Adhyaya 190
Ang kabanatang ito ay nasa anyong diyalogo: tinanong ni Yudhiṣṭhira si Mārkaṇḍeya kung paano nakamit ni Soma (diyos/hari ng buwan) ang pinakamataas na tagumpay (siddhi) sa Somatīrtha, na tinatawag ding Chandra-hāsa, isang tīrtha na iginagalang ng lahat ng mga diyos. Isinalaysay ni Mārkaṇḍeya ang pinagmulan: isinumpa ni Dakṣa si Soma na magdusa ng sakit na pag-ubos (kṣaya-roga) dahil sa pagpapabaya sa tungkuling mag-asawa; mula rito, pinalalawak ang aral tungkol sa dharma ng maybahay at sa mga bunga ng karma kapag nilalabag ang mga pananagutan. Pagkaraan, lumilipat ang teksto sa tagubilin sa paglalakbay-dambana: nagsagawa si Soma ng mahabang disiplina—paglalagalag sa iba’t ibang tīrtha, pagdating sa ilog Narmadā, pag-aayuno, pagbibigay (dāna), mga panata (vrata), at pagpipigil sa sarili sa loob ng labindalawang taon—hanggang sa mapawi ang kanyang karamdaman. Itinatag ni Soma si Mahādeva (Śiva) bilang tagapag-alis ng malalaking kasalanan at nagbalik sa marangal na kalagayan; itinatampok ng kabanata na ang pagtatatag ng diyos at pagsamba ay nagbubunga ng matibay na merit. Sa huli, ibinibigay ang mga tuntuning ritwal at mga pahayag ng phala para sa banal na pagligo at pagsamba sa Chandra-hāsa/Somatīrtha, kabilang ang mga pagtalima sa mga petsang pangbuwan, tuwing Lunes, at sa panahon ng eklipse. Ang mga biyaya ay inilalarawan bilang paglilinis, kagalingan, kapayapaan, at pagkalaya mula sa mga dungis at pagkukulang.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल सोमतीर्थमनुत्तमम् । चन्द्रहासेति विख्यातं सर्वदैवतपूजितम्
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Pagkaraan nito, O tagapangalaga ng lupa (hari), dapat kang magtungo sa walang kapantay na Somatīrtha, na tanyag sa pangalang Candrahāsa, na sinasamba ng lahat ng mga diyos.
Verse 2
यत्र सिद्धिं परां प्राप्तः सोमो राजा सुरोत्तमः
Doon, si Haring Soma—ang pinakadakila sa mga diyos—ay nagkamit ng pinakamataas na kasakdalan.
Verse 3
युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धिमनुप्राप्तः सोमो राजा जगत्पतिः । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: Paano nakamit ni Haring Soma, ang panginoon ng daigdig, ang gayong kasakdalan? Nais kong marinig ang lahat—isalaysay mo sa akin, O walang kasalanan.
Verse 4
मार्कण्डेय उवाच । पुरा शप्तो मुनीन्द्रेण दक्षेण किल भारत । असेवनाद्धि दाराणां क्षयरोगी भविष्यसि
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Noong unang panahon, O Bhārata, isinumpa nga ni Dakṣa, ang dakilang muni, si Soma: “Sapagkat hindi mo marapat na sinasamahan ang iyong mga asawa, ikaw ay darapuan ng sakit na pagkapayát (consumption).”
Verse 5
उद्वाहितानां पत्नीनां ये न कुर्वन्ति सेवनम् । या निष्ठा जायते तेषां तां शृणुष्व नरोत्तम
Yaong mga hindi marapat na naglilingkod at sumasama sa kanilang mga asawang naikasal—pakinggan mo sa akin, O pinakamainam sa mga lalaki, kung anong tiyak na bunga ang sumisibol para sa kanila.
Verse 6
ऋतुकाले तु नारीणां सेवनाज्जायते सुतः । सुतात्स्वर्गश्च मोक्षश्च हीत्येवं श्रुतिनोदना
Sa takdang panahon ng babae, sa pakikipag-isa ay nagkakaroon ng anak na lalaki; at sa pamamagitan ng anak, nakakamtan ang langit at maging ang kalayaan—ganyan ang pag-uudyok ng banal na tradisyon.
Verse 7
तत्कालोचितधर्मेण ये न सेवन्ति तां नराः । तेषां ब्रह्मघ्नजं पापं जायते नात्र संशयः
Yaong mga lalaking, salungat sa dharmang angkop sa panahong iyon, ay hindi lumalapit sa kanya—sa kanila’y sumisibol ang kasalanang tulad ng pagpatay sa Brahmana; dito’y walang pag-aalinlangan.
Verse 8
तेन पापेन घोरेण वेष्टतो रौरवे पतेत् । तस्य तद्रुधिरं पापाः पिबन्ते कालमीप्सितम्
Dahil sa kakila-kilabot na kasalanang iyon, siya’y nabibihag at nahuhulog sa impiyernong tinatawag na Raurava; doon, ang masasama’y umiinom ng kanyang sariling dugo sa panahong itinakda.
