Adhyaya 231

Verse 1

श्रीसूत उवाच । तथैव तीर्थस्तबकान् वक्ष्येऽहमृषिसत्तमाः । यैस्तु तीर्थावलीगुम्फः पूर्वोक्तैरेकतः कृतः

Sinabi ni Śrī Sūta: Sa gayunding paraan, O pinakadakila sa mga rishi, ilalarawan ko ang mga “kumpol” ng mga banal na tawiran (tīrtha); sa pamamagitan nito, ang naunang itinuro na kuwintas ng mga tīrtha ay nahahabing iisang buo.

Verse 2

विभक्तो भक्तलोकानामानन्दप्रथनः शुभः । मृकण्डतनयः पूर्वं प्राह पार्थाय पृच्छते

Mapalad at mapagkalinga—nagpapalaganap ng galak sa sambayanan ng mga deboto—ang anak ni Mṛkaṇḍa (Mārkaṇḍeya) ay minsang nagsalita ng mga bagay na ito kay Pārtha, nang siya’y magtanong.

Verse 3

यथा तथाहं वक्ष्यामि तीर्थानां स्तबकानिह । शिवाम्बुपानजा पुण्या रेवा कल्पलता किल

Kaya, dito’y ilalarawan ko ang mga kumpol ng mga tīrtha. Sapagkat tunay ngang sinasabi na ang mapagpalang Revā ay isang baging na tumutupad ng hangarin—isinilang mula sa pag-inom sa mga tubig ni Śiva.

Verse 4

तीरद्वयोद्भूततीर्थप्रसूनैः पुष्पिता शुभा । यत्पुण्यगन्धलक्ष्म्या वै त्रैलोक्यं सुरभीकृतम्

Mapalad at nagniningning, siya’y namumulaklak sa mga bulaklak ng mga tīrtha na sumisibol sa magkabilang pampang; sa karangalan ng kanyang mabangong halimuyak ng kabutihan, ang tatlong daigdig ay tunay na napapabango at napapatamis.

Verse 5

तत्पुष्पमकरन्दस्य रसास्वादविदुत्तमः । भ्रमरः खलु मार्कण्डो मुनिर्मतिमतां वरः

Si Mārkaṇḍa—pinakamahusay sa mga pantas na may pag-unawa—ay tunay na tulad ng bubuyog na sukdulang bihasa sa paglasap ng nektar ng mga bulaklak na iyon, ang mga tīrtha.

Verse 6

तत्पुष्पमालां हृदये तीर्थस्तबकचित्रिताम् । दधाति सततं पुण्यां मुनिर्भृगुकुलोद्वहः । तस्याः स्तबकसंस्थानं वक्ष्येऽहमृषिसत्तमाः

Ang banal at mapagpala niyang kuwintas ng mga bulaklak—na pinalamutian ng makukulay na kumpol ng mga tīrtha—ay laging dinadala ng pantas, ang dangal ng angkan ni Bhṛgu, sa kanyang puso. O pinakamainam sa mga rishi, ilalarawan ko ngayon ang ayos ng mga kumpol na iyon.

Verse 7

ओङ्कारतीर्थमारभ्य यावत्पश्चिमसागरम् । संगमाः पञ्चत्रिंशद्वै नदीनां पापनाशनाः

Mula sa Oṅkāra-tīrtha hanggang sa Kanlurang Karagatan, may tatlumpu’t limang sangam ng mga ilog—mga tagapuksa ng kasalanan.

Verse 8

दशैकमुत्तरे तीरे सत्रिविंशति दक्षिणे । पञ्चत्रिंशत्तमः श्रेष्ठो रेवासागरसङ्गमः

Sa hilagang pampang ay may labing-isa, at sa timog na pampang ay may dalawampu’t pito; ang ika-tatlumpu’t lima, ang pinakadakila, ay ang sangam ng Revā at ng Karagatan.

Verse 9

सङ्गमः सहितान्येवं रेवातीरद्वयेऽपि च । चतुःशतानि तीर्थानि प्रसिद्धानि द्विजोत्तमाः

Kaya, kasama ang mga sangam, sa magkabilang pampang ng Revā ay may apatnaraang tīrtha na bantog, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit-na-isinilang.

