Adhyaya 3
Ang kabanatang ito ay nasa anyong diyalogo: tinanong ni Yudhiṣṭhira ang pantas na si Mārkaṇḍeya tungkol sa nakapanghihilakbot na kalagayan sa wakas ng yuga na paulit-ulit niyang nasaksihan—tagtuyot, pagkaubos ng mga halamang-gamot, pagkatuyo ng mga ilog at imbakan ng tubig, at pag-akyat ng mga nilalang sa mas matataas na daigdig. Sumagot si Mārkaṇḍeya sa pamamagitan ng pagtatatag ng tanikala ng awtoridad sa pagpapasa ng purāṇa (Śambhu → Vāyu → Skanda → Vasiṣṭha → Parāśara → Jātūkarṇya → iba pang mga rishi), at pagdakila sa Purāṇa bilang banal na tekstong pinakikinggan para sa paglaya, na nag-aalis ng naipong dumi ng karma sa maraming kapanganakan. Isinalaysay niya ang paglusaw ng sansinukob: labindalawang araw ang sumunog sa daigdig hanggang maging iisang karagatan ang lahat. Habang naglalagalag sa tubig, nasilayan niya ang isang sinauna at maningning na Kataas-taasang Nilalang, at nakita rin ang isa pang Manu kasama ang mga inapo na gumagalaw sa madilim na dagat. Sa takot at pagod, nakatagpo siya ng isang dambuhalang anyong-isda (Matsya) na kinilalang si Maheśvara, na tumawag sa kanya upang lumapit. Lumipat ang salaysay sa kababalaghang “ilog sa loob ng karagatan” at sa isang banal na babae (Abalā) na nagpaliwanag na siya’y nagmula sa katawan ni Īśvara at na ang bangkang kaugnay ng presensya ni Śaṅkara ay ligtas na kanlungan. Sumakay si Mārkaṇḍeya kasama si Manu at naghandog ng himnong Śaiva, tinatawag sina Sadyojāta, Vāmadeva, Bhadrakālī, at Rudra bilang sanhi ng kosmos. Sa wakas, nalugod si Mahādeva at inanyayahan silang humiling ng biyaya, itinatampok ang debosyon at ang pakikinig ayon sa banal na tradisyon bilang tugon sa kawalang-tatag ng mundo.
Shlokas
Verse 1
युधिष्ठिर उवाच । सप्तकल्पक्षया घोरास्त्वया दृष्टा महामुने । न चापीहास्ति भगवन्दीर्घायुरिह कश्चन
Si Yudhiṣṭhira ay nagsabi: O dakilang muni, nasaksihan mo ang kakila-kilabot na pagkalusaw ng pitong kalpa. Ngunit dito, O kagalang-galang, wala ni isa man ang tunay na mahaba ang buhay.
Verse 2
त्वया ह्येकार्णवे सुप्तः पद्मनाभः सुरारिहा । दृष्टः सहस्रचरणः सहस्रनयनोदरः
Sapagkat tunay na nakita mo si Padmanābha, tagapagpuksa sa mga kaaway ng mga deva, na natutulog sa iisang kosmikong karagatan—may sanlibong paa at katawang may sanlibong mata.
Verse 3
। अध्याय
(Palatandaang pang-teksto) “Kabanata.”
Verse 4
किं त्वयाश्चर्यभूतं हि दृष्टं च भ्रमतानघ । एतदाचक्ष्व भगवन्परं कौतूहलं हि मे
Anong kababalaghan ang nakita mo sa iyong paglalakbay, O walang kasalanan? Isalaysay mo ito, O kagalang-galang na muni; sapagkat labis ang aking pananabik na malaman.
Verse 5
सम्प्राप्ते च महाघोरे युगस्यान्ते महाक्षये । अनावृष्टिहते लोके पुरा वर्षशताधिके
Nang dumating ang lubhang kakila-kilabot na wakas ng yugá—ang dakilang pagkalusaw—noon pa man, ang daigdig ay tinamaan ng tagtuyot nang mahigit sa sandaang taon.
Verse 6
औषधीनां क्षये घोरे देवदानववर्जिते । निर्वीर्ये निर्वषट्कारे कलिना दूषिते भृशम्
Sa kakila-kilabot na panahong yaon, nang maglaho ang mga halamang-gamot, nang wala ang mga deva at mga dānava, nang maubos ang lakas at tumigil ang mga ritong Vediko ng “vaṣaṭ”—nang lubhang madungisan ang lahat ng Kali—
Verse 7
सरित्सरस्तडागेषु पल्वलोपवनेषु च । संशुष्केषु तदा ब्रह्मन्निराकारे युगक्षये
Nang matuyo na ang mga ilog, lawa, sapa, latian at mga kakahuyan, noon—O Brahmin—sa walang-anyong pagwawakas ng yugto,
Verse 8
जनं प्राप्ते महर्लोके ब्रह्मक्षत्रविशादयः । ऋषयश्च महात्मानो दिव्यतेजःसमन्विताः
Nang marating ng mga tao ang Maharloka—mga Brahmin, Kshatriya, Vaishya at iba pa—naroon din ang mga dakilang rishi, marangal ang loob, na may banal na ningning.
