
Ang adhyāya na ito ay naglalahad ng banal na pag-uusap ng isang rishi at isang hari. Itinuro ni Mārkaṇḍeya kay Yudhiṣṭhira ang dakilang dambana ng Kuṇḍaleśvara at ibinigay ang pinagmulan nito: noong Tretāyuga, si Viśravā (mula sa linya ni Pulastya) ay nagsagawa ng mahabang tapas at nagkaanak kay Dhanada (Vaiśravaṇa/Kubera), na itinalaga bilang tagapangalaga ng kayamanan at isang lokapāla. Mula sa angkang iyon lumitaw ang yakṣa na si Kuṇḍa/Kuṇḍala. Matapos humingi ng pahintulot sa mga magulang, nagsagawa siya ng matinding austeridad sa pampang ng Narmadā—pagtiis sa init, ulan, lamig, pagdidisiplina ng hininga, at mahabang pag-aayuno. Nalugod si Śiva (Vṛṣavāhana) at nagkaloob ng biyaya: si Kuṇḍala ay naging di-matatalong tagasunod, malayang nakagagalaw sa bisa ng pabor ng yakṣādhipa. Pag-alis ni Śiva patungong Kailāsa, itinatag ni Kuṇḍala ang diyos bilang “Kuṇḍaleśvara”, pinalamutian at sinamba ang liṅga, at pinarangalan ang mga brāhmaṇa sa pagkain at mga handog. Sa phalaśruti, sinasabing ang pag-aayuno at pagsamba sa tīrtha ay nag-aalis ng kasalanan; ang dāna ay nagdudulot ng ligaya sa langit; ang pagligo at pagbigkas kahit isang ṛk ay nagbibigay ng ganap na bunga; at ang pag-aalay ng baka ay nagkakaloob ng mahabang pananatili sa langit ayon sa dami ng balahibo nito, hanggang sa marating ang kaharian ni Maheśa.
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेच्च राजेन्द्र कुण्डलेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धो महायक्षः कुण्डधारो नृपोत्तम
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Pagkaraan nito, O panginoon ng mga hari, marapat na magtungo sa kataas-taasang Kuṇḍaleśvara, kung saan ang dakilang Yakṣa na si Kuṇḍadhāra ay nagkamit ng siddhi, O pinakamainam sa mga pinuno.
Verse 2
तपः कृत्वा सुविपुलं सुरासुरभयंकरम् । पौलस्त्यमन्दिरे चैव चिक्रीड नृपसत्तम
Matapos magsagawa ng napakalawak na tapas—na nakapanghihilakbot maging sa mga deva at asura—siya’y naglaro rin doon, sa dambana ni Paulastya, O pinakamainam sa mga hari.
Verse 3
युधिष्ठिर उवाच । कस्मिन्युगे समुत्पन्नः कस्य पुत्रो महामतिः । तपस्तप्त्वा सुविपुलं तोषितो येन शङ्करः
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: Sa anong yugto isinilang ang dakilang may malawak na isip, at kaninong anak siya—na sa pamamagitan ng napakalaking pag-aayuno at pagtitika ay nalugod si Śaṅkara?
Verse 4
एतद्विस्तरतस्तात कथयस्व ममानघ । शृण्वतश्च न तृप्तिर्मे कथामृतमनुत्तमम्
Isalaysay mo ito sa akin nang masinsin, mahal na ginoo—O walang dungis. Habang nakikinig ako, hindi ako nasisiyahan; ang walang kapantay na nektar ng banal na salaysay ay di ako nabubusog.
Verse 5
श्रीमार्कण्डेय उवाच । त्रेतायुगे ब्रह्मसमः पौलस्त्योनाम विश्रवाः । तपः कृत्वा सुविपुलं भरद्वाजसुतोद्भवः
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Sa Tretā Yuga ay naroon si Viśravā, mula sa angkan ni Pulastya, na kasingdakila ni Brahmā sa karangalan. Mula sa lahi ng anak ni Bharadvāja, nagsagawa siya ng napakalawak na pagtitika.
Verse 6
पुत्रं पौत्रगणैर्युक्तं पत्न्या भक्त्या सुतोषितः । धनदं जनयामास सर्वलक्षणलक्षितम्
Dahil sa debosyon ng kanyang asawa ay lubos siyang nalugod; kaya nagkaanak siya—si Dhanada—na may lahat ng mapalad na tanda, at napaliligiran ng mga supling at salinlahi.
Verse 7
जातमात्रं तु तं ज्ञात्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । चकार नाम सुप्रीत ऋषिदेवसमन्वितः
Pagkapanganak pa lamang ng sanggol at nang malaman ito ni Brahmā, ang Lolo ng mga daigdig, masayang ipinagkaloob niya ang pangalan, na kasama ang mga ṛṣi at mga diyos.
