Adhyaya 28

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । एतस्मिन्नन्तरे रुद्रो नर्मदातटमास्थितः । क्रीडते ह्युमया सार्द्धं नारदस्तत्र चागतः

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Samantala, si Rudra ay nanatili sa pampang ng Narmadā, nakikipaglaro kasama si Umā; at doon din dumating si Nārada.

Verse 2

प्रणम्य देवदेवेशमुमया सह शङ्करम् । व्यज्ञापयत्तदा देवं यद्वृत्तं त्रिपुरे तदा

Pagyukod niya kay Śaṅkara—Panginoon ng mga panginoon—kasama si Umā, ipinaalam niya sa Diyos ang naganap noon sa Tripura.

Verse 3

गतोऽहं स्वामिनिर्देशाद्यत्र तद्बाणमन्दिरम् । दृष्टा बाणं यथान्यायं गतो ह्यन्तःपुरं महत्

“Sa utos ng aking Panginoon, nagtungo ako sa kinaroroonan ng palasyo ni Bāṇa. Matapos kong makita si Bāṇa ayon sa nararapat, pumasok ako sa malawak niyang panloob na silid.”

Verse 4

तत्र भार्यासहस्राणि दृष्ट्वा बाणस्य धीमतः । यथायोग्यं यथाकाममागतः क्षोभ्य तत्पुरम्

Doon, nang makita niya ang libu-libong asawa ng marunong na si Bāṇa, siya’y nagpatuloy—ayon sa nararapat at sa kanyang nais—at ginulo ang buong lungsod na yaon.

Verse 5

नारदस्य वचः श्रुत्वा साधु साध्विति पूजयन् । चिन्तयामास देवेशो भ्रमणं त्रिपुरस्य हि

Nang marinig ang mga salita ni Nārada at parangalan ito ng “Mabuti, mabuti!”, ang Panginoon ng mga diyos ay nagmuni-muni tungkol sa paglalakbay at paggalaw ng Tripura.

Verse 6

करमुक्तं यथा चक्रं विष्णुना प्रभविष्णुना । महावेगं महायामं रक्षितं तेजसा मम

“Kung paanong ang Sudarśana-cakra, na pinakawalan mula sa kamay ni Viṣṇu—makapangyarihan at maningning—ay dumadaloy sa matinding bilis at malayong lakas, gayon din ito’y pinananatili at iniingatan ng aking sariling espirituwal na ningning.”

Verse 7

स च मे भक्तिनिरतो बाणो लोके च विश्रुतः । भारती च मया दत्ता ब्राह्मणानां विशेषतः

“At si Bāṇa ay tapat sa aking debosyon at bantog sa daigdig. Bukod dito, ipinagkaloob ko sa kanya ang Bhāratī—ang kaloob ng mahusay na pananalita—lalo na sa pakikitungo sa mga Brāhmaṇa.”

Verse 8

एवं स सुचिरं कालं देवदेवो महेश्वरः । चिन्तयित्वा सुनिर्वाणं कार्यं प्रति जनेश्वरः

Sa gayon, sa mahabang panahon, si Maheśvara—Diyos ng mga diyos, Panginoon ng mga nilalang—ay nagmuni-muni nang malalim; at pagkaraan ay nagpasya sa isang malinaw at tiyak na gawain.

Verse 9

ततोऽसौ मन्दरं ध्यात्वा चापे कृत्वा गुणे महीम् । विष्णुं सनातनं देवं बाणे ध्यात्वा त्रिलोचनः

Pagdaka, si Trilocana (Śiva) ay nagmuni-muni sa Mandara bilang busog, at ginawang pisi ng busog ang Daigdig; at sa pagninilay sa walang-hanggang Diyos na Viṣṇu, itinuring niya Siya bilang palaso.

Verse 10

फले हुताशनं देवं ज्वलन्तं सर्वतोमुखम् । सुपर्णं पुङ्खयोर्मध्ये जवे वायुं प्रकल्प्य च

Itinalaga niya si Hutāśana, ang nagniningas na diyos na may mga mukha sa lahat ng dako, bilang dulo ng palaso; inilagay niya si Suparṇa (Garuḍa) sa pagitan ng mga balahibo; at itinatag niya si Vāyu bilang bilis nito.

Verse 11

रथं महीमयं कृत्वा धुरि तावश्विनावुभौ । अक्षे सुरेश्वरं देवमग्रकील्यां धनाधिपम्

Hinubog niya ang karwahe mula sa mismong Daigdig; sa pamatok ay inilagay niya ang dalawang Aśvinī-kumāra; sa ehe ay itinakda niya ang Panginoon ng mga diyos (Indra), at sa unahang pin ay iniluklok niya ang Panginoon ng yaman (Kubera).

Verse 12

यमं तु दक्षिणे पार्श्वे वामे कालं सुदारुणम् । आदित्यचन्द्रौ चक्रे तु गन्धर्वानारकादिषु

Si Yama ay inilagay niya sa kanang panig, at si Kāla na lubhang mabagsik sa kaliwa; at ginawa niyang mga gulong ang Araw at ang Buwan, at itinakda ang mga pangkat gaya ng mga Gandharva, mga Nāga, at iba pa sa kani-kanilang kalagayan.

Verse 13

यन्तारं च सुरज्येष्ठं वेदान्कृत्वा हयोत्तमान् । खलीनादिषु चाङ्गानि रश्मींश्छन्दांसि चाकरोत्

Itinalaga niya ang pinakamatanda sa mga diyos bilang tagapagmaneho; ginawa niyang mga kabayong napakahusay ang mga Veda; mula sa mga sangkap ng banal na kaayusan ay hinubog niya ang renda at mga kaugnay na bahagi, at ginawang mga tali ang mga sukat ng himig ng Veda (chandas).

Verse 14

कृत्वा प्रतोदमोंकारं मुखग्राह्यं महेश्वरः । धातारं चाग्रतः कृत्वा विधातारं च पृष्ठतः

Ginawa ni Maheśvara ang pantaboy na mismong pantig na Oṃ, na nararapat hawakan sa unahan; at inilagay niya si Dhātṛ sa harap at si Vidhātṛ sa likuran.

Verse 15

मारुतात्सर्वतो दिग्भ्य ऊर्ध्वयन्त्रे तथैव च । महोरगपिशाचांश्च सिद्धविद्याधरांस्तथा

Mula sa mga hangin, mula sa lahat ng dako, at gayundin sa pang-itaas na bahagi ng mekanismo, inilagay niya ang mga dakilang ahas at mga piśāca, at gayon din ang mga Siddha at Vidyādhara.

Verse 16

गणांश्च भूतसङ्घांश्च सर्वे सर्वाङ्गसंधिषु । युगमध्ये स्थितो मेरुर्युगस्याधो महागिरिः

Inilagay niya ang mga Gaṇa at ang mga pulutong ng mga nilalang sa bawat dugtungan at pagkakabit ng mga sangkap ng karwahe. Sa gitna ng pamatok ay nakatindig si Meru, at sa ilalim ng pamatok ay ang dakilang bundok.

Verse 17

सर्पा यन्त्रस्थिता घोराः शम्ये वरुणनैरृतौ । गायत्री चैव सावित्री स्थिते ते रश्मिबन्धने

Ang mababangis na ahas ay inilagay sa loob ng mekanismo; si Varuṇa at si Nairṛta ay itinalaga sa pahalang na baras. At si Gāyatrī at si Sāvitrī ay tumindig doon bilang pagkakatali ng mga renda.

Verse 18

सत्यं रथध्वजे शौचं दमं रक्षां समन्ततः । रथं देवमयं कृत्वा देवदेवो महेश्वरः

Itinindig niya ang Katotohanan sa watawat ng karwahe; at ang kadalisayan at pagpipigil-sa-sarili ang naging panangga nito sa lahat ng panig. Sa gayon, ginawang lubos na maka-diyos ang karwahe ni Maheśvara, ang Diyos ng mga diyos.