Verse 10

त्रिशतं शिवतीर्थानि त्रयीस्त्रिंशत्समन्वितम् । तत्रापि व्यक्तितो वक्ष्ये शृणुध्वं तानि सत्तमाः

Tatlong daan ang mga Śiva-tīrtha, at may tatlumpu’t tatlo pang kasama; at kahit sa mga iyon, ilalarawan ko nang malinaw—makinig kayo, O mga pinakadakila.

Verse 11

मार्कण्डेश्वरतीर्थानि दश तेषु मुनीश्वराः । दशादित्यभवान्यत्र नवैव कपिलेश्वराः

May sampung Mārkaṇḍeśvara-tīrtha sa mga iyon, O mga panginoon ng mga muni; may sampung pook na kaugnay ng Āditya rito, at siyam na Kapileśvara.

Verse 12

सोमसंस्थापितान्यष्टौ तावन्तो नर्मदेश्वराः । कोटितीर्थान्यथाष्टौ च सप्त सिद्धेश्वरास्तथा

Walo ang itinatag ni Soma, at gayundin ay walo ang Narmadeśvara. Pagkaraan, may walong Koṭi-tīrtha, at mayroon ding pitong Siddheśvara.

Verse 13

नागेश्वराश्च सप्तैव रेवातीरद्वयेऽपि तु । सप्तैव वह्निविहितान्यथाप्यावर्तसप्तकम्

May pitong Nāgeśvara rin sa magkabilang pampang ng Revā. Pito rin ang itinatag ni Vahni (Apoy), at gayundin ay may pitong banal na pook ng mga pag-ikot ng tubig (Āvarta-saptaka).

Verse 14

केदारेश्वरतीर्थानि पञ्च पञ्चेन्द्रजानि च । वरुणेशाश्च पञ्चैव पञ्चैव धनदेश्वराः

Lima ang mga Kedāreśvara-tīrtha, at lima rin ang ipinanganak kay Indra; lima rin ang Varuṇeśa, at lima rin ang Dhanadeśvara.

Verse 15

देवतीर्थानि पञ्चैव चत्वारो वै यमेश्वराः । वैद्यनाथाश्च चत्वारश्चत्वारो वानरेश्वराः

Lima ang mga Deva-tīrtha; tunay na may apat na Yameśvara; apat ang Vaidyanātha, at apat ang Vānareśvara.

Verse 16

अङ्गारेश्वरतीर्थानि तावन्त्येव मुनीश्वराः । सारस्वतानि चत्वारि चत्वारो दारुकेश्वराः

Ang mga Aṅgāreśvara-tīrtha ay gayon din ang bilang, O mga panginoon ng mga muni; may apat na Sārasvata tīrtha, at apat na Dārukeśvara.

Verse 17

गौतमेश्वरतीर्थानि त्रीणि रामेश्वरास्त्रयः । कपालेश्वरतीर्थानि त्रीणि हंसकृतानि च

Ipinahayag ng muni: may tatlong Gautameśvara-tīrtha; tatlo ring dambana ng Rāmeśvara; tatlong Kapāleśvara-tīrtha; at tatlong banal na pook na itinatag ni Haṃsa, ang makalangit na Sisne.

Verse 18

त्रीण्येव मोक्षतीर्थानि त्रयो वै विमलेश्वराः । सहस्रयज्ञतीर्थानि त्रीण्येव मुनिरब्रवीत्

Wika ng muni: tatlo nga ang Mokṣa-tīrtha na bantog sa pagbibigay ng kalayaan; at tunay na tatlo ang Vimaleśvara. Gayundin, ipinahayag niyang tatlo rin ang Sahasra-yajña-tīrtha, ang ‘Libong Paghahandog’.

