Adhyaya 9

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुनर्युगान्तं ते चान्यं सम्प्रवक्ष्यामि तच्छृणु । सूर्यैरादीपिते लोके जङ्गमे स्थावरे पुरा

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Muli, isa pang yugānta ang aking ipahahayag sa iyo; makinig ka. Noong una, nang ang daigdig ay pinagniningas ng mga araw, ang mga gumagalaw at ang mga di-gumagalaw na nilalang ay napighati.

Verse 2

सरित्सरःसमुद्रेषु क्षयं यातेषु सर्वशः । निर्मानुषवषट्कारे ह्यमर्यादगतिं गते

Nang ang mga ilog, lawa, at karagatan ay lubusang naglaho sa pagkasira, at nang tumigil ang mga ritong pantao ng ‘vaṣaṭ’—tunay nga, nang ang lahat ay mahulog sa kalagayang lampas sa wastong kaayusan—…

Verse 3

नानारूपैस्ततो मेघैः शक्रायुधविराजितैः । सर्वमापूरितं व्योम वार्यौघैः पूरिते तदा

Pagkaraan, ang kalangitan ay lubusang napuno ng mga ulap na sari-saring anyo, kuminang sa sandata ni Indra—ang kidlat; at noon, binaha ito ng rumaragasang agos ng tubig.

Verse 4

ततस्त्वेकार्णवीभूते सर्वतः सलिलावृते । जगत्कृत्वोदरे सर्वं सुष्वाप भगवान्हरः

Pagkaraan, nang ang lahat ay naging iisang karagatan at napalibutan ng tubig sa lahat ng dako, ang Mapalad na Hara (Śiva), matapos ilagak sa Kanyang tiyan ang buong sansinukob, ay nahimlay sa pagtulog.

Verse 5

प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य योगात्मा स प्रजापतिः । शेते युगसहस्रान्तं कालमाविश्य सार्णवम्

Pinanghawakan Niya ang Kanyang sariling Prakṛti (likas na kosmikong kalikasan); ang Panginoong yaon—na ang diwa ay Yoga, ang Prajāpati—ay nahihimlay na nakalubog sa bahaing karagatan, nananatiling payapa hanggang sa wakas ng sanlibong yugto.

Verse 6

तत्र सुप्तं महात्मानं ब्रह्मलोकनिवासिनः । भृग्वादिऋषयः सर्वे ये चान्ये सनकादयः

Doon, nahimlay sa pagtulog ang Dakilang Kaluluwa; at ang lahat ng mga ṛṣi na nananahan sa Brahmaloka—si Bhṛgu at ang iba pa—gayundin ang iba pang tulad nina Sanaka at kanyang mga kapatid, ay dumulog at minasdan Siya.

Verse 7

पर्यङ्के विमले शुभ्रे नानास्तरणसंस्तृते । शयानं ददृशुर्देवं सपत्नीकं वृषध्वजम्

Sa isang dalisay at maningning na higaan, na nalalatagan ng sari-saring sapin, nakita nila ang Diyos na nakahimlay—ang Vṛṣadhvaja na Śiva, may watawat na toro—kasama ang Kanyang kabiyak.

Verse 8

विश्वरूपा तु सा नारी विश्वरूपो महेश्वरः । गाढमालिङ्ग्य सुप्तस्तां ददृशे चाहमव्ययम्

Ang Babaeng yaon ay may anyong sansinukob, at si Mahēśvara man ay gayon din. Mahigpit Niya Siyang niyakap at natulog; at aking namasdan ang Walang-kupas na Di-nagmamaliw.

Verse 9

। अध्याय

Kabanata—tanda ng pamagat ng kabanata.

Verse 10

विमलाम्बरसंवीतां व्यालयज्ञोपवीतिनीम् । श्यामां कमलपत्राक्षीं सर्वाभरणभूषिताम्

Namasdan nila Siya na nababalutan ng dalisay na kasuotan, may ahas na suot bilang banal na sinulid; maitim ang kulay, matang gaya ng talulot ng lotus, at pinalamutian ng lahat ng hiyas.

Verse 11

सकलं युगसाहस्रं नर्मदेयं विजानती । प्रसुप्तं देवदेवेशमुपास्ते वरवर्णिनी

Batid Niya ang lupain ng Narmadā, ang marikit at dakilang ginang ay may pagsamba at paglilingkod na dumalo sa Panginoon ng mga panginoon ng mga diyos, na mahimbing na nakahimlay, sa buong saklaw ng sanlibong yugto.

