Adhyaya 169
Nagbubukas ang kabanata sa pagtuturo ni Mārkaṇḍeya sa isang tīrtha na sukdulang mapagpala, tinatawag na pāpa-pranāśana, tagapuksa ng kasalanan, na kaugnay ng rishi na si Māṇḍavya at ng Panginoong Nārāyaṇa. Inaalala rin niya ang isang naunang pangyayari ng tapat na paglilingkod (śuśrūṣā) kay Nārāyaṇa habang “nasa tulos” (śūla-stha), bagay na ikinamangha ni Yudhiṣṭhira at nag-udyok sa kanya na humiling ng ganap na salaysay. Sinimulan ni Mārkaṇḍeya ang isang alamat mula sa Tretā-yuga: ang mabuting haring si Devapanna—mapagkawanggawa at tagapagtanggol ng nasasakupan—ay masagana ngunit nagdurusa dahil walang supling. Kasama ang reyna na si Dātyāyanī, nagsagawa siya ng labindalawang taong pagdidisiplina: banal na pagligo, homa, pag-aayuno, at mga panata, habang umaawit ng mga himno upang palugdan si Devī Cāmuṇḍā. Nagpakita ang diyosa ngunit nagsabi na ang anak ay darating lamang sa pamamagitan ng pagsamba sa Yajñapuruṣa; isinagawa ng hari ang ritwal at isinilang ang isang maningning na anak na babae na pinangalanang Kāmapramodinī. Sa paglaki ng prinsesa, masining na inilalarawan ang kanyang kagandahan. Sa isang pagdalaw upang sumamba sa diyosa, siya at ang mga kasama ay naglaro sa isang lawa; ang rākṣasa na si Śambara, nag-anyong ibon, ay dumukot sa kanya at kinuha pa ang mga alahas. Habang tumatakas, may ilang alahas na nahulog sa tubig malapit sa pampang ng Narmadā, kung saan si rishi Māṇḍavya ay nakalubog sa malalim na pagninilay sa isang Maheśvara-sthāna na nakaayon sa kataas-taasang kalagayan ni Nārāyaṇa. Nagtatapos ang kabanata sa pagbanggit sa kapatid o tagapaglingkod ni Māṇḍavya na patuloy sa paglilingkod at pagninilay kay Janārdana, inihahanda ang susunod na mga pangyayari na nakaugnay sa kabanalan ng tīrtha.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्परं तीर्थं पुण्यं पापप्रणाशनम् । माण्डव्यो यत्र संसिद्ध ऋषिर्नारायणस्तथा
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Pagkaraan, dapat magtungo sa isa pang dakilang tīrtha—banal at pumupuksa sa kasalanan—kung saan nakamit ng pantas na Māṇḍavya ang kasakdalan, gayundin ang pantas na Nārāyaṇa.
Verse 2
नारायणेन शुश्रूषा शूलस्थेन कृता पुरा । तत्र स्नात्वा महाराज मुच्यते पापकञ्चुकात्
Noong unang panahon, doon ay naglingkod si Nārāyaṇa habang siya’y nakapako sa tulos. Sa pagligo roon, O dakilang hari, napapalaya ang tao mula sa balabal ng kasalanan.
Verse 3
युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यमेतल्लोकेषु यत्त्वया कथितं मुने । न दृष्टं न श्रुतं तात शूलस्थेन तपः कृतम्
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: Isang kababalaghan ito sa mga daigdig, O muni, ang iyong isinalaysay. Kailanma’y hindi ko nakita ni narinig, mahal na ginoo, ang pag-aayuno at pagtitika na ginawa ng isang nakapako sa tulos.
Verse 4
एतत्सर्वं कथय मे ऋषिभिः सहितस्य वै । अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं माण्डव्यस्य कुतूहलात्
Isalaysay mo sa akin ang lahat ng ito nang lubos, tunay nga, habang ako’y nakaupo sa piling ng mga ṛṣi—dahil sa aking pag-uusisa tungkol kay Māṇḍavya at sa kadakilaan ng banal na tīrtha na ito.
Verse 5
श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणु राजन्यथावृत्तपुरा त्रेतायुगे क्षितौ । लोकपालोपमो राजा देवपन्नो महामतिः
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: Makinig ka, O hari, sa nangyari noon pa man sa lupa noong kapanahunan ng Tretā-yuga. May isang dakilang-isip na pinuno, tulad ng tagapangalaga ng daigdig, na nagngangalang Devapanna.