Verse 19

भीमेश्वरास्त्रयः ख्याताः स्वर्णतीर्थानि त्रीणि च । धौतपापद्वयं प्रोक्तं करञ्जेशद्वयं तथा

Tatlong Bhīmeśvara ang bantog; at tatlo rin ang Svarṇa-tīrtha. Binanggit din ang dalawang pook na tinatawag na Dhautapāpa, ‘Tagapaghugas ng Kasalanan’, at gayundin ang dalawang dambana ni Karañjeśa.

Verse 20

ऋणमोचनतीर्थे द्वे तथा स्कन्देश्वरद्वयम् । दशाश्वमेधतीर्थे द्वे नन्दीतीर्थद्वयं द्विजाः

O mga dalawang-ulit-na-ipinanganak, may dalawang Ṛṇamocana-tīrtha na nagpapalaya sa pagkakautang, at gayundin dalawang dambana ng Skandeśvara. May dalawang Daśāśvamedha-tīrtha, at isang pares din ng Nandī-tīrtha, mga dvija.

Verse 21

मन्मथेशद्वयं चैव भृगुतीर्थद्वयं तथा । पराशरेश्वरौ द्वौ च अयोनीसंभवद्वयम्

Mayroon din namang isang pares ng Manmatheśa, at gayundin isang pares ng Bhṛgu-tīrtha. Binanggit ang dalawang Parāśareśvara, at ang pares na tinatawag na Ayonīsaṃbhava, yaong “isinilang na walang sinapupunan.”

Verse 22

व्यासेश्वरद्वयं प्रोक्तं पितृतीर्थद्वयं तथा । नन्दिकेश्वरतीर्थे द्वे द्वौ च गोपेश्वरौ स्मृतौ

Ipinahayag na may isang pares ng Vyāseśvara na mga dambana, at gayundin isang pares ng Pitṛ-tīrtha, ang mga banal na tawiran para sa mga ninuno. May dalawang Nandikeśvara-tīrtha, at naaalala rin ang dalawang Gopeśvara na dambana.

Verse 23

मारुतेशद्वयं तद्वद्द्वौ च ज्वालेश्वरौ स्मृतौ । शुक्लतीर्थद्वयं पुण्यमप्सरेशद्वयं तथा

Sa gayunding paraan, may isang pares ng Māruteśa na mga dambana, at naaalala ang dalawang Jvāleśvara. Ang pares ng Śukla-tīrtha ay banal at mapagpala, at gayundin ang pares ng Apsareśa na mga dambana.

Verse 24

पिप्पलेश्वरतीर्थे द्वे माण्डव्येश्वरसंज्ञिते । द्वीपेश्वरद्वयं चैव प्राह तद्वद्भृगूद्वहः । उत्तरेश्वरतीर्थे द्वे अशोकेशद्वयी तथा

May dalawang Pippaleśvara-tīrtha na kilala sa pangalang Māṇḍavyeśvara. Ipinahayag din ng marangal na supling ni Bhṛgu ang isang pares ng Dvīpeśvara na mga dambana. Gayundin, may dalawang Uttareśvara-tīrtha, at mayroon ding isang pares ng Aśokeśa na mga dambana.

Verse 25

द्वे योधनपुरे चैव रोहिणीतीर्थकद्वयम् । लुङ्केश्वरद्वयं ख्यातमाख्यानं मुनिना तथा

May dalawa ring (tīrtha) sa Yodhanapura, at isang pares ng mga Rohiṇī-tīrtha. Bantog ang pares ng mga dambanang Luṅkeśvara—gaya ng isinalaysay ng muni.

Verse 26

सैकोनविंशतिशतं तीर्थान्येकैकशो द्विजाः । स्तबकेषु कृतं तीर्थं द्विशतं सचतुर्दशम्

O mga dalawang-ulit na isinilang, may isang daan at labinsiyam na mga tīrtha, binibilang nang isa-isa. At sa mga ‘stabaka’ o kumpol, ang mga naitatag na tīrtha ay dalawang daan at labing-apat.