Verse 12

हृतैर्वेदैश्चतुर्भिश्च ब्रह्माप्येवं महेश्वरः । भृग्वाद्यैर्मानसैः पुत्रैः स्तौति शङ्करमव्ययम्

Maging si Brahmā—bagaman naagaw ang apat na Veda—ay gayon din; kasama ang kaniyang mga anak na isinilang sa isip, tulad nina Bhṛgu, ay nagpuri kay Śaṅkara, ang Di-nagmamaliw.

Verse 13

भक्त्या परमया राजंस्तत्र शम्भुमनामयम् । स्तुवन्तस्तत्र देवेशं मन्त्रैरीश्वरसम्भवैः

O Hari, doon, O Hari, sa sukdulang debosyon ay pinuri nila si Śambhu, ang walang kapintasan; doon nila itinanghal ang Panginoon ng mga diyos sa mga mantrang isinilang mula kay Īśvara.

Verse 14

प्रसुप्तं देवमीशानं बोधयन्समुपस्थितः । उत्तिष्ठ हर पिङ्गाक्ष महादेव महेश्वर

Nakatayo sa tabi, upang gisingin ang natutulog na Panginoong Īśāna, sinabi niya: “Bumangon ka, O Hara, O mapulang-dilaw ang mga mata—O Mahādeva, O Maheśvara!”

Verse 15

मम वेदा हृताः सर्वे अतोऽहं स्तोतुमुद्यतः । वेदैर्व्याप्तं जगत्सर्वं दिव्यादिव्यं चराचरम्

Ninakaw ang lahat ng aking mga Veda; kaya ngayo’y tumitindig akong maghandog ng papuri. Sapagkat ang buong sansinukob—maging banal man o di-banal, gumagalaw at di-gumagalaw—ay nilulukuban at itinataguyod ng mga Veda.

Verse 16

अतीतं वर्तमानं च स्मरामि च सृजाम्यहम् । तैर्विना चाहमेकस्तु मूकोऽधो जडवत्सदा

Naalaala ko ang nakaraan at ang kasalukuyan, at ako’y lumilikha ng sangnilikha. Ngunit kung wala ang mga iyon (ang mga Veda), ako lamang ay laging nagiging pipi, hamak, at manhid—na parang walang ulirat.

Verse 17

गतिर्वीर्यं बलोत्साहौ तैर्विना न प्रजायते । तैर्विना देवदेवेश नाहं किंचित्स्मरामि वै

Kung wala ang mga iyon, hindi sumisilang ang pag-usad, sigla, lakas, at tatag ng loob. Kung wala ang mga iyon, O Panginoon ng mga diyos, tunay na wala akong maalaala ni anuman.

Verse 18

तान्वेदान्देवदेवेश शीघ्रं मे दातुमर्हसि । जडान्धबधिरं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

Kaya, O Panginoon ng mga diyos, ipagkaloob mo agad sa akin ang mga Vedang yaon. Kung wala ang mga ito, ang buong daigdig—maging nakatigil at gumagalaw—ay waring manhid, bulag, at bingi.

Verse 19

स्थानादि दश चत्वारि न शोभन्ते सुरेश्वर । प्रणमाम्यल्पवीर्यत्वाद्वेदहीनः सुरेश्वर

O Panginoon ng mga diyos, ang labing-apat na mga kalagayan at ang iba pa ay hindi nagliliwanag sa akin. Dahil sa kakulangan ng Veda at sa aking munting lakas, ako’y nagpapatirapa sa iyo, O Sureśvara.

Verse 20

वेदेभ्यः सकलं जातं यत्किंचित्सचराचरम् । तावच्छोभन्ति शास्त्राणि समस्तानि जगद्गुरो

Mula sa mga Veda isinilang ang lahat ng anuman—maging gumagalaw o di-gumagalaw. Hangga’t naroroon ang mga Veda, saka lamang nagliliwanag ang lahat ng kasulatan, O Guro ng sanlibutan.

Verse 21

यावद्वेदनिधिरयं नोपतिष्ठेत्सनातनः । यथोदितेन सूर्येण तमो याति विनाशताम्

Hangga’t ang walang hanggang kayamanang ito ng Veda ay hindi pa nahaharap at nananatiling kasama, nananatili ang dilim; gaya ng paglitaw ng araw, napapawi at nalilipol ang dilim.

Verse 22

एवं समस्तपापानि यान्ति वेदस्य धारणात् । वेदे रहसि यत्सूक्ष्मं यत्तद्ब्रह्म सनातनम्

Gayon, ang lahat ng kasalanan ay lumilisan sa pagdadala at pag-iingat ng Veda. At yaong maselan at lihim na diwa sa loob ng Veda—yaon ang walang hanggang Brahman.