Verse 19

संनद्धः कवची खड्गी बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् । बद्धा परिकरं गाढं जटाजूटं नियम्य च

Ganap na nasandata at nakabaluti, may tangan na tabak, suot ang panangga-sa-daliri na balat ng bayawak; hinigpitan niya ang matibay na bigkis at itinali ang buhaghag na mga jata.

Verse 20

सज्जं कृत्वा धनुर्दिव्यं योजयित्वा रथोत्तमम् । रथमध्ये स्थितो देवः शुशुभे च युधिष्ठिर

Inihanda niya ang banal na busog at ikinabit ang pinakamainam na karwahe; sa gitna ng karwahe tumindig ang Diyos at nagningning—O Yudhiṣṭhira.

Verse 21

धनुषः शब्दनादेनाकम्पयच्च जगत्त्रयम् । स्थानं कृत्वा तु वैशाखं निभृतं संस्थितो हरः

Sa dagundong na tunog ng pagpitik ng Kanyang busog, pinayanig ni Hara ang tatlong daigdig. Pagkaraan, sa pagkuha Niya ng puwesto sa buwan ng Vaiśākha, tumindig Siya sa malalim na katahimikan.

Verse 22

निरीक्ष्य सुचिरं कालं कोपसंरक्तलोचनः । ध्यात्वा तं परमं मन्त्रमात्मानं च निरुध्य सः

Matagal Siyang tumitig; namula sa galit ang Kanyang mga mata. Sa pagninilay sa kataas-taasang mantra, at sa pagpipigil sa Kanyang sarili, tinipon Niya ang Kanyang diwa sa ganap na pagpipigil.

Verse 23

मुमोच सहसा बाणं पुरस्य वधकाङ्क्षया । यदा त्रीणि समेतानि अन्तरिक्षस्थितानि तु

Pagkatapos, sa pagnanais na wasakin ang lungsod, bigla Niyang pinakawalan ang palaso—sa sandaling ang tatlo (na lungsod) ay nagkatipon at nakalutang sa himpapawid.

Verse 24

ततः कालनिमेषार्धं दृष्ट्वैक्यं त्रिपुरस्य च । त्रिपर्वणा त्रिशल्येन ततस्तान्यवसादयत्

Pagkaraan, nang makita Niya na ang tatluhang Tripura ay naging iisa—sa loob lamang ng kalahating kisap—pinana Niya sila ng palasong may tatlong dugtungan at tatlong talim, at ibinagsak sa ganap na kapahamakan.

Verse 25

ततो लोका भयत्रस्तास्त्रिपुरे भरतोत्तम । सर्वासुरविनाशाय कालरूपा भयावहाः

Pagkaraan, nanginig sa takot ang mga daigdig, O pinakadakila sa mga Bharata, sa Tripura; lumitaw ang mga nakapanghihilakbot na pangitain na anyo mismo ng Panahon, na naghuhudyat ng paglipol sa lahat ng mga asura.

Verse 26

अट्टहासान् प्रमुञ्चन्ति कष्टरूपा नरास्तदा । निमेषोन्मेषणं चैव कुर्वन्ति लिपिकर्मसु

Noon, ang mga taong may mabagsik na anyo ay pumutok sa malupit na halakhak; at sa kanilang gawain ng pagsulat ay paulit-ulit silang kumikilos na tila kumikislap at hindi kumikislap ang mga mata, na waring sinasakmal ng pangamba.

Verse 27

निष्पन्दनयना मर्त्याश्चित्रेष्वालिखिता इव । देवायतनगा देवा रटन्ति प्रहसन्ति च । स्वप्ने पश्यन्ति चात्मानं रक्ताम्बरविभूषितम्

Ang mga mortal ay nakatitig na hindi kumikislap, na parang mga larawang iginuhit sa pinta. Maging ang mga diyos sa loob ng mga dambana ay sumisigaw at tumatawa nang kakaiba; at sa panaginip, nakita ng mga tao ang kanilang sarili na nabibihisan ng pulang kasuotan.

Verse 28

रक्तमाल्योत्तमाङ्गाश्च पतन्तः कार्दमे ह्रदे । पश्यन्ति नाम चात्मानं सतैलाभ्यङ्गमस्तकम्

Nakita nila ang sarili nilang mga ulo, na may putong na pulang kuwintas ng bulaklak, na nahuhulog sa maputik na lawa; at nakita rin nila ang kanilang sarili na ang ulo’y pinahiran ng mamantikang langis na pangpahid—mga pangitain na masamang pangitain.

Verse 29

पश्यन्ति यानमारूढं रासभैश्च नृपोत्तम । संवर्तको महावायुर्युगान्तप्रतिमो महान्

Nakita nila ang kanilang sarili na nakasakay sa isang sasakyang hinihila ng mga asno, O pinakadakila sa mga hari; at sumiklab ang napakalawak na hanging Saṃvartaka—makapangyarihan, gaya ng unos sa wakas ng isang yuga.

Verse 30

गृहानुन्मूलयामास वृक्षजातीननेकशः । भूमिकम्पाः सनिर्घाता उल्कापाताः सहस्रशः

Binunot nito ang mga bahay at sari-saring punongkahoy nang marami. Yumanig ang lupa na may dagundong ng kulog, at bumagsak ang mga bulalakaw nang libu-libo—mga nakapanghihilakbot na tanda na pumupuno sa mga daigdig.

Verse 31

रुधिरं वर्षते देवो मिश्रितं कर्करैर्बहु । अग्निकुण्डेषु विप्राणां हुतः सम्यग्घुताशनः

Nagpaulan ng dugo ang diyos, malapot at hinaluan ng maraming magagaspang na piraso; at sa mga hukay-apoy ng mga Brāhmaṇa, ang Apoy ng handog—na wasto ang pag-anyaya—ay inihandog nang nararapat at nagningas.

Verse 32

ज्वलते धूमसंयुक्तो विस्फुलिङ्गकणैः सह । कुंजरा विमदा जातास्तुरगाः सत्त्ववर्जिताः

Ito’y nagningas, nababalot ng usok at sinasabayan ng ulang mga tilamsik ng apoy. Ang mga elepante’y nawalan ng pagkalasing ng rut, at ang mga kabayo’y napawi ang sigla at espiritu.

Verse 33

अवादितानि वाद्यन्ते वादित्राणि सहस्रशः । ध्वजा ह्यकम्पिताः पेतुश्छत्राणि विविधानि च

Ang mga instrumentong hindi tinugtog ay biglang tumunog nang kusa—libu-libo. Ang mga bandilang hindi man lamang nayayanig ay bumagsak, at gayundin ang sari-saring payong-hari.

Verse 34

ज्वलति पादपास्तत्र पर्णानि च सभं ततः । सर्वं तद्व्याकुलीभूतं हाहाकारसमन्वितम्

Doon ay nagliliyab ang mga punò, pati ang mga dahon; at ang buong pook ay lubhang nayanig, punô ng sigaw na “Ay! Ay!”

Verse 35

उद्यानानि विचित्राणि प्रबभञ्ज प्रभञ्जनः । तेन संप्रेरिताः सर्वे ज्वलन्ति विशिखाः शिखाः

Winawasak ng makapangyarihang hangin na si Prabhañjana ang mga kahanga-hangang hardin. Sa udyok nito, sumiklab sa lahat ng dako ang apoy, nag-aalab na parang mga dila ng liyab.