Verse 27

शैवान्येतानि तीर्थानि वैष्णवानि च सत्तमाः । शृणुध्वं प्रोच्यमानानि ब्राह्मशाक्तानि च क्रमात्

Ito ang mga Śaiva na banal na tawiran, at gayundin ang mga Vaiṣṇava, O pinakamabuti sa mga banal. Ngayon pakinggan ninyo nang sunod-sunod ang paglalarawan sa mga Brāhma (kay Brahmā) at Śākta (sa Ina-Diyosa) na mga tīrtha.

Verse 28

अष्टविंशतितीर्थानि वैष्णवान्यब्रवीन्मुनिः । तेषु वाराहतीर्थानि षडेव मुनिसत्तमाः

Ipinahayag ng muni na may dalawampu’t walong Vaiṣṇava na mga tīrtha. Sa mga iyon, O pinakamabuti sa mga muni, anim ang natatanging Varāha-tīrtha.

Verse 29

चत्वारि चक्रतीर्थानि शेषाण्यष्टादशैव हि । विष्णुनाधिष्ठितान्येव प्राह पूर्वं मृकण्डजः

Apat ang Cakra-tīrtha; ang natitira, tunay nga, ay labing-walo. Lahat ng ito’y pinangungunahan ni Viṣṇu—gaya ng nauna nang ipinahayag ni Mṛkaṇḍaja (Mārkaṇḍeya).

Verse 30

तथैव ब्रह्मणा सिद्ध्यै सप्ततीर्थान्यवीवदत् । त्रिषु च ब्रह्मणः पूजा ब्रह्मेशाश्चतुरोऽपरे । अष्टाविंशन्मया ख्याता यथासङ्ख्यं यथाक्रमम्

Gayundin, upang makamtan ang siddhi ni Brahmā, itinuro niya ang pitong tīrtha. Sa tatlo ay isinasagawa ang pagsamba kay Brahmā; at ang apat pa ay mga Brahmeśa-tīrtha. Kaya’t dalawampu’t walo ang aking inilarawan—ayon sa bilang at sa wastong pagkakasunod.

Verse 31

एतत्पवित्रमतुलं ह्येतत्पापहरं परम् । नर्मदाचरितं पुण्यं माहात्म्यं मुनिभाषितम्

Ito’y walang kapantay sa kabanalan; ito ang pinakadakila sa pag-aalis ng kasalanan. Ang banal na salaysay ng Narmadā—ang Māhātmya—ay binigkas ng isang muni.

Verse 32

सूत उवाच । एवमुद्देशतः प्रोक्तो रेवातीर्थक्रमो मया । यथा पार्थाय संक्षेपान्मार्कण्डो मुनिरब्रवीत्

Sūta ang nagsabi: Sa ganitong paraan, sa pangkalahatang balangkas, aking ipinahayag ang pagkakasunod ng mga Revā tīrtha—gaya ng minsang maikling sinabi ng muni na si Mārkaṇḍa kay Pārtha (Arjuna).

Verse 33

अवान्तराणि तीर्थानि तेषु गुप्तान्यनेकशः । यत्र यावत्प्रमाणानि तान्याकर्णयतानघाः

Sa loob ng mga iyon ay may mga pangalawang tīrtha, marami sa kanila’y nakatago. Pakinggan ninyo ngayon, O mga walang dungis, kung saan naroroon ang mga iyon at hanggang saan sinusukat ang saklaw ng kanilang kabanalan.

Verse 34

ओङ्कारतीर्थपरितः पर्वतादमरकण्टात् । क्रोशद्वये सर्वदिक्षु सार्धकोटीत्रयी मता

Sa palibot ng Oṅkāra-tīrtha, mula sa bundok na Amarakāṇṭa, sa loob ng dalawang krośa sa bawat panig, ang banal na bilang ay itinuturing na tatlo at kalahating krore (ng mga tīrtha).

Verse 35

तीर्थानां संख्यया गुप्तप्रकटानां द्विजोत्तमाः । कोटिरेका तु तीर्थानां कपिलासङ्गमे पृथक्

Sa bilang ng mga tīrtha—mga lihim at hayag—O pinakadakila sa mga dvija: sa Kapilā-saṅgama lamang, ang mga tīrtha ay isang krore at isa pa, na binibilang nang bukod.