Verse 23

हृदिस्थं देव जानामि गतं तद्वेदगर्जनात् । वेदानुच्चरतो मेऽद्य तव शङ्कर चाग्रतः

O Diyos, batid kong yaong nanahan sa aking puso ay lumisan, tinangay ng dagundong ng Veda. Ngayon, habang hindi ko mabigkas ang mga Veda, nakatayo ako sa harap mo, O Śaṅkara.

Verse 24

अकस्मात्ते गता वेदा न सृजेयं विभो भुवम् । तेऽपि सर्वे महादेव प्रविष्टाः सम्मुखार्णवम्

Nang biglang lumisan ang iyong mga Veda, O Panginoon, hindi ko malilikha ang daigdig. At ang mga Vedang iyon din, O Mahādeva, ay pawang pumasok sa karagatang nasa iyong harapan.

Verse 25

ते याच्यमाना देवेश तिष्ठन्तु स्मरणे मम । दुहितेयं विशालाक्षी सर्वः सर्वं विजानते

O Panginoon ng mga diyos, habang sila’y taimtim na pinakikiusapan, nawa’y manatili sila sa aking pag-alaala. Ang anak na ito—malalaking mata—ay nakaaalam ng lahat; tunay, ang Nakaaalam-sa-Lahat ay nauunawa ang lahat.

Verse 26

जायती युगसाहस्रं नान्या काचिद्भवेदृशी । ऋषिश्चायं महाभागो मार्कण्डो धीमतां वरः

Siya’y nananatili sa loob ng sanlibong yuga—wala nang iba pang matatagpuang tulad niya. At ang pantas na ito, ang mapalad na si Mārkaṇḍeya, ay pinakadakila sa mga marurunong.

Verse 27

कल्पे कल्पे महादेव त्वामयं पर्युपासते । जगत्त्रयहितार्थाय चरते व्रतमुत्तमम्

Sa bawat kalpa, O Mahādeva, siya’y tapat na naglilingkod at sumasamba sa iyo. Para sa kapakanan ng tatlong daigdig, isinasagawa niya ang pinakadakilang panata.

Verse 28

एवमुक्तस्तु देवेशो ब्रह्मणा परमेष्ठिना । उवाच श्लक्ष्णया वाचा नर्मदां सरितां वराम्

Nang gayon ay kinausap ng Kataas-taasang Brahmā ang Panginoon ng mga diyos; at Siya’y nagsalita sa banayad na tinig kay Narmadā, ang pinakadakila sa mga ilog.

Verse 29

कथयस्व महाभागे ब्रह्मणस्त्वं तु पृच्छतः । केन वेदा हृताः सर्वे वेधसो जगतीगुरोः

Isalaysay mo, O mapalad na dakila, sapagkat nagtatanong si Brahmā: sino ang nagnakaw ng lahat ng Veda mula sa Lumikha, ang Guro ng sanlibutan?

Verse 30

एवमुक्ता तु रुद्रेण उवाच मृगलोचना । ब्रह्मणो जपतो वेदांस्त्वयि सुप्ते महेश्वर

Nang gayon ang wika ni Rudra, sumagot ang may matang gaya ng usa: “Habang binibigkas ni Brahmā ang mga Veda, at habang ikaw, O Maheśvara, ay natutulog…”

Verse 31

भवतश्छिद्रमासाद्य घोरेऽस्मिन्सलिलावृते । पूर्वकल्पसमुद्भूतावसुरौ सुरदुर्जयौ

Nang masumpungan ang siwang sa iyong sandaling di nababantayan, sa kakila-kilabot na lawak na nababalot ng tubig, sumibol ang dalawang asura mula sa dating kalpa—di matatalo kahit ng mga diyos.

Verse 32

श्रियावृत्तौ महादेव त्वया चोत्पादितौ पुरा । सुरासुरसुदुर्जेयौ दानवौ मधुकैटभौ

O Mahādeva, kaugnay ng pag-ikot ng kapalaran ni Śrī, ikaw noon ang lumikha sa kanila—ang mga dānava na sina Madhu at Kaiṭabha, na lubhang mahirap daigin ng mga diyos at mga asura.

Verse 33

तौ वायुभूतौ सूक्ष्मौ च पठतोऽस्मात्पितामहात् । तावाशु हृत्वा वेदांश्च प्रविष्टौ च महार्णवम्

Ang dalawang iyon, naging tila hangin—napakapino—ay agad na inagaw ang mga Veda mula sa Pitāmaha habang siya’y bumibigkas, at saka pumasok sa dakilang karagatan.

