Adhyaya 122
Sa adhyaya na ito, unang ipinakikilala ni Mārkaṇḍeya ang tīrtha na tinatawag na Ko-hanasva, na pinupuri bilang lugar na nakapapawi ng kasalanan at nakapapawi pa ng takot sa kamatayan para sa may pananampalataya. Pagkaraan, nagtatanong si Yudhiṣṭhira tungkol sa mga tungkuling karmiko at pinagmulan ng apat na varṇa; ipinaliliwanag na si Brahmā ang unang sanhi, at inilalarawan ang mga varṇa sa talinghaga ng katawan: ang brāhmaṇa mula sa bibig, ang kṣatriya mula sa mga bisig, ang vaiśya mula sa mga hita, at ang śūdra mula sa mga paa. Inilalatag din ang mga pamantayang etikal at landas ng buhay: dharma ng maybahay, pag-aaral at pagtuturo, pag-iingat ng apoy-ritwal, pagsasagawa ng pañca-yajña, at ang mithiin ng pagtalikod sa huling yugto ng buhay. Para sa kṣatriya, binibigyang-diin ang tungkulin sa pamamahala at pagprotekta sa nasasakupan; para sa vaiśya, ang pagsasaka, kabuhayan, at pag-iingat sa mga alagang hayop. Kasabay nito, inihaharap ng teksto ang isang mahigpit na paglalarawan sa paglapit ng śūdra sa mantra at saṃskāra, bilang pamantayang sinasabi ng tinig ng kasulatan. Sa ikalawang bahagi, may salaysay na nagpapakita ng kamatayan at banal na pag-iingat: isang marunong na brāhmaṇa ang nakarinig ng nakapanghihilakbot na utos na “hanasva,” nakatagpo si Yama at ang kanyang mga kasama, at tumakas habang inuusal ang papuri kay Rudra (Śatarudrīya). Naghahanap siya ng kanlungan sa isang liṅga at bumagsak; si Śiva ay namagitan sa pamamagitan ng salitang pananggalang at pinangalat ang hukbo ni Yama. Dahil dito, sumikat ang pook bilang Ko-hanasva, at nagtatapos ang adhyaya sa mga phala: ang pagligo at pagsamba roon ay may gantimpalang tulad ng Agniṣṭoma; ang mamatay roon ay hindi na makakakita kay Yama; at binabanggit ang tiyak na bunga sa kabilang-buhay para sa kamatayang dulot ng apoy o tubig, at ang pagbabalik na may kasaganaan.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल कोहनस्वेति विश्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं तीर्थं मृत्युविनाशनम्
Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: "Kung gayon, O hari, dapat pumunta sa sagradong tawiran na kilala bilang Kohanasva—banal, nag-aalis ng lahat ng kasalanan, at tumatalo sa kamatayan."
Verse 2
पुरा तत्र द्विजः कश्चिद्वेदवेदाङ्गपारगः । पत्नीपुत्रसुहृद्वर्गैः स्वकर्मनिरतोऽवसत्
Noong unang panahon, may nanirahan doon na isang ipinanganak na muli, bihasa sa mga Veda at mga sangay nito, kasama ang kanyang asawa, mga anak, at mga kaibigan, na tapat sa kanyang mga tungkulin.
Verse 3
युधिष्ठिर उवाच । ब्राह्मणस्य तु यत्कर्म उत्पत्तिः क्षत्रियस्य तु । वैश्यस्यापि च शूद्रस्य तत्सर्वं कथयस्व मे
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Isalaysay mo sa akin nang ganap ang mga tungkulin ng Brāhmaṇa, at ang pinagmulan at mga tungkulin ng Kṣatriya, gayundin ng Vaiśya at ng Śūdra.”
Verse 4
धर्मस्यार्हस्य कामस्य मोक्षस्य च परं विधिम् । निखिलं ज्ञातुमिच्छामि नान्यो वेत्ता मतिर्मम
“Nais kong lubos na maunawaan ang pinakamataas na paraan hinggil sa Dharma, Artha, Kāma, at Mokṣa; sa aking pag-unawa, wala nang ibang higit na nakaaalam na karapat-dapat magturo sa akin.”
Verse 5
मार्कण्डेय उवाच । उत्पत्तिकारणं ब्रह्मा देवदेवः प्रकीर्तितः । प्रथमं सर्वभूतानां चराचरजगद्गुरुः
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: “Si Brahmā ay pinupuri bilang sanhi ng paglikha, ang Diyos ng mga diyos—ang unang guro ng lahat ng nilalang sa mundong ito na gumagalaw at di-gumagalaw.”