Verse 36

अशोकवनिकायाश्च तीर्थं लक्षं प्रतिष्ठितम् । शतमं गारगर्तायाः सङ्गमे मुनिसत्तमाः

Sa Aśoka-gubat din, isang daang libong tīrtha ang naitatag. At sa pagsasanib ng Gāragartā, O pinakadakila sa mga muni, may isang daang (tīrtha).

Verse 37

तीर्थानामयुतं तद्वत्कुब्जायाः सङ्गमे स्थितम् । शतं हिरण्यगर्भायाः सङ्गमे समवस्थितम्

Sa pagsasanib ng Kubjā, gayon din, nananahan ang sampung libong tīrtha; at sa pagsasanib na tinatawag na Hiraṇyagarbhā, isang daang tīrtha ang matibay na naitatag.

Verse 38

तीर्थानामष्टषष्टिश्च विशोकासङ्गमे स्थिता । तथा सहस्रं तीर्थानां संस्थितं वागुसङ्गमे

Sa pagsasanib ng Viśokā ay may animnapu’t walo na tīrtha; at gayon din, sa pagsasanib ng Vāgu, isang libong tīrtha ang ipinahahayag na naitatag.

Verse 39

शतं सरस्वतीसङ्गे शुक्लतीर्थे शतद्वयम् । सहस्रं विष्णुतीर्थेषु महिष्मत्यामथायुतम्

Sa pagsasanib ng Sarasvatī ay may isang daang tīrtha; sa Śukla-tīrtha ay dalawang daan. Sa mga Viṣṇu-tīrtha ay isang libo; at sa Mahīṣmatī naman ay sampung libo pa.

Verse 40

शूलभेदे च तीर्थानां साग्रं लक्षं स्थितं द्विजाः । देवग्रामे सहस्रं च तीर्थानां मुनिरब्रवीत्

O mga brāhmaṇa, sa Śūlabheda ay nananahan ang mahigit isang daang libong mga tīrtha; at sa Devagrāma, ipinahayag ng muni na may isang libong tīrtha na naitatag.

Verse 41

लुङ्केश्वरे च तीर्थानां साग्रा सप्तशती स्थिता । तीर्थान्यष्टोत्तरशतं मणिनद्याश्च सङ्गमे । वैद्यनाथे च तीर्थानां शतमष्टाधिकं विदुः

Sa Luṅkeśvara ay nananahan ang mahigit pitong daang tīrtha. Sa pagtatagpo ng Maṇinadī ay may isang daan at walo na tīrtha. At sa Vaidyanātha, batid nilang ang mga tīrtha ay isang daan at walo.

Verse 42

एवं तावत्प्रमाणानि तीर्थे कुम्भेश्वरे द्विजाः । साग्रं लक्षं च तीर्थानां स्थितं रेवोरसङ्गमे

Gayon ang mga bilang sa tīrtha ng Kumbheśvara, o mga brāhmaṇa. At sa pagtatagpo ng Revora ay nananahan ang mahigit isang daang libong tīrtha.

Verse 43

ततश्चाप्यधिकानि स्युरिति मार्कण्डभाषितम् । अष्टाशीतिसहस्राणि व्यासद्वीपाश्रितानि च

At lampas pa rito, sinasabing may higit pa—gaya ng winika ni Mārkaṇḍeya. Walumpu’t walong libo (na tīrtha) ang sinasabing kaugnay rin ng Vyāsa-dvīpa.

Verse 44

सङ्गमे च करञ्जायाः स्थितमष्टोत्तरायुतम् । एरण्डीसङ्गमे तद्वत्तीर्थान्यष्टाधिकं शतम्

Sa pagtatagpo ng Karañjā ay nananahan ang sampung libo at walo na tīrtha. At sa pagtatagpo ng Eraṇḍī, gayon din, may isang daan at walo na tīrtha.

Verse 45

धूतपापे च तीर्थानां षष्टिरष्टाधिका स्थिता । स्कन्दतीर्थे शतं पुण्यं तीर्थानां मुनिरुक्तवान्

Sa Dhūtapāpa ay may animnapu’t walo na tīrtha na naitatag. At sa Skanda-tīrtha, ipinahayag ng pantas na may isang daang banal na tīrtha roon.