Verse 34

एतच्छ्रुत्वा महातेजा ह्यमृतायास्ततो वचः । सस्मार स च देवेशं शङ्खचक्रगदाधरम्

Nang marinig niya ang mga salitang ito ni Amṛtā (Narmadā), ang makapangyarihang nilalang ay naalaala ang Panginoon, ang may hawak na kabibe, diskos, at pamalo.

Verse 35

स विवेश महाराज भूतलं ससुरोत्तमः । दानवान्तकरो देवः सर्वदैवतपूजितः

O Hari, ang Diyos na yaon—pinupuri maging ng pinakadakila sa mga deva, tagapuksa ng mga Dānava, at sinasamba ng lahat ng mga diyos—ay bumaba sa ilalim ng lupa, sa daigdig ng Pātāla.

Verse 36

मीनरूपधरो देवो लोडयामास चार्वणम् । वेदांश्च ददृशे तत्र पाताले निहितान्प्रभुः

Nag-anyong isda ang Panginoon at hinalukay ang kailaliman ng tubig; at doon, sa kaharian ng Pātāla, nakita ng Makapangyarihan ang mga Vedang itinago.

Verse 37

तौ च दैत्यौ महावीर्यौ दृष्टवान्मधुसूदनः । महावेगौ महाबाहू सूदयामास तेजसा

Nakita ni Madhusūdana ang dalawang Daitya na makapangyarihan at magiting, mabilis sa kanilang paglusob; at ang Panginoong malalakas ang bisig ay pinabagsak sila sa ningning ng Kanyang banal na kapangyarihan.

Verse 38

वेदांस्तत्रापि तोयस्थानानिनाय जगद्गुरुः । चतुर्वक्त्राय देवायाददाच्चक्रविभूषितः

Pagkatapos, dinala ng Gurong Pandaigdig ang mga Veda maging mula sa mga tahanang-tubig; at siya, na pinalamutian ng Sudarśana-cakra, ay iniabot ang mga ito sa apat-na-mukhang Diyos, si Brahmā.

Verse 39

ततः प्रहृष्टो भगवान् वेदांल्लब्ध्वा पितामहः । जनयामास निखिलं जगद्भूयश्चराचरम्

Pagkaraan, ang kagalang-galang na Pitāmaha, si Brahmā, ay nagalak sa muling pagkamit ng mga Veda; at muli niyang nilikha ang buong sansinukob—ang gumagalaw at ang di-gumagalaw.

Verse 40

सा च देवी नदी पुण्या रुद्रस्य परिचारिका । पावनी सर्वभूतानां प्रोवाह सलिलं तदा

At ang banal na diyosang-ilog na yaon, tagapaglingkod ni Rudra, na nagpapadalisay sa lahat ng nilalang, ay noon ay pinaagos ang kanyang mga tubig.

Verse 41

तस्यास्तीरे ततो देवा ऋषयश्च तपोधनाः । यजन्ति त्र्यम्बकं देवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना

Sa kanyang pampang, ang mga deva at ang mga rishi na may yaman ng tapas ay sumasamba kay Tryambaka, ang Diyos; at ang kanilang kaloob-looban ay puspos ng galak.

Verse 42

एका मूर्तिर्महेशस्य कारणान्तरमागता । त्रैगुण्या कुरुते कर्म ब्रह्मचक्रीशरूपतः

Iisang anyo ni Maheśa, na nahayag sa ibang paraan ng sanhi, ang gumaganap ng mga gawa sa pamamagitan ng tatlong guṇa—lumilitaw bilang Brahmā, bilang Tagapagdala ng Cakra (Viṣṇu), at bilang Īśa (Śiva).

Verse 43

एतेषां तु पृथग्भावं ये कुर्वन्ति सुमोहिताः । तेषां धर्मः कुतः सिद्धिर्जायते पापकर्मिणाम्

Ngunit yaong mga lubhang nalilinlang na iginigiit ang pagkakahiwalay ng mga banal na anyong ito—paano magkakamit ng dharma o tagumpay na espirituwal ang gayong mga makasalanan?

Verse 44

एवमेता महानद्यस्तिस्रो रुद्रसमुद्भवाः । एका एव त्रिधा भूता गङ्गा रेवा सरस्वती

Gayon nga, ang tatlong dakilang ilog na ito ay isinilang mula kay Rudra. Tunay na iisa, ngunit naging tatluhan bilang Gaṅgā, Revā (Narmadā), at Sarasvatī.