Verse 9
स्थितानि कानि भूतानि गतान्येव महामुने । एतत्सर्वं महाभाग कथयस्व पृथक्पृथक्
O dakilang muni, alin sa mga nilalang ang nananatili, at alin ang lumisan na? O marangal, isalaysay mo sa akin ang lahat nito nang malinaw, isa-isa, nang may wastong detalye.
Verse 10
भूतानि कानि विप्रेन्द्र कथं सिद्धिमवाप्नुयात् । ब्रह्मविष्ण्विन्द्ररुद्राणां काले प्राप्ते सुदारुणे
O pinakadakila sa mga Brahmin, sinu-sino ang mga nilalang na iyon, at paano makakamtan ang kasakdalan—lalo na kapag dumating ang lubhang kakila-kilabot na panahon maging para kina Brahmā, Viṣṇu, Indra, at Rudra?
Verse 11
एवमुक्तस्ततः सोऽथ धर्मराजेन धीमता । मार्कण्डः प्रत्युवाचेदमृषिसंघैः समावृतः
Nang masabi ito, ang marunong na Dharmarāja ay nagsalita; at si Mārkaṇḍa naman ay sumagot, napaliligiran ng mga kapulungan ng mga rishi.
Verse 12
श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे त्वया सह नरेश्वर । महत्पुराणं पूर्वोक्तं शंभुना वायुदैवते
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Makinig nawa ang lahat ng mga ṛṣi, kasama mo, O hari ng mga tao. Ang dakilang Purāṇa na ito ay minsang ipinahayag ni Śambhu kay Vāyu, ang banal na diyos.
Verse 13
वायोः सकाशात्स्कन्देन श्रुतमेतत्पुरातनम् । वसिष्ठः श्रुतवांस्तस्मात्पराशरस्ततः परम्
Ang sinaunang Purāṇa na ito ay narinig ni Skanda mula kay Vāyu. Mula sa kanya ay narinig ito ni Vasiṣṭha, at pagkaraan ay si Parāśara naman.
Verse 14
तस्माच्च जातूकर्ण्येन तस्माच्चैव महर्षिभिः । एवं परम्पराप्रोक्तं शतसंख्यैर्द्विजोत्तमैः
Mula sa kanya ay tinanggap ito ni Jātūkarṇya, at mula sa kanya naman ng mga dakilang ṛṣi. Sa ganitong sunod-sunod na pagpapasa, itinuro ito ng daan-daang pinakadakilang mga dvija.
Verse 15
संहिता शतसाहस्री पुरोक्ता शंभुना किल । आलोड्य सर्वशास्त्राणि वदार्थं तत्त्वतः पुरा
Tunay ngang isang saṃhitā na may isang daang libong taludtod ang unang ipinahayag ni Śambhu. Matapos niyang haluin at salain ang lahat ng mga śāstra, noon pa man ay inilahad niya ang kahulugan ayon sa katotohanan.
Verse 16
युगरूपेण सा पश्चाच्चतुर्धा विनियोजिता । मदप्रज्ञानुसारेण नराणां तु महर्षिभिः
Pagkaraan, ayon sa anyo ng mga yuga, ito’y inayos sa apat na bahagi ng mga dakilang ṛṣi—alinsunod sa iba’t ibang antas ng pag-unawa ng mga tao.
Verse 17
आराध्य पशुभर्तारं मया पूर्वं महेश्वरम् । पुराणं श्रुतमेतद्धि तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः
Noon ko pang sinamba si Maheśvara, ang Panginoon ng mga nilalang; tunay na napakinggan ko ang Purāṇa na ito. Kaya’t isasalaysay ko sa iyo nang buo, walang kakulangan.
Verse 18
यच्छ्रुत्वा मुच्यते जन्तुः सर्वपापैर्नरेश्वर । मानसैः कर्मजैश्चैव सप्तजन्मसु संचितैः
O hari, sa pakikinig nito ang nilalang ay napapalaya sa lahat ng kasalanan—yaong sa isip at yaong sa gawa—na naipon sa pitong kapanganakan.
