Adhyaya 86
Ang adhyāya na ito ay nasa anyong diyalogo: tinanong ni Yudhiṣṭhira si Mārkaṇḍeya tungkol sa pinagmulan ng Piṅgaleśvara sa Piṅgalāvarta, isang banal na pook malapit sa tagpuan ng mga tubig sa hilagang pampang ng ilog Revā. Isinalaysay ni Mārkaṇḍeya na si Havyavāhana (Agni) ay dumanas ng matinding pagdurusa—nasunog ng binhi/kapangyarihan ni Rudra—kaya nagkasakit. Naglakbay si Agni sa mga sagradong pook at dumating sa Revā, kung saan nagsagawa siya ng mahigpit na tapas sa mahabang panahon, kabilang ang pamumuhay sa “hangin” bilang tanging sustansiya. Nalugod si Śiva at nagkaloob ng biyaya; hiniling ni Agni ang kagalingan. Itinuro ni Śiva ang pagligo sa tīrtha na iyon, at agad na naibalik kay Agni ang anyong makadiyos. Bilang pasasalamat, itinatag (pratiṣṭhā) ni Agni ang diyos bilang Piṅgaleśvara at nagsagawa ng pagsamba ayon sa banal na pangalan at mga himno. Sa wakas, binibigkas ang phalaśruti at gabay sa asal at ritwal: ang mag-aayuno roon na napagtagumpayan ang galit ay tatanggap ng pambihirang bunga hanggang sa makamit ang kalagayang tulad ni Rudra; at pinupuri rin ang pag-aalay ng isang pinalamuting kapilā na baka na may guya sa karapat-dapat na brāhmaṇa bilang daan sa pinakamataas na layon.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज पिङ्गलावर्तमुत्तमम् । सङ्गमस्य समीपस्थं रेवाया उत्तरे तटे । हव्यवाहेन राजेन्द्र स्थापितः पिङ्गलेश्वरः
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Pagkaraan nito, O dakilang hari, marapat na magtungo sa napakahusay na Piṅgalāvarta, na malapit sa sangam, sa hilagang pampang ng Revā. Doon, O pinakamainam sa mga hari, itinatag ni Havyavāhana (Agni) si Piṅgaleśvara.
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । हव्यवाहेन भगवन्नीश्वरः स्थापितः कथम् । एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसादाद्वक्तुमर्हसि
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: O kagalang-galang, paano itinatag ni Havyavāhana (Agni) ang Panginoon? Isalaysay mo sa akin ang lahat ng ito; sa iyong habag, marapat kang magsalita.
Verse 3
मार्कण्डेय उवाच । शम्भुना रेतसा राजंस्तर्पितो हव्यवाहनः । प्राप्तसौख्येन रौद्रेण गौर्याक्रीडनचेतसा
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: O hari, si Havyavāhana (Agni) ay napasiyahan ng binhi ni Śambhu; at sa mabagsik na lakas na yaon—isinilang mula sa galak ni Śiva habang nakikipaglaro kay Gaurī—nakamit niya ang kamangha-manghang kapangyarihan.
Verse 4
हव्यवाहमुखे क्षिप्तं रुद्रेणामिततेजसा । रुद्रस्य रेतसा दग्धस्तीर्थयात्राकृतादरः
Inihagis ni Rudra na may di-masukat na ningning sa bibig ni Havyavāhana; at dahil sa binhi ni Rudra, si Agni ay napaso. Pagkaraan nito, naging masigasig siya sa paglalakbay-dambana sa mga banal na tīrtha.
Verse 5
सागरांश्च नदीर्गत्वा क्रमाद्रेवां समागतः । चचार परया भक्त्या ध्यानमुग्रं हुताशनः
Matapos marating ang mga dagat at mga ilog, sa takdang panahon ay dumating si Hutāśana (Agni) sa Revā. Doon, sa sukdulang debosyon, nagsagawa siya ng matinding pagninilay.
Verse 6
वायुभक्षः शतं साग्रं यावत्तेपे हुताशनः । तावत्तुष्टो महादेवो वरदो जातवेदसः । संनिधौ समुपेत्याथ वचनं चेदमब्रवीत्
Sa hangin lamang nabubuhay, si Hutāśana ay nagpenitensiya nang mahigit sa isang daang taon. Noon, nalugod si Mahādeva at handang magbigay ng biyaya kay Jātavedas; lumapit Siya sa kanyang harapan at nagsalita ng ganito.