Verse 6
द्विजातयो मुखाज्जाताः क्षत्रिया बाहुयन्त्रतः । ऊरुप्रदेशाद्वैश्यास्तु शूद्राः पादेष्वथाभवन्
Ang mga dvija (dalawang ulit na isinilang) ay nagmula sa bibig; ang mga Kṣatriya sa mga bisig; ang mga Vaiśya sa bahagi ng mga hita; at ang mga Śūdra ay sumibol mula sa mga paa.
Verse 7
ततस्त्वन्ये पृथग्वर्णाः पृथग्धर्मान् समाचरन् । पर्यायेण समुत्पन्ना ह्यनुलोमविलोमतः
Pagkaraan nito, lumitaw ang iba pang magkakahiwalay na uri at nagsagawa ng kani-kaniyang dharma; sa takdang pagkakasunod ay sumibol sila sa mga pagsasanib na itinuturing na anuloma at viloma (tuwid at salungat na kaayusan).
Verse 8
तेषां धर्मं प्रवक्ष्यामि श्रुतिस्मृत्यर्थचोदितम् । येन सम्यक्कृतेनैव सर्वे यान्ति परां गतिम्
Ipahahayag ko ang kanilang dharma, ayon sa diwa ng Śruti at Smṛti; sa wastong pagsasagawa nito, lahat ay makaaabot sa kataas-taasang kalagayan.
Verse 9
गतिर्ध्यानं विना भक्तैर्ब्राह्मणैः प्राप्यते नृप । अध्यापयन्यतो वेदान्वेदं वापि यथाविधि
O hari, ang mga debotong Brāhmaṇa ay hindi nakakamit ang mataas na layon nang walang pagninilay; sa pagtuturo ng mga Veda, o sa pag-aaral ng Veda ayon sa itinakda.
Verse 10
कुलजां रूपसम्पन्नां सर्वलक्षणलक्षिताम् । उद्वाहयेत्ततः पत्नीं गुरुणानुमते तदा
Pagkaraan, sa pahintulot ng guro, dapat siyang mag-asawa ng kabiyak na mula sa marangal na angkan, may kagandahan, at may lahat ng mapalad na palatandaan.
Verse 11
ततः स्मार्तं विवाहाग्निं श्रौतं वा पूजयेत्क्रमात् । प्रतिग्रहधनो भूत्वा दम्भलोभविवर्जितः
Pagkaraan, dapat niyang igalang nang wasto ang apoy ng kasal ayon sa Smārta, o gayundin ang Śrauta na apoy; mamuhay sa mga handog na tinatanggap, ngunit malaya sa pagpapaimbabaw at kasakiman.
Verse 12
पञ्चयज्ञविधानानि कारयेद्वै यथाविधि । वनं गच्छेत्ततः पश्चाद्द्वितीयाश्रमसेवनात्
Dapat niyang isagawa ayon sa tuntunin ang mga alituntunin ng limang dakilang yajña; at pagkaraan, matapos tuparin ang ikalawang āśrama, dapat siyang tumungo sa gubat.
Verse 13
पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य सर्वसङ्गविवर्जितः । इष्टांल्लोकानवाप्नोति न चेह जायते पुनः
Ipinagkakatiwala ang asawa sa kanyang mga anak at tinalikdan ang lahat ng pagkakabit, nararating niya ang minimithing mga daigdig at hindi na muling isisilang dito.
Verse 14
क्षत्रियस्तु स्थितो राज्ये पालयित्वा वसुंधराम् । शश्वद्धर्ममनाश्चैव प्राप्नोति परमां गतिम्
Ngunit ang Kṣatriya, matatag sa paghahari, matapos pangalagaan ang daigdig at panatilihing laging nasa dharma ang isip, nararating ang sukdulang hantungan.
Verse 15
वैश्यधर्मो न सन्देहः कृषिगोरक्षणे रतः । सत्यशौचसमोपेतो गच्छते स्वर्गमुत्तमम्
Ang dharma ng Vaiśya, walang alinlangan, ay ang masigasig sa pagsasaka at pag-iingat sa mga baka; taglay ang katotohanan at kalinisan, nararating niya ang pinakamataas na langit.
Verse 16
न शूद्रस्य पृथग्धर्मो विहितः परमेष्ठिना । न मन्त्रो न च संस्कारो न विद्यापरिसेवनम्
Para sa Śūdra, hindi nagtakda ang Parameṣṭhin ng hiwalay na dharma: walang pagbigkas ng mga mantrang Veda, walang mga ritong saṃskāra, at walang pormal na pag-aaral ng banal na kaalaman.