Verse 36

वृक्षगुल्मलतावल्ल्यो गृहाणि च समन्ततः । दिग्विभागैश्च सर्वैश्च प्रवृत्तो हव्यवाहनः

Sa lahat ng panig, ang mga punò, palumpong, baging at mga gumagapang na halaman—pati ang mga bahay—ay sinakmal; mula sa bawat dako, lumaganap si Agni, tagapagdala ng mga handog.

Verse 37

सर्वं किंशुकपर्णाभं प्रज्वलच्चैव दृश्यते । गृहाद्गृहं तदा गन्तुं नैव धूमेन शक्यते

Ang lahat ay waring nagliliyab, mapula na gaya ng mga dahon ng punòng kiṃśuka. Noon, dahil sa usok, hindi man lamang makalipat mula bahay patungong bahay.

Verse 38

हरकोपाग्निनिर्दग्धाः क्रन्दन्ते त्रिपुरे जनाः । प्रदीप्तं सर्वतो दिक्षु दह्यते त्रिपुरं परम्

Sinunog ng apoy ng poot ni Hara, humahagulhol ang mga tao sa Tripura. Nagliliyab sa lahat ng panig at sa bawat dako, ang dakilang lungsod ng Tripura ay nasusunog.

Verse 39

पतन्ति शिखराग्राणि विशीर्णानि सहस्रशः । पावको धूमसंपृक्तो दह्यमानः समन्ततः

Nabiyak sa mga piraso, ang mga tuktok ng mga tore ay nalaglag nang libu-libo. Ang apoy, kahalo ng usok, ay nagngangalit sa lahat ng dako habang ang lahat ay nasusunog.

Verse 40

नृत्यन्वै व्याप्तदिग्देशः कान्तारेष्वभिधावति । देवागारेषु सर्वेषु गृहेष्वट्टालकेषु च

Sumasayaw habang lumalaganap sa bawat dako at panig, rumagasa ito sa mga gubat—sa bawat templo, sa mga bahay, at maging sa mga bantay-tore.

Verse 41

प्रवृत्तो हुतभुक्तत्र पुरे कालप्रचोदितः । ददाह लोकान्सर्वत्र हरकोपप्रकोपितः

Sa loob ng lungsod na iyon, ang Apoy ay sumiklab—itinulak ng Panahon mismo—at, pinasidhi ng poot ni Hara, sinunog nito ang mga daigdig sa lahat ng dako.

Verse 42

दहते त्रैपुरं लोकं बालवृद्धसमन्वितम् । सपुरं सगृहद्वारं सवाहनवनं नृप

O Hari, nagliliyab ang daigdig ng Tripura—kasama ang mga bata at matatanda—ang buong lungsod nito, ang mga bahay at tarangkahan, ang mga sasakyan, at maging ang mga kakahuyan at gubat.

Verse 43

केचिद्भोजनसक्ताश्च पानासक्तास्तथापरे । अपरा नृत्यगीतेषु संसक्ता वारयोषितः

Ang ilan ay abala sa piging, ang iba nama’y sa pag-inom; at ang iba pa—mga babae ng aliwan—ay lubos na nalululong sa sayaw at awit.

Verse 44

अन्योन्यं च परिष्वज्य हुताशनशिखार्दिताः । दह्यमाना नृपश्रेष्ठ सर्वे गच्छन्त्यचेतनाः

Nagyayakap sa isa’t isa, pinahirapan ng mga liyab ng Apoy, sila’y nasusunog; O pinakamainam sa mga hari, silang lahat ay gumagala na walang malay at litó.

Verse 45

अथान्ये दानवास्तत्र दह्यन्तेऽग्निविमोहिताः । न शक्ताश्चान्यतो गन्तुं धूमेनाकुलिताननाः । हंसकारण्डवाकीर्णा नलिन्यो हेमपङ्कजाः

Pagkaraan, ang iba pang mga Dānava roon, nalilito dahil sa apoy, ay nasunog. Nababalot ng usok ang kanilang mukha, kaya’t hindi sila makapunta saanman. Ang mga lawa ng lotus, punô ng mga sisne at mga ibong kāraṇḍava, ay may mga gintong lotus.

Verse 46

दह्यन्ते विविधास्तत्र वाप्यः कूपाश्च भारत । दृश्यन्तेऽनलदग्धानि पुरोद्यानानि दीर्घिकाः । अम्लानैः पङ्कजैश्छन्ना विस्तीर्णावसुयोजनाः

O Bhārata, sari-saring mga imbakan ng tubig at mga balon doon ay nagliliyab. Nakita ang mga harding panghari at mahahabang imbakan ng tubig na tinupok ng apoy—natatakpan ng mga lotus na di nalalanta at nakalatag sa maraming yojana.

Verse 47

गिरिकूटनिभास्तत्र प्रासादा रत्नशोभिताः । दृश्यन्तेऽनलसंदग्धा विशीर्णा धरणीतले

Doon, ang mga palasyong tila tuktok ng bundok, pinalamutian ng mga hiyas, ay nakita—sinunog ng apoy at nagkadurug-durog na bumagsak sa lupa.

Verse 48

नरस्त्रीबालवृद्धेषु दह्यमानेषु सर्वतः । निर्दयं ज्वलते वह्निर्हाहाकारो महानभूत् । काचिच्च सुखसंसुप्ताप्रमत्तान्या नृपोत्तम

Habang ang mga lalaki, babae, bata, at matatanda ay nasusunog sa lahat ng dako, ang apoy ay nagliyab na walang-awa, at sumiklab ang malaking sigaw na “Ay!” Gayunman, may ilan na mahimbing na natutulog sa ginhawa, at ang iba nama’y nananatiling pabaya—O pinakamainam sa mga hari.

Verse 49

क्रीडित्वा च सुविस्तीर्णशयनस्था वराङ्गना । काचित्सुप्ता विशालाक्षी हारावलिविभूषिता । धूमेनाकुलिता दीना न्यपतद्धव्यवाहने

Pagkaraan ng paglalaro, isang marangal na babae ang nahimlay sa malapad na higaan; isang dalagang malalaki ang mata, pinalamutian ng mga hanay ng kuwintas, ay nakatulog. Nalugmok sa usok at dalamhati, siya’y bumagsak sa lumalamon na apoy.

Verse 50

काचित्तस्मिन्पुरे दीप्ते पुत्रस्नेहानुलालसा । पुत्रमालिङ्गते गाढं दह्यते त्रिपुरेऽग्निना

Sa nagliliyab na lungsod na iyon, isang ina, uhaw sa anak dahil sa pag-ibig, ay mahigpit na niyakap ang kanyang supling; at sa Tripura, siya’y natupok ng apoy.

Verse 51

काचित्कनकवर्णाभा इन्द्रनीलविभूषिता । भर्तारं पतितं दृष्ट्वा पतिता तस्य चोपरि

Isang babae, kumikislap na tila ginto at pinalamutian ng mga hiyas na sapiro, nang makita ang kanyang asawa na bumagsak, ay agad ding bumagsak sa ibabaw niya.

Verse 52

काचिदादित्यवर्णाभा प्रसुप्ता तु प्रियोपरि । अग्निज्वालाहता गाढं कंठमालिङ्गते नृप

Isa pang babae, nagniningning na parang araw, ay natutulog sa ibabaw ng kanyang minamahal; tinamaan ng mga dila ng apoy, mahigpit pa rin niyang niyakap ang leeg nito, O hari.

Verse 53

मेधवर्णा परा नारी चलत्कनकमेखला । श्वेतवस्त्रोत्तरीया तु पपात धरणीतले

Isang marangal na babae, maputi ang kutis, ang gintong pamigkis sa baywang ay umuugoy; nakasuot ng puting kasuotan at balabal, siya’y bumagsak sa lupa.