Verse 6
धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च यज्वा दानरतः सदा । प्रजा ररक्ष यत्नेन पिता पुत्रानिवौरसान्
Siya’y nakakabatid ng dharma at marunong tumanaw ng utang na loob; tagapaghandog ng mga yajña, at laging masigasig sa pagkakawanggawa. Sa pagsisikap ay iningatan niya ang kanyang mga nasasakupan na parang ama sa sariling mga anak.
Verse 7
दात्यायनी प्रिया भार्या तस्य राज्ञो वशानुगा । हारनूपुरघोषेण झङ्काररवनादिता
Ang minamahal niyang asawa ay si Dātyāyanī, na sumusunod sa kalooban ng haring iyon; at siya’y umaalingawngaw sa kislap at kalansing ng mga kuwintas at mga pulseras sa bukung-bukong.
Verse 8
परस्परं तयोः प्रीतिर्वर्धतेऽनुदिनं नृप । वंशस्तम्बे स्थितो राजा संशास्ति पृथिवीमिमाम्
O hari, araw-araw na lumalago ang kanilang pag-iibigan sa isa’t isa. Bilang haliging-tungkod ng angkan, ang hari’y mahusay na namahala sa daigdig na ito.
Verse 9
हस्त्यश्वरथसम्पूर्णां धनवाहनसंयुताम् । अलंकृतो गुणैः सर्वैरनपत्यो महीपतिः
Ang panginoon ng lupa ay may hukbong ganap—may mga elepante, kabayo, at karwahe—at sagana sa yaman at mga sasakyan. Pinalamutian ng lahat ng kabutihan, ang hari’y wala pa ring supling.
Verse 10
दुःखेन महताविष्टः संतप्तः सन्ततिं विना । स्नानहोमरतो नित्यं द्वादशाब्दानि भारत
Nilamon siya ng matinding dalamhati at tinupok ng lungkot dahil sa kawalan ng supling. Kaya’t palagi siyang nakatuon sa banal na paliligo at sa paghahandog sa apoy sa loob ng labindalawang taon, O Bhārata.
Verse 11
व्रतोपवासनियमैः पत्नीभिः सह तस्थिवान् । आराधयद्भगवतीं चामुण्डां मुण्डमर्दिनीम्
Kasama ang kanyang mga reyna, nanatili siyang matatag sa mga panata, pag-aayuno, at mga disiplina, at sinamba ang Mapalad na Diyosa na si Cāmuṇḍā, ang pumuksa kay Muṇḍa.
Verse 12
स्तोत्रैरनेकैर्भक्त्या च पूजाविधिसमाधिना । जय वाराहि चामुण्डे जय देवि त्रिलोचने
Sa maraming himno, sa debosyon, at sa taimtim na pagtuon sa mga ritwal ng pagsamba, pinuri niya siya: “Tagumpay sa iyo, Vārāhī! Tagumpay sa iyo, Cāmuṇḍā! Tagumpay sa iyo, O Diyosa na may tatlong mata!”
Verse 13
ब्राह्मि रौद्रि च कौमारि कात्यायनि नमोऽस्तु ते । प्रचण्डे भैरवे रौद्रि योगिन्याकाशगामिनि
Pagpupugay sa Iyo, O Brāhmī; O Raudrī; O Kaumārī; O Kātyāyanī. O Marahas, O Bhairavī, O Raudrī—O Yoginī na lumalakbay sa kalangitan!
Verse 14
नास्ति किंचित्त्वया हीनं त्रैलोक्ये सचराचरे । राज्ञा स्तुता च संतुष्टा देवी वचनमब्रवीत्
Walang anumang bagay sa tatlong daigdig—gumagalaw man o di-gumagalaw—na kulang sa Iyo o lampas sa Iyo. Nang purihin ng hari, ang Diyosa, nalugod, ay nagsalita ng ganito.
Verse 15
वरयस्व यथाकामं यस्ते मनसि वर्तते । आराधिता त्वया भक्त्या तुष्टा दास्यामि ते वरम्
Piliin mo ang anumang nais mo, yaong nananahan sa iyong isipan. Dahil sa iyong debosyon ay nasiyahan Ako; ipagkakaloob Ko sa iyo ang isang biyaya.