Verse 9
ततोऽवतीर्णकालेन यां यां योनिं प्रयास्यति । तस्यां तस्यां स दुष्टात्मा दुर्भगो जायते सदा
Pagdating ng takdang oras ng muling pagsilang, alinmang sinapupunan ang kanyang pasukan, sa gayong kapanganakan siya’y laging isinisilang na malas—sapagkat napariwara ang kanyang kaluluwa.
Verse 10
नारीणां तु सदा कामो ह्यधिकः परिवर्तते । विशेषेण ऋतोः काले भिद्यते कामसायकैः
Sa mga babae, ang pagnanasa’y laging masidhi at paulit-ulit na bumabalik; at lalo na sa panahon ng pagkamayabong, ito’y nagigising—wari’y tinutusok ng mga palaso ng pag-ibig.
Verse 11
परिभूता हि सा भर्त्रा ध्यायतेऽन्यं पतिं ततः । तस्याः पुत्रः समुत्पन्नो ह्यटते कुलमुत्तमम्
Kapag siya’y hinahamak ng asawa, saka niya iniisip ang ibang lalaki bilang asawa; at ang anak na isinilang mula roon ay nagdadala ng kahihiyan at ligalig sa dating marangal na angkan.
Verse 12
स्वर्गस्थास्तेन पितरः पूर्वं जाता महीपते । पतन्ति जातमात्रेण कुलटस्तेन चोच्यते
O hari, dahil sa kanya, ang mga ninunong nauna nang nasa langit ay bumabagsak sa sandaling isilang ang gayong bata; kaya siya’y tinatawag na ‘kulaṭa’, tagapagpasama ng angkan.
Verse 13
तेन कर्मविपाकेन क्षयरोगी शशी ह्यभूत् । त्यक्त्वा लोकं सुरेन्द्राणां मर्त्यलोकमुपागतः
Sa paghinog ng gayong karma, si Śaśī ay dinapuan ng sakit na pag-ubos; iniwan niya ang daigdig ng mga panginoon ng mga diyos at bumaba sa daigdig ng mga mortal.
Verse 14
तत्र तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । भ्रमित्वा नर्मदां प्राप्तः सर्वपापप्रणाशिनीम्
Doon ay naglibot siya sa maraming banal na tawiran at mga dambanang mapagpala; at sa wakas ay narating niya ang Narmadā, ang tagapuksa ng lahat ng kasalanan.
Verse 15
उपवासस्तु दानानि व्रतानि नियमाश्च ये । चचार द्वादशाब्दानि ततो मुक्तः स किल्बिषैः
Isinagawa niya ang pag-aayuno, mga kaloob na kawanggawa, mga panata at mga disiplina; at sa loob ng labindalawang taon, napalaya siya mula sa kanyang mga kasalanan.
Verse 16
स्थापयित्वा महादेवं सर्वपातकनाशनम् । जगाम प्रभया पूर्णः सोमलोकमनुत्तमम्
Matapos itatag si Mahādeva, ang tagapuksa ng lahat ng mabibigat na kasalanan, siya—puspos ng maningning na liwanag—ay nagtungo sa di-mapapantayang daigdig ni Soma (Buwan).
Verse 17
येनैव स्थापितो देवः पूज्यते वर्षसंख्यया । तावद्युगसहस्राणि तस्य लोकं समश्नुते
Kung ilang taon man patuloy na sinasamba ang diyos na kanyang itinatag, gayon ding libu-libong yuga ang kanyang tinatamasa ang daigdig ng diyos na iyon.
Verse 18
तेन देवान् विधानोक्तान् स्थापयन्ति नरा भुवि । अक्षयं चाव्ययं यस्मात्फलं भवति नान्यथा
Kaya nga ang mga tao sa lupa ay nagtatatag ng mga diyos ayon sa mga tuntuning itinakda ng mga kasulatan; sapagkat ang bungang nagmumula rito ay di-nasisira at di-nagkukulang—at hindi sa iba pang paraan.
Verse 19
सोमतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् । जायते स नरो भूत्वा सोमवित्प्रियदर्शनः
Ang sinumang maligo sa Soma-tīrtha at sumamba kay Īśvara, ang Panginoon, ay muling isisilang bilang tao na nakakabatid sa Soma at kaaya-ayang pagmasdan.
Verse 20
चन्द्रप्रभासे यो गत्वा स्नानं विधिवदाचरेत् । व्याधिना नाभिभूतः स्यात्क्षयरोगेण वा युतः
Ang pumunta sa Candraprabhāsa at magsagawa ng paliligo ayon sa wastong ritwal ay hindi madadaig ng karamdaman, ni dadapuan ng sakit na pag-ubos (kṣaya-roga).