Verse 19
सप्तकल्पक्षया घोरा मया दृष्टाः पुनःपुनः । प्रसादाद्देवदेवस्य विष्णोश्च परमेष्ठिनः
Sa biyaya ng Diyos ng mga diyos—si Viṣṇu, ang Kataas-taasang Panginoon—muli’t muli kong nasaksihan ang kakila-kilabot na pagkalipol sa wakas ng pitong kalpa.
Verse 20
द्वादशादित्यनिर्दग्धे जगत्येकार्णवीकृते । श्रान्तोऽहं विभ्रमंस्तत्र तरन्बाहुभिरर्णवम्
Nang ang daigdig ay tinupok ng labindalawang Āditya at naging iisang karagatan, ako—pagod na pagod—ay nagpagala roon, lumalangoy sa baha sa pamamagitan ng aking mga bisig.
Verse 21
अथाहं सलिले राजन्नादित्यसमरूपिणम् । पुरा पुरुषमद्राक्षमनादिनिधनं प्रभुम्
Pagkaraan, O hari, sa loob ng mga tubig na iyon ay nakita ko ang Sinaunang Puruṣa, nagniningning na tulad ng Araw—ang Panginoong walang pasimula at walang wakas.
Verse 22
शृङ्गं चैवाद्रिराजस्य भासयन्तं दिशो दश । द्वितीयोऽन्यो मनुर्दृष्टः पुत्रपौत्रसमन्वितः
Nakita ko rin ang tuktok ng hari ng mga bundok, na nagpapaliwanag sa sampung dako; at nakita ko rin ang isa pang Manu—ikalawa—na kasama ang kanyang mga anak at mga apo.
Verse 23
अगाधे भ्रमते सोऽपि तमोभूते महार्णवे । अविश्रमन्मुहूर्तं तु चक्रारूढ इव भ्रमन्
Siya man ay palutang-lutang sa di-masukat, kadilimang dakilang karagatan; ni saglit ay di nagpahinga, umiikot na wari’y nakasakay sa gulong.
Verse 24
अथाहं भयादुद्विग्नस्तरन्बाहुभिरर्णवम् । तत्रस्थोऽहं महामत्स्यमपश्यं मदसंयुतम्
Pagkaraan, sa takot at pagkabalisa, lumangoy ako sa karagatan gamit ang aking mga bisig; at doon ay nakita ko ang isang napakalaking isda, puspos ng nakapanghihilakbot na lakas.
Verse 25
ततोऽब्रवीत्स मां दृष्ट्वा एह्येहीति च भारत । परं प्रधानः सर्वेषां मत्स्यरूपो महेश्वरः
Pagkakita niya sa akin ay sinabi niya, “Halika, halika!” O Bhārata. Yaong Maheśvara, ang Kataas-taasan at pangunahin sa lahat, ay naroon sa anyo ng isang isda.
Verse 26
ततोऽहं त्वरया गत्वा तन्मुखे मनुजेश्वर । सुश्रान्तो विगतज्ञानः परं निर्वेदमागतः
Kaya’t dali-dali akong lumapit sa kanyang bibig, O panginoon ng mga tao; lubhang pagod, nalito ang aking kamalayan, at napasapit sa malalim na paglayo at panghihinayang sa sanlibutan.
Verse 27
ततोऽद्राक्षं समुद्रान्ते महदावर्तसंकुलाम् । उद्यत्तरंगसलिलां फेनपुञ्जाट्टहासिनीम्
Pagkatapos ay nakita ko, sa gilid ng karagatan, ang isang dambuhalang agos ng ilog na umiikot sa malalaking buhawi; ang tubig ay umaalon nang mataas, at ang mga bunton ng bula’y wari’y humahalakhak.
Verse 28
नदीं कामगमां पुण्यां झषमीनसमाकुलाम् । नद्यास्तस्यास्तु मध्यस्था प्रमदा कामरूपिणी
Namataan ko ang isang banal na ilog na sumusunod sa ninanais, hitik sa mga isda; at sa pinakagitna ng ilog na iyon ay nakatayo ang isang dalaga, na nakapag-aanyo ayon sa kanyang kalooban.
Verse 29
नीलोत्पलदलश्यामा महत्प्रक्षोभवाहिनी । दिव्यहाटकचित्राङ्गी कनकोज्ज्वलशोभिता
Maitim siya na gaya ng talulot ng bughaw na lotus, at kumikilos na may dambuhalang pag-alon. Ang kanyang mga sangkap ay kahanga-hanga, pinalamutian ng makalangit na ginto, at nagniningning sa kislap ng maningning na ginto.
Verse 30
द्वाभ्यां संगृह्य जानुभ्यां महत्पोतं व्यवस्थिता । तां मनुः प्रत्युवाचेदं का त्वं दिव्यवराङ्गने
Sa dalawang tuhod ay mahigpit niyang sinakmal ang malaking bangka at nanatiling matatag. Pagkaraan ay nagsalita si Manu sa kanya: “Sino ka, O banal na dalagang may dakilang anyo?”