Verse 8
यस्माद्विश्रवसो जातो मम पौत्रत्वमागतः । तस्माद्वैश्रवणो नाम तव दत्तं मयानघ
“Sapagkat ikaw ay isinilang mula kay Viśravā at kaya naging apo ko, kaya iginagawad ko sa iyo ang pangalang Vaiśravaṇa, O walang kasalanan.”
Verse 9
तथा त्वं सर्वदेवानां धनगोप्ता भविष्यसि । चतुर्थो लोकपालानामक्षयश्चाव्ययो भुवि
“Kaya ikaw ay magiging tagapag-ingat ng kayamanan ng lahat ng mga deva; ikaapat sa mga Lokapāla—di-nasisira at di-naluluma sa lupa.”
Verse 10
तस्य भार्या महाराज ईश्वरीति च विश्रुता । यक्षो यक्षाधिपः श्रेष्ठस्तस्य कुण्डोऽभवत्सुतः
O dakilang hari, ang kanyang asawa ay bantog sa pangalang Īśvarī. Ang marangal na panginoon ng mga Yakṣa ay nagkaroon ng anak na nagngangalang Kuṇḍa.
Verse 11
स च रूपं परं प्राप्य मातापित्रोरनुज्ञया । तपश्चचार विपुलं नर्मदातटमाश्रितः
At siya, sa pahintulot ng kanyang mga magulang, ay nagkamit ng pambihirang kagandahan; saka nagsagawa ng dakilang tapas, nanahan sa pampang ng Narmadā.
Verse 12
ग्रीष्मे पञ्चाग्निसंतप्तो वर्षासु स्थण्डिलेशयः । हेमन्ते जलमध्यस्थो वायुभक्षः शतं समाः
Sa tag-init, tiniis niya ang init ng limang apoy; sa tag-ulan, nahiga siya sa hubad na lupa; sa taglamig, nanatili siya sa gitna ng tubig. Nabubuhay sa hangin lamang, tinupad niya ito sa loob ng sandaang taon.
Verse 13
एवं वर्षशते पूर्णे एकाङ्गुष्ठेऽभवन्नृप । अस्थिभूतः परं तात ऊर्ध्वबाहुस्ततः परम्
Nang maganap sa gayong paraan ang isang daang taon, O hari, siya’y wari’y lumiit na parang iisang hinlalaki—pawang buto na lamang. Pagkaraan, mahal na ginoo, lalo pa siyang nagpatuloy, nakataas ang mga bisig sa alapaap.
Verse 14
अतपच्च घृतश्वासः कुण्डलो भरतर्षभ । चतुर्थे वर्षशतके तुतोष वृषवाहनः
Sa gayon, si Kuṇḍala—na ang hininga’y gaya ng ghee, matatag at pigil—O toro sa mga Bharata, ay nagpatuloy sa kanyang matinding pag-aayuno; at sa ikaapat na daang taon, nalugod si Vṛṣavāhana, ang Panginoong may sagisag na toro (Śiva).
Verse 15
वरं वृणीष्व भो वत्स यत्ते मनसि रोचते । ददामि ते न सन्देहस्तपसा तोषितो ह्यहम्
“Pumili ka ng biyaya, O anak—yaong ninanais ng iyong puso. Ipagkakaloob ko sa iyo, walang alinlangan, sapagkat ako’y nalugod sa iyong pag-aayuno.”
Verse 16
कुण्डल उवाच । यक्षाधिपप्रसादेन तस्यैवानुचरः पुरे । विचरामि यथाकाममवध्यः सर्वशत्रुषु
Sinabi ni Kuṇḍala: “Sa biyaya ng panginoon ng mga Yakṣa, naninirahan ako sa kanyang lungsod bilang kanyang tagapaglingkod. Nakagagala ako ayon sa aking nais, at sa harap ng lahat ng kaaway, ako’y di-mapapatay—di-masusugatan.”
Verse 17
तथेत्युक्त्वा महादेवः सर्वलोकनमस्कृतः । जगामाकाशमाविश्य कैलासं धरणीधरम्
Pagkasabi ng “Gayon nga,” si Mahādeva—na sinasamba ng lahat ng daigdig—ay pumasok sa himpapawid at nagtungo sa Kailāsa, ang bundok na tila sumasalo sa daigdig.
Verse 18
गते चादर्शनं देवे सोऽपि यक्षो मुदान्वितः । स्थापयामास देवेशं कुण्डलेश्वरमुत्तमम्
Nang maglaho sa paningin ang Deva, ang Yakṣa—punô ng galak—ay nagtatag ng Panginoon ng mga diyos bilang dakilang Liṅga na tinawag na Kundaleśvara.