Verse 21
चन्द्रहास्ये नरः स्नात्वा द्वादश्यां तु नरेश्वर । चतुर्दश्यामुपोष्यैव क्षीरस्य जुहुयाच्चरुम्
O hari, matapos maligo ang tao sa Candrahāsya sa ikalabindalawang araw ng buwan, at mag-ayuno sa ika-labing-apat, nararapat siyang maghandog ng caru na gatas-kanin sa apoy.
Verse 22
मन्त्रैः पञ्चभिरीशानं पुरुषस्त्र्यम्बकं यजेत् । हविःशेषं स्वयं प्राश्य चन्द्रहास्येशमीक्षयेत्
Sa limang mantra ay sambahin ang Īśāna—ang Puruṣa, ang Panginoong may tatlong mata; saka kainin ang natirang handog, at pagmasdan si Candrahāsyeśa, ang Panginoon ng Candrahāsya.
Verse 23
अनेन विधिना राजंस्तुष्टो देवो महेश्वरः । विधिना तीर्थयोगेन क्षयरोगाद्विमुच्यते
O hari, sa ganitong paraan ay nalulugod ang dakilang Diyos na Maheśvara; at sa itinakdang pakikipag-ugnay sa tīrtha, napapalaya ang tao mula sa sakit na pag-ubos (kṣaya-roga).
Verse 24
सप्तभिः सोमवारैर्यः स्नानं तत्र समाचरेत् । स वै कर्णकृताद्रोगान्मुच्यते पूजयञ्छिवम्
Sinumang magsagawa ng paliligo roon sa pitong Lunes ay napapalaya sa mga karamdamang nagmumula sa tainga, habang sumasamba kay Śiva.
Verse 25
अक्षिरोगस्तथा राजंश्चन्द्रहास्ये विनश्यति । चन्द्रहास्ये तु यो गत्वा ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । स्नानं समाचरेद्भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः
Gayundin, O hari, ang sakit sa mata ay napapawi sa Candrahāsya. At sinumang pumunta sa Candrahāsya at, sa oras ng paglalaho ng Buwan o Araw, ay maligo nang may debosyon, ay napapalaya sa lahat ng kasalanan.
Verse 26
तत्र स्नानं च दानं च चन्द्रहास्ये शुभशुभम् । कृतं नृपवरश्रेष्ठ सर्वं भवति चाक्षयम्
O pinakadakila sa mga hari, sa Candrahāsya, ang anumang gawin—mabuti man o di-mabuti—sa pamamagitan ng paliligo at pagkakaloob ng limos ay nagiging ganap na di-nauubos ang bunga.
Verse 27
ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । चन्द्रहास्ये तु ये स्नात्वा पश्यन्ति ग्रहणं नराः
Mapalad sila, ang mga dakilang kaluluwa; tunay na mabuting nabuhay ang kanilang pagsilang—yaong mga taong naligo sa Candrahāsya at saka minasdan ang paglalaho.
Verse 28
वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुरा कृतम् । स्नानमात्रात्तु राजेन्द्र तत्र तीर्थे प्रणश्यति
O panginoon ng mga hari, anumang kasalanang nagawa noon—sa salita, sa isip, o sa gawa ng katawan—ay napaparam doon sa banal na tīrtha sa pamamagitan ng paliligo lamang.
Verse 29
बहवस्तन्न जानन्ति महामोहसमन्विताः । देहस्थ इव सर्वेषां परमात्मेव संस्थितम्
Marami, nababalot ng dakilang kamangmangan, ang hindi ito nakikilala—gayong ito’y nananahan sa lahat, na wari’y nasa loob ng katawan, tulad ng Kataas-taasang Sarili (Paramātman).
Verse 30
पश्चिमे सागरे गत्वा सोमतीर्थे तु यत्फलम् । तत्समग्रमवाप्नोति चन्द्रहास्ये न संशयः
Anumang bungang nakukuha sa pagpunta sa kanlurang dagat at sa Soma-tīrtha—ang buong bunga ring iyon ay natatamo sa Candrahāsya, walang pag-aalinlangan.
Verse 31
संक्रान्तौ च व्यतीपाते विषुवे चायने तथा । चन्द्रहास्ये नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
Sa Saṅkrānti, sa Vyatīpāta, sa equinox, at gayundin sa solstice—ang taong naligo sa Candrahāsya ay napapalaya sa lahat ng kasalanan.
Verse 32
ते मूढास्ते दुराचारास्तेषां जन्म निरर्थकम् । चन्द्रहास्यं न जानन्ति नर्मदायां व्यवस्थितम्
Mga hangal sila, mga masamang asal; walang saysay ang kanilang kapanganakan—yaong hindi nakakakilala sa Candrahāsya na nakatatag sa Narmadā.
Verse 33
चन्द्रहास्ये तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते नृप । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकात्कदाचन
O hari, sinumang magsagawa ng pagtalikod (saṃnyāsa) sa Candrahāsya—ang kanyang landas ay di na maibabalik; kailanma’y hindi na siya bumabalik mula sa daigdig ni Soma.
Verse 190
अध्याय
Kabanata (palatandaan).