Verse 54

काचित्कुन्देन्दुवर्णाभा नीलरत्नविभूषिता । शिरसा प्राञ्जलिर्भूत्वा विज्ञापयति पावकम्

May isang babae, maputi na parang sampaguita at buwan at pinalamutian ng bughaw na hiyas; yumuko siya, nagdaup-palad, at nagsumamo sa Apoy.

Verse 55

कस्याश्चिज्ज्वलते वस्त्रं केशाः कस्याश्च भारत । ज्वलज्ज्वलनसङ्काशैर्हेमभाण्डैस्त्रसंहित च

Sa isa, nagliliyab ang kasuotan; sa iba naman, ang buhok—O Bhārata. At ang ilan ay lalo pang pinahirapan ng mga gintong sisidlang nag-aapoy na wari’y apoy mismo.

Verse 56

काचित्प्रभूतदुःखार्ता विललाप वराङ्गना । भस्मीभूतं पतिं दृष्ट्वा क्रन्दन्ती कुररी यथा

Isang marangal na babae, labis na dalamhati ang dinaranas, ay humagulhol; nang makita ang asawa niyang naging abo, umiyak siya na parang ibong kurarī.

Verse 57

आलिङ्ग्य गाढं सहसा पतिता तस्य मूर्धनि । काचिच्च बहुदुःखार्ता व्यलपत्स्त्री स्ववेश्मनि

Mahigpit siyang yumakap at biglang bumagsak sa ulo niya. At may isa pang babae, labis na pighati ang dinaranas, ang humiyaw at tumangis sa loob ng sarili niyang tahanan.

Verse 58

भस्मसाच्च कृतं दृष्ट्वा क्रन्दते कुररी यथा । मातरं पितरं काचिद्दृष्ट्वा विगतचेतनम्

Nang makita ang isang tao na naging abo, umiyak siya na parang ibong kurarī. At may isa pa, nang makita ang ina at ama niyang nakahandusay na walang malay, ay nawalan ng pagpipigil sa sarili.

Verse 59

वेपते पतिता भूमौ खेदिता वडवा यथा । इतश्चेतश्च काचिच्च दह्यमाना वराङ्गना

May isang nakahandusay sa lupa, nanginginig na parang pagód na inahing kabayo. Ang isa pang marangal na babae, nag-aalab sa sindak, ay nagtatakbo rito’t roon.

Verse 60

नापश्यद्बालमुत्सङ्गे विपरीतमुखी स्थिता । कुम्भिलस्य गृहं दग्धं पतितं धरणीतले

Nakatayo siyang nakatalikod ang mukha, at hindi nakita ang sanggol sa kanyang kandungan. Ang bahay ni Kumbhila, nilamon ng apoy, ay gumuho at bumagsak sa lupa.

Verse 61

कूष्माण्डस्य च धूम्रस्य कुहकस्य बकस्य च । विरूपनयनस्यापि विरूपाक्षस्य चैव हि

“(Ang apoy ay nagngangalit) sa mga bahay nina Kūṣmāṇḍa at Dhūmra, nina Kuhaka at Baka, at gayundin ni Virūpa-nayana at tunay ngang ni Virūpākṣa.”

Verse 62

शुम्भो डिम्भश्च रौद्रश्च प्रह्लादश्चासुरोत्तमः । दण्डपाणिर्विपाणिश्च सिंहवक्त्रस्तथानघ

“(Gayundin sa mga bahay ng) Śumbha at Ḍimbha, ni Raudra, at ni Prahlāda—ang pinakadakila sa mga Asura—ni Daṇḍapāṇi at Vipāṇi, at pati ni Siṃhavaktra, O walang kasalanan.”

Verse 63

दुन्दुभश्चैव संह्रादो डिण्डिर्मुण्डिस्तथैव च । बाणभ्राता च बाणश्च क्रव्यादव्याघ्रवक्त्रकौ

“At (sa mga bahay ng) Dundubha at Saṃhrāda, nina Ḍiṇḍi at Muṇḍi rin; at ng kapatid ni Bāṇa at ni Bāṇa mismo; at nina Kravyāda at Vyāghravaktra.”

Verse 64

एवमन्येऽपि ये केचिद्दानवा बलदर्पिताः । तेषां गृहे तथा वह्निर्ज्वलते निर्दयो नृप । दह्यमानाः स्त्रियस्तात विलपन्ति गृहे गृहे

Gayon din, sa mga tahanan ng iba pang mga Dānava na nalasing sa pagmamataas ng lakas, nag-alab ang gayunding walang-awang apoy, O hari. Habang sila’y nasusunog, ang mga babae, mahal na giliw, ay humahagulhol sa bawat bahay.

Verse 65

करुणाक्षरवादिन्यो निराधारा गताः शिवम् । यदि वैरं सुरारेश्च पुरुषोपरिपावक

Sa mga salitang puno ng habag, naiwang walang masandalan, sila’y lumapit kay Śiva bilang kanlungan. “Kung may pagkapoot laban sa kaaway ng mga diyos, O Apoy na sumusunod sa utos ng lalaki…”

Verse 66

स्त्रियः किमपराध्यन्ति गृहपञ्जरकोकिलाः । अनिर्दयो नृशंसस्त्वं कस्ते कोपः स्त्रियं प्रति

Anong kasalanan ang nagawa ng mga babae—na parang mga kukong ibon na nakakulong sa hawla ng tahanan? Ikaw ay walang-awa at malupit; anong galit mo sa mga babae?

Verse 67

किं त्वया न श्रुतं लोके अवध्याः सर्वथा स्त्रियः । किं तु तुभ्यं गुणो ह्यस्ति दहने पवनेरितः

Hindi mo ba narinig sa daigdig na ang mga babae ay sa lahat ng paraan ay hindi dapat patayin? Ngunit anong ‘kabutihan’ ang nasa iyo, O Apoy, kung ikaw ay nagliliyab lamang kapag itinutulak ng hangin?

Verse 68

न कारुण्यं त्वया किंचिद्दाक्षिण्यं च स्त्रियं प्रति । दयां म्लेच्छा हि कुर्वन्ति वचनं वीक्ष्य योषिताम्

Wala kang ipinakikitang habag ni kaunting kagandahang-loob sa mga babae. Maging ang mga mleccha, pagkarinig sa pananalita ng mga babae, ay naaantig sa awa.

Verse 69

म्लेच्छानामपि च म्लेच्छो दुर्निवार्यो ह्यचेतनः । एवं विलपमानानां स्त्रीणां तत्रैव भारत

Kahit sa mga mleccha ay may isang “mleccha”—isang walang isip at mahirap pigilan. Habang ang mga babae’y gayon na tumatangis doon, O Bhārata…

Verse 70

ज्वालाकलापबहुलः प्रज्वलत्येव पावकः । एवं दृष्ट्वा ततो बाणो दह्यमान उवाच ह

Siksik sa mga kumpol ng liyab, ang apoy ay nag-alab nang marahas. Nang makita ito, si Bāṇa—habang nasusunog—ay nagsalita.

Verse 71

अवज्ञाय विनष्टोऽहं पापात्मा हरमञ्जसा । मया पापेन मूर्खेण ये लोका नाशिता ध्रुवम्

Sa paghamak ko kay Hara, ako—makasalanan ang loob—ay agad na napahamak. Sa sarili kong kasalanan, akong hangal, tiyak na nagdala ng pagkapuksa sa mga taong iyon.

Verse 72

गोब्राह्मणा हता नित्यमिह लोके परत्र च । नाशितान्यन्नपानानि मठारामाश्रमास्तथा

Ang mga baka at mga brāhmaṇa ay palagiang sinaktan—sa mundong ito at sa kabilang-buhay. Nasira ang mga imbakan ng pagkain at inumin, gayundin ang mga matha, hardin, at mga āśrama.