Verse 19
अलंकृत्वा जगन्नाथं पुष्पधूपानुलेपनैः । विमानैश्चामरैश्छत्रैस्तथा वै लिङ्गपूरणैः
Pinalamutian niya si Jagannātha, ang Panginoon ng sansinukob, ng mga bulaklak, insenso, at mga pabango; ng mga palamuti ng pagdiriwang—mga paypay na chamara at mga payong—at gayundin ng mga itinakdang handog para sa Liṅga.
Verse 20
तर्पयित्वा द्विजान्सम्यगन्नपानादिभूषणैः । प्रीणयित्वा महादेवं ततः स्वभवनं ययौ
Matapos niyang lubusang busugin at bigyang-galang ang mga dvija sa pagkain, inumin, at angkop na mga kaloob, at mapasaya si Mahādeva, siya’y bumalik sa sarili niyang tahanan.
Verse 21
तदाप्रभृति तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । उत्तमं परमं पुण्यं कुण्डलेश्वरनामतः
Mula noon, ang banal na tīrtha na iyon ay sumikat sa tatlong daigdig—pinakamataas at lubhang mapagpala—sa pangalang ‘Kundaleśvara.’
Verse 22
तत्र तीर्थे तु यः कश्चिदुपवासपरायणः । अर्चयेद्देवमीशानं सर्वपापैः प्रमुच्यते
Sa tīrtha na iyon, sinumang masigasig sa pag-aayuno at sumasamba kay Īśāna (Śiva) ay napapalaya sa lahat ng kasalanan.
Verse 23
सुवर्णं रजतं वापि मणिं मौक्तिकमेव च । दद्याद्भोज्यं ब्राह्मणेभ्यः स सुखी मोदते दिवि
Sinumang maghandog ng ginto o pilak, hiyas o perlas, at magbigay rin ng pagkain sa mga Brāhmaṇa—ang gayong nagkakaloob ay nagiging maligaya at nagagalak sa langit.
Verse 24
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा ऋग्यजुःसामगोऽपि वा । ऋचमेकां जपित्वा तु सकलं फलमश्नुते
Sa banal na tīrtha na yaon, matapos maligo, maging tagapagbigkas man ng Ṛg, Yajus, o Sāman—sa pagbigkas ng kahit isang taludtod na Ṛk, natatamo niya ang ganap na bunga.
Verse 25
गां प्रयच्छति विप्रेभ्यस्तत्फलं शृणु पाण्डव । यावन्ति तस्या रोमाणि तत्प्रसूतिकुलेषु च
O Pāṇḍava, pakinggan mo ang bunga ng pag-aalay ng baka sa mga Brāhmaṇa: kung gaano karami ang balahibo ng bakang iyon—gayundin sa mga angkang isinilang mula sa kanyang supling—gayon kalaki ang ipinahahayag na kabutihang-loob.
Verse 26
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । स्वर्गे वासो भवेत्तस्य पुत्रपौत्रैः समन्वितः
Sa gayong dami ng libu-libong taon siya’y pinararangalan sa Svarga; at natatamo niya ang paninirahan sa langit, na kasama ang mga anak at mga apo.
Verse 27
तावन्ति वर्षाणि महानुभावः स्वर्गे वसेत्पुत्रपौत्रैश्च सार्द्धम् । तत्रान्नदो याति महेशलोकमसंख्यवर्षाणि न संशयोऽत्र
Sa gayong dami ng taon, ang dakilang taong marangal ay nananahan sa langit kasama ang mga anak at mga apo. Doon, ang nagkakaloob ng pagkain ay tumutungo sa daigdig ni Maheśa sa di-mabilang na taon—walang pag-aalinlangan dito.
Verse 28
स वै सुखी मोदते स्वर्गलोके गन्धर्वसिद्धाप्सरःसम्प्रगीते । एवं तु ते धर्मसुत प्रभावस्तीर्थस्य सर्वः कथितश्च पार्थ
Tunay nga, siya—maligaya—ay nagagalak sa daigdig ng langit na umaalingawngaw sa mga awit ng mga Gandharva, Siddha, at mga Apsara. Kaya, O anak ng Dharma, O Pārtha, naipahayag na sa iyo ang buong kadakilaan ng tīrtha.
Verse 29
श्रुत्वा स्तुवन्मुच्यते सर्वपापैः पुनस्त्रिलोकीमिह तत्प्रभावात्
Sa pakikinig nito at pagpupuri, napapalaya ang tao sa lahat ng kasalanan; at sa kapangyarihang iyon din, muling nakakamit niya ang pinagpalang kalagayang sumasaklaw sa tatlong daigdig sa kabilang-buhay.
Verse 41
। अध्याय
“Kabanata” — palatandaan ng pagtatapos ng adhyāya.