Verse 17
न शब्दविद्यासमयो देवताभ्यर्चनानि च । यथा जातेन सततं वर्तितव्यमहर्निशम्
Wala rin ang pagkakataon para sa disiplina ng pag-aaral ng banal na salita, ni ang pagsamba sa mga diyos sa paraang Veda; sa halip, dapat laging mamuhay, araw at gabi, ayon sa kalagayang kinapanganakan.
Verse 18
स धर्मः सर्ववर्णानां पुरा सृष्टः स्वयम्भुवा । मन्त्रसंस्कारसम्पन्नास्त्रयो वर्णा द्विजातयः
Ang dharmang yaon para sa lahat ng varṇa ay itinatag noon pa man ng Svayambhū, ang Sariling-Isinilang. Ang tatlong varṇa, na pinabanal ng mga mantra at mga sakramento, ay tinatawag na “dalawang-ulit na isinilang” (dvija).
Verse 19
तेषां मतमनादृत्य यदि वर्तेत कामतः । स मृतो जायते श्वा वै गतिरूर्ध्वा न विद्यते
Ngunit kung, hinahamak ang kanilang itinakdang tuntunin, ang tao’y kikilos ayon sa pita lamang, siya’y mamamatay at muling isisilang na isang aso; wala siyang pag-akyat tungo sa mas mataas na daigdig.
Verse 20
न तेषां प्रेषणं नित्यं तेषां मतमनुस्मरन् । यशोभागी स्वधर्मस्थः स्वर्गभागी स जायते
Hindi kailangang lagi silang mag-utos; ang sinumang umaalaala sa kanilang aral at nananatili sa sariling dharma, nagiging kabahagi ng mabuting dangal at kabahagi ng langit.
Verse 21
एवं गुणगणाकीर्णोऽवसद्विप्रः स भारत । हनस्वेति हनस्वेति शृणोति वाक्यमीदृशम्
Sa gayon, O Bhārata, ang brāhmaṇa—nababalot ang isip sa siksik na pangkat ng mga ligalig na bakas—ay nananatili roon at nakaririnig ng ganitong utos: “Manakit! Manakit!”
Verse 22
ततो निरीक्षते चोर्ध्वमधश्चैव दिशो दश । वेपमानः स भीतश्च प्रस्खलंश्च पदे पदे
Pagkaraan, tumitingin siya paitaas at pababa, at sa sampung dako. Nanginginig sa takot, siya’y nadadapa sa bawat hakbang.
Verse 23
शृङ्खलायुधहस्तैश्च पाशैश्चैव सुदारुणैः । वेष्टितं महिषारूढं नरं पश्यति मन्मुखम्
Sa harap niya’y nakita niya ang isang lalaking nakasakay sa kalabaw, napaliligiran ng mga alagad na may tanikala at sandata, at ng mababangis na mga pisi—isang masamang pangitain na tuwirang nakaharap sa kanya.
Verse 24
कृष्णांजनचयप्रख्यं कृष्णाम्बरविभूषितम् । रक्ताक्षमायतभुजं सर्वलक्षणलक्षितम्
Maitim siya na wari’y bunton ng itim na koliryo; nakabihis ng maiitim na kasuotan; mapupula ang mga mata, mahahaba ang mga bisig, at may tatak ng bawat nakapanghihilakbot na palatandaan.
Verse 25
दृष्ट्वा तं तु समायान्तं निरीक्ष्यात्मानमात्मना । जपञ्जाप्यं च परमं शतरुद्रीयसंस्तवम्
Nang makita niyang papalapit iyon, siniyasat ng brāhmaṇa ang sarili sa kalooban; at sinimulan niyang bigkasin ang kataas-taasang mantra—ang Śatarudrīya, ang himno ng papuri kay Rudra.
Verse 26
ततः प्रोवाच भगवान्यमः संयमनो महान् । शृणु वाक्यमतो ब्रह्मन्यमोऽहं सर्वजन्तुषु
Pagkaraan, nagsalita ang kagalang-galang na si Yama, ang dakilang Tagapigil: “Makinig ka sa aking salita, O brāhmaṇa; sa lahat ng nilalang, ako si Yama—ang itinalagang tagapag-ayos.”