Verse 73

ऋषीणामाश्रमाश्चैव देवारामा गणालयाः । तेन पापेन मे ध्वंसस्तपसश्च बलस्य च

Ang mga āśrama ng mga ṛṣi, ang mga banal na hardin ng mga deva, at ang mga tahanan ng mga gaṇa ni Śiva ay napinsala. Sa gayong kasalanan, nawasak din ang aking tapas at ang aking lakas.

Verse 74

किं धनेन करिष्यामि राज्येणान्तःपुरेण च

Ano ang gagawin ko sa yaman, sa paghahari, at maging sa mga silid-loob ng palasyo?

Verse 75

वरं शङ्करपादौ च शरणं यामि मूढधीः । न माता न पिता चैव न बन्धुर्नापरो जनः

Mas mabuti—bagaman naliligaw ang isip ko—na sumilong ako sa mga paa ni Śaṅkara. Sapagkat ni ina ni ama, ni kamag-anak, ni sinumang iba ay hindi tunay na makapagtatanggol sa akin.

Verse 76

मुक्त्वा चैव महेशानं परमार्तिहरं परम् । आत्मना च कृतं पापमात्मनैव तु भुज्यते

Ang talikuran si Maheśāna, ang Kataas-taasang tagapag-alis ng pinakamalalim na pagdurusa, ay lubhang kamalian. Ang kasalanang ginawa ng sarili ay siya ring dinaranas ng sarili.

Verse 77

अहं पुनः समस्तैश्च दह्यामि सह साधुभिः । एवमुक्त्वा शिवं लिङ्गं कृत्वा तन्मस्तकोपरि

“At ako, kasama ng lahat (ng aking mga kasama), ay masusunog kasama ng mga banal.” Pagkasabi nito, gumawa siya ng isang Śiva-liṅga at inilagay iyon sa ibabaw ng kanyang ulo.

Verse 78

निर्जगाम गृहाच्छीघ्रं पावकेनावगुण्ठितः । स खिन्नः स्विन्नगात्रस्तु प्रस्खलंस्तु मुहुर्मुहुः

Agad siyang lumabas ng bahay, nababalot ng apoy. Siya’y lupaypay, basang-basa sa pawis ang katawan, at paulit-ulit na natitisod.

Verse 79

हरं गद्गदया वाचा स्तुवन्वै शरणं ययौ । त्वत्कोपानलनिर्दग्धो यदि वध्योऽस्मि शङ्कर

Sa nanginginig ang tinig, pinuri niya si Hara at lumapit sa Kanya bilang kanlungan: “Kung ako man, O Śaṅkara, ay papatayin—na tinupok ng apoy ng Iyong poot—mangyari nawa.”

Verse 80

त्वत्प्रसादान्महादेव मा मे लिङ्गं प्रणश्यतु । अर्चितं मे सुरश्रेष्ठ ध्यातं भक्त्या मया विभो

Sa Iyong biyaya, O Mahādeva, huwag nawang mapahamak ang aking liṅga. O pinakadakila sa mga diyos, O Panginoon—ito’y aking sinamba at pinagbulayan nang may debosyon, O Vibhū.

Verse 81

प्राणादिष्टतमं देव तस्माद्रक्षितुमर्हसि । यदि तेऽहमनुग्राह्यो वध्यो वा सुरसत्तम

O Diyos, higit na mahal sa akin kaysa mismong buhay—kaya nararapat Mo akong ingatan. O pinakadakila sa mga diyos, kung ako man ay pagkalooban ng Iyong habag o patayin, nasa Iyo lamang iyon.

Verse 82

प्रतिजन्म महादेव त्वद्भक्तिरचलास्तु मे । पशुकीटपतङ्गेषु तिर्यग्योनिगतेषु च । स्वकर्मणा महादेव त्वद्भक्तिरचलास्तु मे

O Mahādeva, sa bawat kapanganakan nawa’y di matinag ang aking debosyon sa Iyo. Kahit sa mga hayop, uod at kulisap—sa alinmang sinapupunang panghayop—sa bisa ng sarili kong karma, O Mahādeva, nawa’y manatiling matatag ang aking debosyon sa Iyo.

Verse 83

एवमुक्त्वा महाभागो बाणो भक्तिमतां वरः । स्तोत्रेण देवदेवेशं छन्दयामास भारत

Pagkasabi nito, ang mapalad na si Bāṇa—pinakamataas sa mga deboto—ay nagsimulang magpasiya at magpalugod sa Panginoon ng mga diyos sa pamamagitan ng isang himno, O Bhārata.

Verse 84

बाण उवाच । शिव शङ्कर सर्वहराय नमो भवभीतभयार्तिहराय नमः । कुसुमायुधदेहविनाशंकर प्रमदाप्रियकामक देव नमः

Sinabi ni Bāṇa: Pagpupugay kay Śiva, kay Śaṅkara, ang ganap na tagapagwasak; pagpupugay sa tagapag-alis ng takot at pighati ng mga nanginginig sa pag-iral sa sanlibutan. O Diyos na sumunog sa katawan ng may palasong-bulaklak (Kāma), O tumutupad sa ninanais ng Iyong minamahal (Pārvatī), pagpupugay sa Iyo.

Verse 85

जय पार्वतीश परमार्थसार जय विरचितभीमभुजङ्गहार । जय निर्मलभस्मविलिप्तगात्र जय मन्त्रमूल जगदेकपात्र

Tagumpay sa Iyo, Panginoon ni Pārvatī, diwa ng sukdulang katotohanan; tagumpay sa Iyo na may nakapulupot na kakilakilabot na ahas bilang kuwintas. Tagumpay sa Iyo na ang mga sangkap ay pinahiran ng dalisay na abo; tagumpay sa Iyo, ugat ng mga mantra, tanging sisidlan at sandigan ng sansinukob.

Verse 86

जय विषधरकपिलजटाकलाप जय भैरवविघृतपिनाकचाप । जय विषमनयनपरिमुक्तसङ्ग जय शङ्कर धृतगाङ्गतरङ्ग

Tagumpay sa Iyo na ang mapulang-kayumangging buhol-buhol na buhok ay pinalamutian ng mga ahas; tagumpay sa Iyo na ang busog na Pināka ay tangan sa mabagsik na anyong Bhairava. Tagumpay sa Iyo, ang may di-pantay na mga mata (tatlong-mata), malaya sa lahat ng pagkakapit; tagumpay sa Iyo, Śaṅkara, na nagdadala ng mga alon ng Gaṅgā.

Verse 87

जय भीमरूप खट्वाङ्गहस्त शशिशेखर जय जगतां प्रशस्त । जय सुखरेश सुरलोकसार जय सर्वसकलनिर्दग्धसार

Tagumpay sa Iyo na may kakilakilabot na anyo, may hawak na khaṭvāṅga sa kamay; O may koronang buwan, tagumpay—pinupuri ng mga daigdig. Tagumpay sa Iyo, Panginoon ng kaligayahan, diwa ng kaharian ng mga deva; tagumpay sa Iyo na ang kapangyarihan ay nagsusunog sa lahat ng marumi at walang-saysay.

Verse 88

जय कीर्तनीय जगतां पवित्र जय वृषाङ्क बहुविधचरित्र । जय विरचितनरकङ्कालमाल अघासुरदेहकङ्कालकाल

Tagumpay sa Iyo, karapat-dapat purihin, tagapagpadalisay ng mga daigdig; tagumpay sa Iyo, may tatak ng Toro, na may sari-saring banal na gawain. Tagumpay sa Iyo na may kuwintas na mga kalansay ng impiyerno; O Kāla, Panahon, na nilalamon maging ang kalansay ng makasalanang katawan (Aghāsura).

