse 110

सूत उवाच । एवमुक्त्वा विधेः पुत्रस्तत्रैवांतरधीयत । तस्मिन्गते स नृपतिः क्रीडते सचिवैः सह

Sinabi ni Sūta: Pagkasabi nito, ang anak ng Lumikha (Vidhātṛ) ay naglaho roon din. Nang siya’y makaalis, ang hari ay naglibang kasama ang kaniyang mga ministro.

Verse 120

रक्षितं पालितं केन कस्मिन्कालेऽथ निर्मितम् । किंकिं त्वत्राभवत्पूर्वं शंशैतत्पृच्छतो मम

Sino ang nagbantay at nag-alaga rito, at sa anong panahon ito naitatag? Ano-ano ang naganap dito noong unang panahon—ipahayag mo sa akin, sapagkat ako’y nagtatanong.

Verse 121

भूतं भव्यं भविष्यञ्च तस्मिन्स्थाने च यद्भवेत् । तत्सर्वं कथयस्वाद्य तीर्थानां च यथा स्थितिः

Isalaysay mo ngayon ang lahat—ang naganap, ang nagaganap, at ang magaganap, at anumang mangyayari sa pook na iyon; at ipaliwanag din kung paano nakalagay ang mga banal na tīrtha roon.