Verse 46

कोहनेश च तीर्थानां षष्टिरष्टाधिका स्थिता । सार्धकोटी च तीर्थानां स्थिता वै कोरिलापुरे

Sa Kohaneśa ay may animnapu’t walo na tīrtha na naitatag. At sa Korilāpura naman, tunay ngang sinasabing nananahan ang isang krore at kalahating tīrtha.

Verse 47

रामकेशवतीर्थे च सहस्रं साग्रमुक्तवान् । अस्माहके सहस्रं च तीर्थानि निवसन्ति हि

Ipinahayag niya na sa Rāmakeśava-tīrtha ay may isang libong tīrtha at higit pa; at sa Asmāhaka rin, tunay na nananahan ang isang libong banal na tawiran.

Verse 48

लक्षाष्टकं सहस्रे द्वे शुक्लतीर्थे द्विजोत्तमाः । तीर्थानि कथयामास पुरा पार्थाय भार्गवः

O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, sa Śukla-tīrtha ay matagal nang isinalaysay ni Bhārgava kay Pārtha ang mga banal na tawiran—walong lakhs at dagdag pang dalawang libo.

Verse 49

शतमष्टाधिकं प्राह प्रत्येकं सङ्गमेषु च । नदीनामवशिष्टानां कावेरीसङ्गमं विना

Sinabi niya na sa bawat pagsasanib ng mga ilog ay may tig-iisang daan at walo (na tīrtha) para sa natitirang mga ilog—maliban sa pagsasanib ng Kāverī.

Verse 50

कावेर्याः सङ्गमे विप्राः स्थिता पञ्चशती तथा । तीर्थानां पर्वसु तथा विशेषो मुनिनोदितः

Sa pagtatagpo ng Kāverī, O mga brāhmaṇa, may limang daang tīrtha na itinatag. Gayundin, ipinahayag ng muni ang mga natatanging bisa ng mga tīrtha sa mga araw ng kapistahan at mga banal na pagkakataon.

Verse 51

मोक्षतीर्थं हि सत्प्राहुः पुराणपुरुषाश्रितम् । भृगोः क्षेत्रे च तीर्थानां कोटिरेका समाश्रिता

Tinatawag ito ng mga matuwid na ‘Mokṣa-tīrtha’, sapagkat ito’y nasa kanlungan ng Sinaunang Purusha. At sa banal na kṣetra ni Bhṛgu, sinasabing may isang crore at isa pang tīrtha na naitatag.

Verse 52

साधिकानामृषिश्रेष्ठा वक्तुं शक्तो हि को भवेत् । सर्वामराश्रयं प्रोक्तं सर्वतीर्थाश्रयं तथा

O pinakadakila sa mga ṛṣi, sino nga ba ang makapagsasalaysay nang ganap ng mga iyon? Ang (lupain) na ito’y ipinahayag na kanlungan ng lahat ng mga deva, at gayundin kanlungan ng lahat ng tīrtha.

Verse 53

त्रिषु लोकेषु विख्यातं पूजितं सिद्धिसाधनम् । भारभूत्यां च तीर्थानां स्थितमष्टोत्तरं शतम्

Tanyag sa tatlong daigdig, sinasamba, at kasangkapan sa pagkamit ng siddhi—sa Bhārabhūti rin ay may isang daan at walo na tīrtha na naitatag.

Verse 54

अक्रूरेश्वरतीर्थे च सार्धं तीर्थशतं स्थितम् । विमलेश्वरतीर्थे तु रेवासागरसङ्गमे । दशायुतानि तीर्थानां साधिकान्यब्रवीन्मुनिः

Sa Akrūreśvara-tīrtha ay may isang daan at kalahating tīrtha na naitatag. Ngunit sa Vimaleśvara-tīrtha, sa pagtatagpo ng Revā at ng karagatan, ipinahayag ng muni na may sampung libong tīrtha—at higit pa.

Verse 231

अध्याय

Ang Banal na Kabanata