Verse 89

जय नीलकंठ वरवृषभगमन जय सकललोकदुरितानुशमन । जय सिद्धसुरासुरविनतचरण जय रुद्र रौद्रभवजलधितरण

Tagumpay sa Iyo, Nīlakaṇṭha, na sakay ang marangal na toro; tagumpay sa Iyo na nagpapawi ng kasalanan at pagdurusa ng lahat ng daigdig. Tagumpay sa Iyo na ang mga paa’y pinupugayan ng mga Siddha, mga deva at mga asura; tagumpay sa Iyo, Rudra, na tumatawid sa mga nilalang sa kakila-kilabot na karagatan ng pag-iral.

Verse 90

जय गिरिश सुरेश्वरमाननीय जय सूक्ष्मरूप संचितनीय । जय दग्धत्रिपुर विश्वसत्त्व जय सकलशास्त्रपरमार्थतत्त्व

Tagumpay sa Iyo, Girīśa, Panginoon ng bundok, na iginagalang maging ng mga panginoon ng mga deva; tagumpay sa Iyo na may maselang anyo, na dapat tipunin at mapagtanto sa loob. Tagumpay sa Iyo na nagsunog sa Tripura, Ikaw na mismong diwa ng sansinukob; tagumpay sa Iyo, ang katotohanang siyang sukdulang diwa ng lahat ng śāstra.

Verse 91

जय दुरवबोध संसारतार कलिकलुषमहार्णवघोरतार । जय सुरासुरदेवगणेश नमो हयवानरसिंहगजेन्द्रमुख

Tagumpay sa Iyo—mahirap maunawaan, ngunit Tagapagligtas na tumatawid sa mga nilalang sa saṃsāra; Tagapagligtas na nakalulusot sa nakapanghihilakbot na karagatan ng dungis ng Kali. Tagumpay sa Iyo, Panginoon ng mga pangkat ng mga deva at asura; pagpupugay sa Iyo na nagpapakita ng mga mukha bilang kabayo, unggoy, leon, at panginoon ng mga elepante.

Verse 92

अतिह्रस्वस्थूलसुदीर्घतम उपलब्धिर्न शक्यते ते ह्यमरैः । प्रणतोऽस्मि निरञ्जन ते चरणौ जय साम्ब सुलोचनकान्तिहर

Hindi Ka ganap na mauunawaan kahit ng mga amara—maging bilang lubhang munting anyo, bilang magaspang, bilang napakalawak, o bilang sukdulang lampas sa lahat. Ako’y yumuyuko sa Iyong walang-dungis na mga paa. Tagumpay sa Iyo, Sāmba—Panginoong may magagandang mata, na humihigit at tila umaagaw sa lahat ng ningning.

Verse 93

अप्राप्य त्वां किमत्यन्तमुच्छ्रयी न विनाशयेत् । अतिप्रमाथि च तदा तपो महत्सुदारुणम्

Kung hindi Ka mararating, anong sukdulang pag-angat ang hindi hahantong sa kapahamakan? Kaya nararapat na magsagawa noon ng dakila at lubhang mabagsik na tapas, na ganap na dumudurog sa mga dungis.

Verse 94

न पुत्रबान्धवा दारा न समस्तः सुहृज्जनः । सङ्कटेऽभ्युपगच्छन्ति व्रजन्तमेकगामिनम्

Ni anak, ni kamag-anak, ni asawa, ni maging ang buong lupon ng mga kaibigan ang dumarating na saklolo sa oras ng kapahamakan—kapag ang tao’y pumanaw, mag-isa siyang lumalakad sa iisang landas (ng kamatayan).

Verse 95

यदेव कर्म कैवल्यं कृतं तेन शुभाशुभम् । तदेव सार्थवत्तस्य भवत्यग्रे तु गच्छतः

Anumang gawa—mabuti man o masama—na nagawa ng tao, iyon din ang nagiging tanging tunay na “yaman” niya, na may saysay sa hinaharap habang siya’y nagpapatuloy (pagkaraan ng kamatayan).

Verse 96

निर्धनस्यैव चरतो न भयं विद्यते क्वचित् । धनीभयैर्न मुच्येत धनं तस्मात्त्यजाम्यहम्

Sa taong namumuhay na walang yaman, walang takot na masusumpungan saanman; ngunit ang mayaman ay hindi nakalalaya sa mga takot na isinilang ng kayamanan. Kaya’t itinatakwil ko ang mga kayamanan.

Verse 97

लुब्धाः पापानि कुर्वन्ति शुद्धांशा नैव मानवाः । श्रुत्वा धर्मस्य सर्वस्वं श्रुत्वा चैवावधार्य तत्

Ang sakim ay gumagawa ng mga kasalanan; ang mga tao’y hindi tunay na dalisay sa kanilang bahagi. Kahit marinig ang buong diwa ng dharma—at marinig at pagbulayan iyon—(nahuhulog pa rin sila dahil sa kasakiman).

Verse 98

त्वं विष्णुस्त्वं जगन्नाथो ब्रह्मरूपः सनातनः । इन्द्रस्त्वं देवदेवेश सुरनाथ नमोऽस्तु ते

Ikaw si Viṣṇu; ikaw ang Jagannātha, Panginoon ng sanlibutan; ikaw ang walang hanggan na may anyong Brahmā. Ikaw si Indra. O Panginoon ng mga panginoon ng mga deva, O Hari ng mga sura—pagpupugay sa iyo.

Verse 99

त्वं क्षितिर्वरुणश्चैव पवनस्त्वं हुताशनः । त्वं दीक्षा यजमानश्च आकाशं सोम एव च

Ikaw ang lupa; Ikaw si Varuṇa; Ikaw ang hangin; Ikaw ang apoy. Ikaw ang dīkṣā (banal na pagtatalaga) at ang naghahandog; Ikaw ang kalangitan, at Ikaw rin si Soma.

Verse 100

त्वं सूर्यस्त्वं तु वित्तेशो यमस्त्वं गुरुरेव च । त्वया व्याप्तं जगत्सर्वं त्रैलोक्यं भास्वता यथा

Ikaw ang Araw; Ikaw ang Panginoon ng kayamanan; Ikaw si Yama; at Ikaw rin ang Guru. Sa Iyo napupuno ang buong sansinukob—gaya ng maningning na liwanag na lumulukob sa tatlong daigdig.

Verse 101

एतद्बाणकृतं स्तोत्रं श्रुत्वा देवो महेश्वरः । क्रोधं मुक्त्वा प्रसन्नात्मा तदा वचनमब्रवीत्

Nang marinig ni Mahēśvara, ang Diyos, ang himnong ito na nilikha ni Bāṇa, binitiwan Niya ang Kanyang poot. Sa pusong payapa at mapagpala, saka Niya sinabi ang mga salitang ito.

Verse 102

ईश्वर उवाच । न भेतव्यं न भेतव्यमद्यप्रभृति दानव । सौवर्णे भवने तिष्ठ मम पार्श्वेऽथवा पुनः

Sinabi ni Īśvara: “Huwag kang matakot—huwag kang matakot, O Dānava, mula sa araw na ito. Manahan ka sa ginintuang palasyo, o kaya’y manatili sa Aking piling.”

Verse 103

पुत्रपौत्रप्रपौत्रैश्च बान्धवैः सह भार्यया । अद्यप्रभृति वत्स त्वमवध्यः सर्वशत्रुषु

“Kasama ng iyong mga anak, mga apo, mga apo sa tuhod, at mga kamag-anak, pati ang iyong asawa—O mahal kong anak—mula sa araw na ito ikaw ay di-mapapatay ng sinumang kaaway.”

Verse 104

मार्कण्डेय उवाच । भूयस्तस्य वरो दत्तो देवदेवेन भारत । स्वर्गे मर्त्ये च पाताले पूजितः ससुरासुरैः

Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Muli, O Bhārata, pinagkalooban siya ng Devadeva ng isa pang biyaya: sa langit, sa lupa, at sa ilalim ng daigdig, siya’y pinararangalan—ng mga Deva at mga Asura.”

