Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

Devanagari script

तपस्युग्रे व्यवसिता आदित्याः केन हेतुना । सम्प्राप्तास्तु द्विजश्रेष्ठ सिद्धिं चैवाभिलाषिकीम्

Transliteration

tapasyugre vyavasitā ādityāḥ kena hetunā | samprāptāstu dvijaśreṣṭha siddhiṃ caivābhilāṣikīm

Translation

“Sa anong dahilan nagsagawa ng mabagsik na tapasya ang mga Āditya? At, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, paano nila natamo ang mismong siddhi na minimithi nila?”

Word by Word

• तपसि: in austerity
• तपसि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; locative singular

• उग्रे: fierce, intense
• उग्रे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; adjective agreeing with तपसि

• व्यवसिताः: resolved, engaged
• व्यवसिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि + अव + √सो (धातु) → व्यवसित (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकर्मणि/कर्तरि क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; past participle used predicatively

• आदित्याः: the Ādityas
• आदित्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; nominative plural

• केन: by what?
• केन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; interrogative instrumental singular

• हेतुना: by reason, cause
• हेतुना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: हेतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; instrumental singular

• सम्प्राप्ताः: having attained, having reached
• सम्प्राप्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + प्र + √आप् (धातु) → सम्प्राप्त (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकर्मणि/कर्तरि क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; past participle

• तु: indeed, but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), adversative/emphatic

• द्विजश्रेष्ठ: O best of the twice-born
• द्विजश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः: ‘श्रेष्ठः द्विजेषु’); पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; vocative singular

• सिद्धिम्: attainment, success
• सिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; accusative singular

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphatic particle)

• अभिलाषिकीम्: desired, wished-for
• अभिलाषिकीम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभिलाषिक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; adjective agreeing with सिद्धिम्

Speaker

Yudhiṣṭhira

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Siddheśvara (Narmadā-taṭa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A king respectfully questions a sage about why the Ādityas undertook fierce tapas and how they attained the desired siddhi; the setting hints at a riverine hermitage near a famed liṅga-sthāna.

Characters & Entities

• Yudhiṣṭhira
• Ādityas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True attainment is linked to purposeful tapas—desire must be refined into disciplined austerity directed toward the sacred.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Implicitly Siddheśvara Tīrtha, the setting of the Ādityas’ austerities and attainment.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) is referenced generally, without specifying a particular vrata, mantra, or offering.