Verse 27
संहरस्व महाभाग रुद्रजाप्यं सुदुर्भिदम् । येनाहं कालपाशैस्त्वां संयमामि गतव्यथः
“O mapalad na ginoo, itigil mo ang Rudra-japa na yaong mahirap daigin; sapagkat dahil dito’y wala ka nang pighati, at ako’y pumipigil sa iyo sa pamamagitan ng mga pisi ng Panahon.”
Verse 28
तच्छ्रुत्वा निष्ठुरं वाक्यं यमस्य मुखनिर्गतम् । महाभयसमोपेतो ब्राह्मणः प्रपलायितः
Nang marinig niya ang malupit na salitang yaon na lumabas sa bibig ni Yama, ang brāhmaṇa—nilamon ng matinding pangamba—ay tumakas.
Verse 29
तस्य मार्गे गताः सर्वे यमेन सह किंकराः । तिष्ठ तिष्ठेति तं विप्रमूचुस्ते सोऽप्यधावत
Sumunod sa kanyang dinaanan ang lahat ng mga lingkod ni Yama, kasama si Yama mismo. Sumigaw sila sa brāhmaṇa, “Tumigil! Tumigil!”—ngunit patuloy siyang tumakbo.
Verse 30
त्वरमाणः परिश्रान्तो हा हतोऽहं दुरात्मभिः । रक्ष रक्ष महादेव शरणागतवत्सल
Nagmamadali at pagód na pagód, sumigaw siya, “Ay, pinapatay na ako ng masasama! Iligtas mo ako, iligtas mo ako, O Mahādeva—mahabagin sa mga dumudulog sa iyong kanlungan!”
Verse 31
एवमुक्त्वापतद्भूमौ लिङ्गमालिङ्ग्य भारत । गतसत्त्वः स विप्रेन्द्रः समाश्रित्य सुरेश्वरम्
Pagkasabi nito, O Bhārata, bumagsak sa lupa ang pinakadakilang brāhmaṇa, niyakap ang liṅga; nang manghina ang kanyang lakas, sumilong siya sa Panginoon ng mga diyos.
Verse 32
तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ देवदेवो महेश्वरः । को हनिष्यति माभैस्त्वं हुङ्कारमकरोत्तदा
Nang makita siyang nakahandusay sa lupa, si Maheśvara—ang Diyos ng mga diyos—ay nagsabi, “Sino ang makapipinsala sa iyo? Huwag kang matakot,” at noon din ay nagpakawala siya ng kulog na huṅkāra.
Verse 33
तेन ते किंकराः सर्वे यमेन सह भारत । हुङ्कारेण गताः सर्वे मेघा वातहता यथा
Sa pamamagitan ng huṅkāra na iyon, O Bhārata, ang lahat ng mga alagad—kasama si Yama—ay napalayas, na gaya ng mga ulap na ikinakalat ng hangin.
Verse 34
तदाप्रभृति तत्तीर्थं कोहनस्वेति विश्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम्
Mula noon, ang banal na tawiran na iyon ay sumikat sa pangalang ‘Kohanasve’; ito’y banal, nag-aalis ng lahat ng kasalanan, at walang kapantay sa lahat ng tīrtha.
Verse 35
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलमाप्नोत्यनुत्तमम्
Ang sinumang maligo sa banal na tīrtha roon at sumamba kay Parameśvara, ay nagkakamit ng walang kapantay na bunga—ang gantimpala ng paghahandog na Agniṣṭoma.
Verse 36
तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र प्राणत्यागं करोति यः । न पश्यति यमं देवमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्
O hari ng mga hari, ang sinumang magwakas ng buhay sa banal na tīrtha roon ay hindi na makikita si Yama, ang diyos ng kamatayan—ganito ang sinabi ni Śaṅkara.
Verse 37
अग्निप्रवेशं यः कुर्याज्जले वा नृपसत्तम । अग्निलोके वसेत्तावद्यावत्कल्पशतत्रयम्
O pinakamainam sa mga hari, ang sinumang pumasok sa apoy—o tumalon sa tubig—ay mananahan sa daigdig ni Agni sa loob ng tatlong daang kalpa.
Verse 38
एवं वरुणलोकेऽपि वसित्वा कालमीप्सितम् । इह लोकमनुप्राप्तो महाधनपतिर्भवेत्
Gayundin, matapos manahan sa daigdig ni Varuṇa sa ninanais na panahon, pagbalik sa mundong ito ay magiging panginoon ng napakalaking yaman.
Verse 122
। अध्याय
Wakas ng kabanata (tanda ng kolopon).