Verse 105

अक्षयश्चाव्ययश्चैव वस त्वं वै यथासुखम् । ततो निवारयामास रुद्रः सप्तशिखं तदा

“Maging di-nasisira at di-naluluma; manahan ka ayon sa iyong nais, sa kaginhawahan.” Pagkaraan, noon din, pinigil ni Rudra si Saptashikha.

Verse 106

तृतीयं रक्षितं तस्य पुरं देवेन शम्भुना । ज्वालामालाकुलं चान्यत्पतितं धरणीतले

Ang ikatlo sa kanyang mga lungsod ay iningatan ng diyos na si Śambhu; ngunit ang isa pang bahagi, nababalot ng mga kuwintas ng apoy, ay bumagsak sa ibabaw ng lupa.

Verse 107

अर्धेन प्रस्थितादूर्ध्वं तस्य ज्वाला दिवं गताः । हाहाकारो महांस्तत्र ऋषिसङ्घैरुदीरितः

Nang ang kalahati nito’y umalpas paitaas, ang mga liyab ay umakyat hanggang sa langit. Doon, isang malaking sigaw ng “Ay!” ang itinaas ng mga kapulungan ng mga ṛṣi.

Verse 108

दैवतैश्च महाभागैः सिद्धविद्याधरादिभिः । एकं तु पतितं तत्र श्रीशैले खण्डमुत्तरम्

At ng mga mapalad na diyos, kasama ang mga Siddha, Vidyādhara at iba pa, nakita roon na ang isang hilagang piraso ay bumagsak sa Śrīśaila.

Verse 109

द्वितीयं पतितं राजञ्छैले ह्यमरकण्टके । प्रज्वलत्पतितं तत्र तेन ज्वालेश्वरं स्मृतम्

Ang ikalawang bahagi ay nahulog, O Hari, sa bundok na tinatawag na Amarakāṇṭaka. Sapagkat ito’y nahulog na nagliliyab, ang pook na yaon ay naalaala bilang Jvāleśvara.

Verse 110

दग्धे तु त्रिपुरे राजन्पतिते खण्ड उत्तमे । रुद्रो देवः स्थितस्तत्र ज्वालामालानिवारकः

Nang masunog ang Tripura, O Hari, at mahulog ang dakilang bahagi, si Rudra na Diyos ay nanatiling nakatindig doon—Siya na pumipigil at nagtataboy sa pumapalibot na mga kuwintas ng apoy.

Verse 111

हाहाकारपराणां तु ऋषीणां रक्षणाय च । स्वयं मूर्तिर्महेशानुमावृषभसंयुतः

Upang ingatan ang mga rishí na sumisigaw sa matinding pangamba, si Maheśa Mismo ay nagpakita sa sariling anyo—kasama si Umā at nakasakay sa toro (Nandin).

Verse 112

मनसापि स्मरेद्यस्तु भक्त्या ह्यमरकण्टकम् । चान्द्रायणाधिकं पुण्यं स लभेन्नात्र संशयः

Sinumang may debosyon na kahit sa isip lamang ay umaalaala sa Amarakāṇṭaka, nagkakamit siya ng kabutihang higit pa sa panatang Cāndrāyaṇa; dito’y walang pag-aalinlangan.

Verse 113

अतिपुण्यो गिरिश्रेष्ठो यस्माद्भरतसत्तम । अस्मान्नित्यं भवेद्राजन्सर्वपापक्षयंकरः

Sapagkat ito’y lubhang mapagpala, pinakadakila sa mga bundok, O pinakadakila sa mga Bhārata; sa pamamagitan nito, O Hari, nagkakaroon ng walang patid na paglipol ng lahat ng kasalanan para sa mga tulad namin.

Verse 114

नानाद्रुमलताकीर्णो नानापुष्पोपशोभितः । नानागुल्मलताकीर्णो नानावल्लीभिरावृतः

Puno iyon ng sari-saring punò at gumagapang na baging, pinapaganda ng maraming uri ng bulaklak; siksik sa iba’t ibang palumpong at baging, at nababalot ng di-mabilang na mga halamang umaakyat.

Verse 115

सिंहव्याघ्रसमाकीर्णो मृगयूथैरलंकृतः । श्वापदानां च घोषेण नित्यं प्रमुदितोऽभवत्

Siksik iyon ng mga leon at tigre, at pinalamutian ng mga kawan ng usa; at sa sigaw ng maiilap na nilalang, ito’y laging napupuno ng masiglang galak.

Verse 116

ब्रह्मेन्द्रविष्णुप्रमुखैर्ह्यमरैश्च सहस्रशः । सेव्यते देवदेवेशः शङ्करस्तत्र पर्वते

Sa bundok na yaon, si Śaṅkara—ang Panginoon ng mga panginoon ng mga diyos—ay sinasamba ng libu-libong walang-kamatayan, na pinangungunahan nina Brahmā, Indra, at Viṣṇu.

Verse 117

पतनं कुरुते योऽस्मिन्पर्वतेऽमरकण्टके । क्रीडते क्रमशो राजन्भुवनानि चतुर्दश

Sinumang magpabagsak ng sarili sa bundok na ito, Amarakaṇṭaka—siya, O Hari, ay naglalaro at naglalakbay nang paisa-isa sa labing-apat na daigdig.

Verse 118

ऐन्द्रं वाह्नं च कौबेरं वायव्यं याम्यमेव च । नैरृत्यं वारुणं चैव सौम्यं सौरं तथैव च

Ang kaharian ni Indra, ni Agni, ni Kubera, ni Vāyu, at ni Yama; gayundin ang kay Nairṛta, kay Varuṇa, kay Soma, at kay Sūrya—

Verse 119

ब्राह्मं च पदमक्लिष्टं वैष्णवं तदनन्तरम् । उमारुद्रं महाभाग ऐश्वरं तदनन्तरम्

Pagkatapos ay ang walang dungis na kaharian ni Brahmā; kasunod nito ang kaharian ni Viṣṇu; saka ang kaharian nina Umā at Rudra, O lubhang mapalad, at pagkatapos ay ang kahariang Aiśvara.

Verse 120

परं सदाशिवं शान्तं सूक्ष्मं ज्योतिरतीन्द्रियम् । तस्मिन्याति लयं धीरो विधिना नात्र संशयः

Higit sa lahat ay si Sadāśiva—mapayapa, banayad, isang liwanag na lampas sa mga pandama. Doon lumulubog at nakikiisa ang matatag, ayon sa wastong paraan; dito’y walang alinlangan.

Verse 121

युधिष्ठिर उवाच । कोऽप्यत्र विधिरुद्दिष्टः पतने ऋषिसत्तम । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व संशयोऽस्ति महामुने

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O pinakadakila sa mga ṛṣi, may itinakdang tuntunin ba rito hinggil sa patana, ang ‘pagbagsak’? Ipaunawa mo sa akin ang lahat nang ganap, O dakilang muni, sapagkat may pag-aalinlangan sa akin.”

Verse 122

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणुष्व कथयिष्यामि तं विधिं पाण्डुनन्दन । यत्कृत्वा प्रथमं कर्म निपतेत्तदनन्तरम्

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: “Makinig ka, O anak ni Pāṇḍu. Ipaaalam ko ang itinakdang tuntunin: matapos munang ganapin ang unang gawain, saka isagawa ang patana.”