Verse 16
देवपन्न उवाच । यदि तुष्टासि देवेशि वरार्हो यदि वाप्यहम् । पुत्रसन्तानरहितं संतप्तं मां समुद्धर
Sinabi ni Devapanna: “Kung nalulugod Ka, O Ginang ng mga diyos, at kung karapat-dapat akong tumanggap ng biyaya, iahon Mo ako sa pagdurusang ito—ako na walang anak at salinlahi.”
Verse 17
सन्तानं नय मे वृद्धिं गोत्ररक्षां कुरुष्व मे । अपुत्रिणां गृहाणीह श्मशानसदृशानि हि
Palaguin Mo ang aking salinlahi; ingatan Mo ang aking angkan. Sapagkat dito, ang mga tahanan ng walang anak ay tunay na tulad ng mga libingan ng pagsusunog.
Verse 18
पितरस्तस्य नाश्नन्ति देवता ऋषिभिः सह । क्रियमाणेऽप्यहरहः श्राद्धे मत्पितरः सदा
Hindi nakikibahagi ang kanyang mga ninuno; ni ang mga diyos kasama ng mga ṛṣi, kahit araw-araw isinasagawa ang śrāddha—ang aking mga ninuno’y laging nananatiling di-nasisiyahan.
Verse 19
दर्शयन्ति सदात्मानं स्वप्ने क्षुत्पीडितं मम । इति राज्ञो वचः श्रुत्वा देवी ध्यानमुपागता
Sa panaginip ay palagi silang nagpapakita sa akin—ang aking mga yumao—na pinahihirapan ng gutom. Nang marinig ang mga salitang ito ng hari, ang Diyosa ay pumasok sa malalim na pagninilay.
Verse 20
दिव्येन चक्षुषा दृष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम् । प्रसन्नवदना देवी राजानमिदमब्रवीत्
Sa pamamagitan ng banal na paningin, nasilayan niya ang tatlong daigdig, kasama ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw. Pagkaraan, ang Diyosa, payapa ang mukha, ay nagsalita ng ganito sa hari.
Verse 21
सन्तानं नास्ति ते राजंस्त्रैलोक्ये सचराचरे । यजस्व यज्ञपुरुषमपत्यं नास्ति तेऽन्यथा
O Hari, sa tatlong daigdig—sa lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw—walang supling na nakatakda para sa iyo. Kaya sambahin mo ang Yajña-Puruṣa, ang Panginoong nasa anyo ng paghahandog; kung hindi, hindi ka magkakaanak.
Verse 22
मया दृष्टं महीपाल त्रैलोक्यं दिव्यचक्षुषा । एवमुक्त्वा गता देवी राजा स्वगृहमागमत्
O tagapangalaga ng lupa, sa aking banal na paningin ay nakita ko ang tatlong daigdig. Pagkasabi nito, lumisan ang Diyosa, at ang hari’y nagbalik sa sarili niyang tahanan.
Verse 23
इयाज यज्ञपुरुषं संजाता कन्यका ततः । तेजस्विनी रूपवती सर्वलोकमनोहरा
Sinamba niya ang Yajña-Puruṣa; at pagkaraan ay isinilang ang isang anak na dalaga. Siya’y maningning, marikit, at umaakit sa puso ng lahat ng daigdig.
Verse 24
देवगन्धर्वलोकेऽपि तादृशी नास्ति कामिनी । तस्या नाम कृतं पित्रा हर्षात्कामप्रमोदिनी
Kahit sa mga daigdig ng mga deva at gandharva, wala nang babaeng tulad niya. Sa galak, pinangalanan siya ng ama na “Kāma-pramodinī,” ang nagdudulot-ligaya sa pagnanasa.
Verse 25
ततः कालेन ववृधे रूपेणास्तम्भयज्जगत् । हंसलीलागतिः सुभ्रूः स्तनभारावनामिता
Paglipas ng panahon, siya’y lumaki at sa ganda niya’y waring namangha ang daigdig. Ang lakad niya’y marikit na tila laro ng sisne; maganda ang kilay; at bahagyang yumuyuko sa bigat ng dibdib.
Verse 26
रक्तमाल्याम्बरधरा कुण्डलाभरणोज्ज्वला । दिव्यानुलेपनवती सखीभिः सा सुरक्षिता
Pulang mga kuwintas ng bulaklak at kasuotan ang suot niya, kumikislap sa hikaw at mga palamuti; at pinahiran ng banal na pabango. Maingat siyang binabantayan ng kanyang mga kaibigan.