Verse 31
तिष्ठसे केन कार्येण त्वमत्र सुरसुन्दरि । सुरासुरगणे नष्टे भ्रमसे लीलयार्णवे
“Anong layunin ang dahilan ng iyong pagtayo rito, O makalangit na kagandahan? Nang mapuksa ang mga pangkat ng mga deva at asura, bakit ka gumagala nang mapaglaro sa karagatang ito?”
Verse 32
सरितः सागराः शैलाः क्षयं प्राप्ता ह्यनेकशः । त्वमेका तु कथं साध्वि तिष्ठसे कारणं महत् । श्रोतुमिच्छाम्यहं देवि कथयस्व ह्यशेषतः
“Maraming ilog, dagat, at bundok ang naglaho at napuksa. Ngunit ikaw lamang ang nananatili; paano ito, O banal na ginang? Nais kong marinig, O Diyosa—isalaysay mo nang ganap ang dakilang dahilan.”
Verse 33
अबलोवाच । ईश्वराङ्गसमुद्भूता ह्यमृतानाम विश्रुता । सरित्पापहरा पुण्या मामाश्रित्य भयं कुतः
Sinabi ng babae: “Mula ako sa mismong katawan ng Panginoon nagmula, at tanyag sa mga walang-kamatayan. Ako ang banal na ilog na nag-aalis ng kasalanan; sa kumakalinga sa akin, saan magmumula ang takot?”
Verse 34
साहं पोतमिमं तुभ्यं गृहीत्वा ह्यागता द्विज । न ह्यस्य पोतस्य क्षयो यत्र तिष्ठति शंकरः
“Kaya ako’y dumating, O brāhmaṇa, dala ko ang bangkang ito para sa iyo. Hindi napaparam ang bangkang ito, sapagkat si Śaṅkara ay nananahan kung saan ito nakatigil.”
Verse 35
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । मनुना सह राजेन्द्र पोतारूढो ह्यहं तदा
Nang marinig ko ang kanyang mga salita, lumaki ang aking mga mata sa pagkamangha. Noon, O hari ng mga hari, sumakay rin ako sa bangka kasama ni Manu.
Verse 36
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रणम्य शिरसा विभुम् । व्यापिनं परमेशानमस्तौषमभयप्रदम्
Magkapatong ang mga palad sa pagpupugay, yumuko ako at inihandog ang ulo sa Makapangyarihan—sa Panginoong sumasaklaw sa lahat, sa Kataas-taasang Īśāna—at pinuri ko Siya, ang nagbibigay ng kawalang-takot.
Verse 37
सद्योजाताय देवाय वामदेवाय वै नमः । भवे भवे नमस्तुभ्यं भक्तिगम्याय ते नमः
Pagpupugay sa Diyos na Sadyojāta; tunay na pagpupugay kay Vāmadeva. Sa bawat kapanganakan, yumuyuko ako sa Iyo—pagpupugay sa Iyo na naaabot sa pamamagitan ng debosyon.
Verse 38
भूर्भुवाय नमस्तुभ्यं रामज्येष्ठाय वै नमः । नमस्ते भद्रकालाय कलिरूपाय वै नमः
Pagpupugay sa Iyo bilang Bhūrbhuva; tunay na pagpupugay sa Iyo bilang Rāmajyeṣṭha. Pagpupugay sa Iyo bilang Bhadrakāla; tunay na pagpupugay sa Iyo bilang mismong anyo ni Kali—ang Panahon.
Verse 39
अचिन्त्याव्यक्तरूपाय महादेवाय धामने । विद्महे देवदेवाय तन्नो रुद्र नमोनमः
Pinagninilayan namin si Mahādeva—na ang anyo’y di-maisip at di-nahahayag, ang kataas-taasang tahanan. Nakikilala namin ang Diyos ng mga diyos; kaya, O Rudra, sa Iyo—muli’t muli—ang aming mapitagang pagpupugay.
Verse 40
जगत्सृष्टिविनाशानां कारणाय नमोनमः । एवं स्तुतो महादेवः पूर्वं सृष्टया मयानघ
Pagpupugay, muli’t muli, sa Sanhi ng paglikha at pagkalusaw ng sanlibutan. Sa gayon ay pinuri ko noon si Mahādeva—O walang kasalanan—sa panahon ng paglikha.
Verse 41
प्रसन्नो मावदत्पश्चाद्वरं वरय सुव्रत
Pagkaraan, nalugod siya at nagsabi sa akin: “Pumili ka ng isang biyaya, O ikaw na may marangal na panata.”