Verse 123

कृत्वा कृच्छ्रत्रयं पूर्वं जप्त्वा लक्षं दशैव तु । शाकयावकभुक्चैव शुचिस्त्रिषवणो नृप

“Una, isagawa muna ang tatlong Kṛcchra na penitensiya, at bigkasin sa japa ang sampung lakṣa (isang milyon) na ulit; mamuhay sa mga gulay at lugaw na sebada, manatiling dalisay, at tuparin ang tatlong sandhyā na ritwal araw‑araw, O hari—”

Verse 124

त्रिकालमर्चयेदीशं देवदेवं त्रिलोचनम् । दशांशेन तु राजेन्द्र होमं तत्रैव कारयेत्

Sambahin niya si Īśa—Diyos ng mga diyos, ang Panginoong Tatlong-Mata—sa tatlong panahon ng araw; at sa ikasampung bahagi (ng japa bilang handog), O pinakamainam sa mga hari, ipagawa roon din ang homa.

Verse 125

लक्षवारं जपेद्देवं गन्धमाल्यैश्च पूजयेत् । रात्रौ स्वप्ने तदा पश्येद्विमानस्थं ततः क्षिपेत्

Mag-japa siya sa Panginoon nang isang lakh (isandaang libo) at sambahin Siya sa mga pabango at mga kuwintas ng bulaklak. Pagdating ng gabi, sa panaginip ay masisilayan niya Siya na nakaupo sa vimāna; pagkaraan, magpatana siya—ihagis ang sarili pababa.

Verse 126

अनेनैव विधानेन आत्मानं यस्तु निक्षिपेत् । स्वर्गलोकमनुप्राप्य क्रीडते त्रिदशैः सह

Ang sinumang, ayon sa gayunding pamamaraan, ay magpatana at ihagis ang sariling katawan—makararating sa daigdig ng langit at maglalaro roon kasama ng mga diyos.

Verse 127

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि त्रिंशत्कोट्यस्तथैव च । मुक्त्वा मनोरमान्भोगांस्तदा गच्छेन्महीतलम्

Sa tatlumpung libong taon, at gayundin sa tatlumpung krore, matapos talikdan ang kaibig-ibig na mga kaluguran, saka siya babalik sa ibabaw ng lupa.

Verse 128

पृथिवीमेकच्छत्रेण भुनक्ति लोकपूजितः । व्याधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

Mamumuno siya sa daigdig sa ilalim ng iisang payong-hari, pinararangalan ng mga tao; malaya sa karamdaman at dalamhati, mabubuhay siya ng sandaang taglagas (isang buong siglo).

Verse 129

ज्वालेश्वरं तु तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र ज्वाला नदी पार्थ प्रस्रुता शिवनिर्मिता

Ang banal na tawiran ay ang Jvāleśvara, tanyag sa tatlong daigdig. Doon, O anak ni Pṛthā, umaagos ang ilog na Jvālā—nilalang ni Śiva.

Verse 130

निर्वाप्य तद्बाणपुरं रेवया सह संगता । तत्र स्नात्वा महाराज विधिना मन्त्रसंयुतः

Matapos mapawi ang Bāṇapura at makipagtagpo sa Revā, (umaagos ang Jvālā). Doon, O dakilang hari, matapos maligo ayon sa wastong tuntunin at may kasamang mga mantra—

Verse 131

तिलसंमिश्रतोयेन तर्पयेत्पितृदेवताः । पिण्डदानेन च पित्ःन् पैण्डरीकफलं लभेत्

Sa tubig na hinaluan ng linga, maghandog ng tarpaṇa sa mga diyos ng mga ninuno; sa gayon nasisiyahan ang mga Pitṛ. At sa pag-aalay ng piṇḍa sa mga ninuno, nakakamit ang gantimpalang tinatawag na ‘Paiṇḍarīka’ na bunga.

Verse 132

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

O hari, sinumang magsagawa ng pag-aayuno sa banal na tawirang iyon ay napapalaya sa lahat ng kasalanan, at siya’y nagtutungo sa daigdig ni Rudra.

Verse 133

अमराणां शतैश्चैव सेवितो ह्यमरेश्वरः । तथैव ऋषिसङ्घैश्च तेन पुण्यतमो महान्

Ang Amareśvara ay tunay na sinasamba ng daan-daang mga deva, gayundin ng mga pangkat ng mga ṛṣi; kaya yaon (ang Panginoon at ang pook) ay lubhang mapagpala at dakilang marangal.

Verse 134

समन्ताद्योजनं तीर्थं पुण्यं ह्यमरकण्टकम् । रुद्रकोटिसमोपेतं तेन तत्पुण्यमुत्तमम्

Ang Amarkaṇṭaka ay isang banal na tīrtha na umaabot ng isang yojana sa bawat panig; pinagpala ito ng mga koro-korong Rudra, kaya’t ang kabanalan nitong bunga ay walang kapantay.

Verse 135

तस्य पर्वतराजस्य यः करोति प्रदक्षिणम् । प्रदक्षिणीकृता तेन पृथिवी नात्र संशयः

Sinumang magsagawa ng pradakṣiṇa sa haring bundok na iyon—parang nalibot na rin niya ang buong daigdig; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 136

वाचिकं मानसं चैव कायिकं त्रिविधं च यत् । नश्यते पातकं सर्वमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

At sinabi ni Śaṅkara: “Ang lahat ng kasalanan—tatluhan: sa salita, sa isip, at sa katawan—ay napapawi.”

Verse 137

अमरेश्वरपार्श्वे च तीर्थं शक्रेश्वरं नृप । तपस्तप्त्वा पुरा तत्र शक्रेण स्थापितं किल

O hari, sa tabi ng Amareśvara ay may isang tīrtha na tinatawag na Śakreśvara; matapos magsagawa roon ng matinding tapas noong una, si Śakra (Indra) ang sinasabing nagtatag nito.

Verse 138

कुशावर्तं नाम तीर्थं ब्रह्मणा च कृतं शुभम् । ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातं हंसतीर्थं तथा परम्

May isang mapalad na tīrtha na ang pangalan ay Kuśāvarta, na nilikha ni Brahmā; tanyag ito bilang Brahmakuṇḍa, at gayundin ay naroon ang dakilang Haṃsatīrtha.

Verse 139

अम्बरीषस्य तीर्थं च महाकालेश्वरं तथा । कावेर्याः पूर्वभागे च तीर्थं वै मातृकेश्वरम्

Naroon din ang banal na tīrtha ni Ambarīṣa, gayundin si Mahākāleśvara; at sa silangang panig ng Kāverī ay naroon ang tīrthang tinatawag na Mātṛkeśvara.

Verse 140

एतानि दक्षिणे तीरे रेवाया भरतर्षभ । संसेवनस्नानदानैः पापसङ्घहराणि च

O toro sa mga Bhārata, ang mga tīrthang ito ay nasa timog na pampang ng Revā; sa pagdalaw, pagligo, at pagbibigay-dāna, winawasak nila ang nagkapatong-patong na kasalanan.

Verse 141

भृगुतुङ्गे महाराज प्रसिद्धो भैरवः शिवः । तस्य याम्यविभागे च तीर्थं वै चपलेश्वरम्

O dakilang hari, sa Bhṛgutunga ay tanyag si Śiva bilang Bhairava; at sa timog na panig nito ay naroon nga ang tīrthang tinatawag na Capaleśvara.

Verse 142

एतौ स्थितौ दुःखहरौ रेवाया उत्तरे तटे । तावभ्यर्च्य तथा नत्वा सम्यग्यात्राफलं भवेत् । अदृष्टपूजितौ तौ हि नराणां विघ्नकारकौ

Ang dalawang ito, na nakatindig sa hilagang pampang ng Revā, ay tagapag-alis ng dalamhati. Kapag sila’y sinamba nang wasto at pinugayan, matatamo ng manlalakbay ang ganap na bunga ng paglalakbay. Sapagkat kung hindi sila makita at masamba, nagiging sanhi sila ng mga hadlang sa mga tao.