Verse 27
कुचमध्यगतो हारो विद्युन्मालेव राजते । भ्रमराञ्चितकेशी सा बिम्बोष्ठी चारुहासिनी
Ang kuwintas na nakahimlay sa pagitan ng kanyang dibdib ay kumikislap na tila kuwintas ng kidlat. Maitim ang buhok na parang mga bubuyog; ang labi’y tulad ng bungang bimba; at ang ngiti’y kaakit-akit.
Verse 28
कर्णान्तप्राप्तनेत्राभ्यां पिबन्तीवाथ कामिनः । चन्द्रताम्बूलसौरभ्यैराकर्षन्तीव मन्मथम्
Sa mga matang abot hanggang tainga, wari’y iniinom niya sa sulyap ang mga mangingibig; at sa samyo ng nguyang tila buwan, wari’y hinihila niya maging si Manmatha.
Verse 29
कम्बुग्रीवा चारुमध्या ताम्रपादाङ्गुलीनखा । निम्ननाभिः सुजघना रम्भोरू सुदती शुभा
Ang leeg niya’y gaya ng kabibe, ang baywang ay payat at marikit; ang mga paa, daliri, at kuko’y may mapulang tanso. Malalim ang pusod, hubog ang balakang, hita’y tulad kay Rambhā, at ang ngipin ay pino—mapalad at kaibig-ibig siya.
Verse 30
मातापितृसुहृद्वर्गे क्रीडानन्दविवर्धिनी । एकस्मिन्दिवसे बाला सखीवृन्दसमन्विता
Minamahal ng ina, ama, at ng mga kaibigang nagmamalasakit, at laging nagpapalago ng ligayang mapaglaro, ang dalagang iyon—kasama ang pulutong ng mga sakhī—ay lumabas isang araw.
Verse 31
चन्दनागरुतांबूलधूपसौमनसाञ्चिता । गृहीत्वा पुष्पधूपादि गता देवीप्रपूजने
Pinalamutian ng sandal, agaru, nguyang, insenso, at mababangong bulaklak, kinuha niya ang mga bulaklak, insenso, at iba pang handog at nagtungo sa pagsamba sa Diyosa.
Verse 32
तडागतट उत्सृज्य भूषणान्यङ्गवेष्टकान् । चक्रुः सरसिताः क्रीडां जलमध्यगतास्तदा
Iniwan nila ang pampang ng lawa, at isinantabi ang mga palamuti at balabal sa katawan; saka sila lumusong sa gitna ng tubig at naglaro roon.
Verse 33
क्रीडन्तीं तामवेक्ष्याथ ससखीं विमले जले । राक्षसः शम्बरो नाम श्येनरूपेण चागमत्
Nang makita niyang naglalaro siya kasama ng mga kasamang babae sa malinaw na tubig, dumating doon ang isang rākṣasa na nagngangalang Śambara, na nag-anyong lawin.
Verse 34
गृहीता जलमध्यस्था तेन सा काममोदिनी । खमुत्पपात दुष्टात्मा गृहीत्वाभरणान्यपि
Habang siya’y nasa gitna ng tubig, sinunggaban niya si Kāmapramodinī; at ang masamang-loob ay lumundag paitaas sa langit, dala rin ang kanyang mga alahas.
Verse 35
वायुमार्गं गतः सोऽथ कामिन्या सह भारत । अपतन्कुण्डलादीनि यत्र तोये महामुनिः
Pagkaraan, naglakbay siya sa landas ng hangin kasama ang dalaga, O Bhārata; at doon sa mga tubig na kinaroroonan ng dakilang muni, nalaglag ang mga hikaw at iba pang palamuti.
Verse 36
माण्डव्यो नर्मदातीरे काष्ठवत्संजितेन्द्रियः । लीनो माहेश्वरे स्थाने नारायणपदे परे
Si Māṇḍavya, sa pampang ng Narmadā, na ang mga pandama’y napigil na parang tuyong kahoy, ay nalubog sa banal na pook ni Maheśvara, matatag sa kataas-taasang kalagayan ni Nārāyaṇa.
Verse 37
तस्य चानुचरो भ्राता भ्रातुः शुश्रूषणे रतः । तपोजपकृशीभूतो दध्यौ देवं जनार्दनम्
At ang kanyang kapatid, na tagapaglingkod at kasama, ay masigasig sa paglilingkod sa kapatid; pumayat dahil sa tapas at japa, at nagmuni-muni sa Panginoong Janārdana.
Verse 169
। अध्याय
Kabanata. (Tanda ng manunulat na naghahati sa mga kabanata.)