Verse 45

गङ्गा तु वैष्णवी मूर्तिः सर्वपापप्रणाशिनी । रुद्रदेहसमुद्भूता नर्मदा चैवमेव तु

Ang Gaṅgā ay tunay na anyo ni Viṣṇu, tagapaglipol ng lahat ng kasalanan. Gayundin ang Narmadā—na sumibol mula sa mismong katawan ni Rudra—ay may gayon ding kapangyarihang pumatay ng kasalanan.

Verse 46

ब्राह्मी सरस्वती मूर्तिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुता । दिव्या कामगमा देवी वाग्विभूत्यै तु संस्थिता

Si Sarasvatī ay ang Brāhmī na anyo, bantog sa tatlong daigdig. Siya’y isang banal na diyosa na tumutupad ng mga hangarin at itinatag para sa karilagan at kapangyarihan ng wika.

Verse 47

नर्मदा परमा काचिन्मर्त्यमूर्तिकला शिवा । दिव्या कामगमा देवी सर्वत्र सुरपूजिता

Ang Narmadā ay sukdulang dakila—si Śivā mismo na nahahayag bilang isang bahagi sa anyong nakikita ng mga mortal. Banal at tumutupad ng mga hangarin, siya’y sinasamba sa lahat ng dako ng mga diyos.

Verse 48

व्यापिनी सर्वभूतानां सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरा स्मृता । अक्षया ह्यमृता ह्येषा स्वर्गसोपानमुत्तमा

Siya’y lumalaganap sa lahat ng nilalang, at inaalala bilang higit na maselan kaysa sa maselan. Tunay na siya’y di-nasisira, tunay na walang-kamatayan; siya ang kataas-taasang hagdanang patungo sa langit.

Verse 49

सृष्टा रुद्रेण लोकानां संसारार्णवतारिणी

Nilalang ni Rudra para sa mga daigdig, siya ang tumatawid at tumutulay sa mga nilalang sa karagatang ng sansara.

Verse 50

सीरजलं येऽपि पिबन्ति लोके मुच्यन्ति ते पापविशेषसङ्घैः । व्रजन्ति संसारमनादिभावं त्यक्त्वा चिरं मोक्षपदं विशुद्धम्

Kahit yaong sa mundong ito’y umiinom ng tubig na hinila ng araro, napapalaya sila sa bunton ng mga tiyak na kasalanan. Matagal nang tinalikdan ang dalisay na kalagayan ng moksha, muli silang pumapasok sa walang-simulang pag-iral ng sansara.

Verse 51

यथा गङ्गा तथा रेवा तथा चैव सरस्वती । समं पुण्यफलं प्रोक्तं स्नानदर्शनचिन्तनैः

Kung paanong ang Gaṅgā, gayon din ang Revā, at gayon din ang Sarasvatī. Iisa ang sukat ng kabanalang bunga, ayon sa sinabi, mula sa pagligo, pagtanaw, at pag-alaala sa kanila.

Verse 52

वरदानान्महाभागा ह्यधिका चोच्यते बुधैः । कारुण्यान्तरभावेन न मृता समुपागता

Dahil sa pagbibigay niya ng mga biyaya, ang mapalad na iyon ay sinasabi ng mga pantas na lalo pang nakahihigit. Sa kanyang panloob na likas na habag, hindi siya ‘namatay’ ni humina kailanman.

Verse 53

मुच्यन्ते दर्शनात्तेन पातकैः स्नानमङ्गलैः । नर्मदायां नृपश्रेष्ठ ये नमन्ति त्रिलोचनम्

Sa mapalad na pagliligo at sa pagtanaw pa lamang, napapalaya sila sa mga kasalanan. O pinakamainam sa mga hari—yaong sa Narmadā ay yumuyukod kay Trilocana, ang Panginoong Śiva na may Tatlong Mata, ay nagkakamit ng gayong paglaya.

Verse 54

उमारुद्राङ्गसम्भूता येन चैषा महानदी । लोकान्प्रापयते स्वर्गं तेन पुण्यत्वमागता

Sapagkat ang dakilang ilog na ito ay isinilang mula sa katawan nina Umā at Rudra, at sapagkat inihahatid niya ang mga nilalang sa langit, kaya’t nagkamit siya ng kabanalan at sukdulang bisa ng merito.

Verse 55

य एवमीशानवरस्य देहं विभज्य देवीमिह संशृणोति । स याति रुद्रं महतारवेण गन्धर्वयक्षैरिव गीयमानः

Sinumang dito’y nakikinig sa ganitong salaysay ng Diyosa—kung paanong hinati ang katawan ng dakilang Panginoong Īśāna—siya’y nakararating kay Rudra, lumalakad na may malakas na papuri, na wari’y inaawit ng mga Gandharva at Yakṣa.