Verse 7
ईश्वर उवाच । वरं वृणीष्व हव्याश यस्ते मनसि वर्तते
Sinabi ni Īśvara: “O Havyāśa (Agni), piliin mo ang biyayang nananahan sa iyong puso.”
Verse 8
वह्निरुवाच । नमस्ते सर्वलोकेश उग्रमूर्ते नमोऽस्तु ते । रेतसा तव संदग्धः कुष्ठी जातो महेश्वर । कृपां कुरु महादेव मम रोगं विनाशय
Sinabi ni Vahni (Agni): “Namaskar sa Iyo, Panginoon ng lahat ng daigdig; pagpupugay sa Iyong mabagsik na anyo. O Maheśvara, sa Iyong naglalagablab na kapangyarihan ako’y napaso at naging may ketong. O Mahādeva, mahabag Ka—lipulin Mo ang aking karamdaman.”
Verse 9
ईश्वर उवाच । हव्यवाह भवारोगो मत्प्रसादाच्च सत्वरम् । अत्र तीर्थे कृतस्नानः स्वरूपं प्रतिपत्स्यसे
Sinabi ni Īśvara: “O Havyavāha, sa Aking biyaya ay agad mawawala ang iyong karamdaman. Pagkaligo mo sa banal na tīrtha rito, muling babalik sa iyo ang iyong tunay na banal na anyo.”
Verse 10
इत्युक्त्वा च महादेवस्तत्रैवान्तरधीयत । अनन्तरं हव्यवाहः सस्नौ रेवाजले त्वरन्
Pagkasabi nito, si Mahādeva ay naglaho roon din. Pagdaka, si Havyavāha ay nagmadaling lumusong at maligo sa banal na tubig ng Revā.
Verse 11
तदैव रोगनिर्मुक्तोऽभवद्दिव्यस्वरूपवान् । स्थापयामास देवेशं स वह्निः पिङ्गलेश्वरम्
Noon din, siya’y napawi sa karamdaman at naging maningning na may dibinong anyo. Pagkaraan, itinatag ng Vahni ang Panginoon ng mga diyos bilang Piṅgaleśvara.
Verse 12
नाम्ना संपूजयामास तुष्टाव स्तुतिभिर्मुदा । ततो जगाम देशं स्वं देवानां हव्यवाहनः
Kanyang sinamba ang Panginoon ayon sa wastong ritwal at tinawag Siya sa Kanyang banal na pangalan; masaya niyang inawit ang mga papuri sa pamamagitan ng mga himno. Pagkaraan, si Havyavāhana—tagapagdala ng handog ng mga diyos—ay umuwi sa sariling tahanan.
Verse 13
हव्यवाहेन भूपैवं स्थापितः पिङ्गलेश्वरः । जितक्रोधो हि यस्तत्र उपवासं समाचरेत्
Kaya, O hari, si Piṅgaleśvara ay naitatag ni Havyavāha (Agni). Sinumang doon, na napagtagumpayan ang galit, ay taimtim na magsagawa ng pag-aayuno—
Verse 14
अतिरान्त्रफलं तस्य अन्ते रुद्रत्वमाप्नुयात् । गुणान्विताय विप्राय कपिलां तत्र भारत
Sa kanya, ang bunga ay lubhang dakila; sa wakas ay nakakamtan niya ang pagiging-kawangis ni Rudra, ang pakikiisa kay Rudra. At doon, O Bhārata, maghandog ng kapilang baka sa isang marangal na brāhmaṇa na hitik sa mabubuting katangian—
Verse 15
अलंकृत्य सवत्सां च शक्त्यालङ्कारभूषिताम् । यः प्रयच्छति राजेन्द्र स गच्छेत्परमां गतिम्
O hari ng mga hari, ang sinumang maghandog doon ng baka na may guya—pinalamutian at binihisan ng angkop na mga palamuti—ay makaaabot sa sukdulang hantungan.
Verse 86
। अध्याय
“Adhyāya” — tanda sa kasulatan na nagpapahiwatig ng hangganan o pagtatapos ng kabanata.