Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र कोटितीर्थमनुत्तमम् । ऋषिकोटिर्गता तत्र परां सिद्धिमुपागता

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | tato gacchettu rājendra koṭitīrthamanuttamam | ṛṣikoṭirgatā tatra parāṃ siddhimupāgatā

Translation

Sinabi ni Śrī Mārkaṇḍeya: “Pagkaraan nito, O hari ng mga hari, marapat na magtungo sa walang kapantay na banal na tawiran na tinatawag na Koṭitīrtha. Doon, ang ‘isang koṭi ng mga ṛṣi’ ay nakaabot sa sukdulang siddhi.”

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: the venerable Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री-मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् मार्कण्डेयः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (ततः = तस्मात्/तदनन्तरम्), क्रियाविशेषण (adverb)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Injunction/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधसूचक-निपात (particle: indeed/but)

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राज-इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; तत्पुरुषः (राज्ञाम् इन्द्रः)

• कोटितीर्थम्: Koṭitīrtha (a sacred ford)
• कोटितीर्थम्: Karma (Goal/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोटि + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कोट्याः तीर्थम् / कोटिसंज्ञकं तीर्थम्)

• अनुत्तमम्: unsurpassed, excellent
• अनुत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (कोटितीर्थम्)

• ऋषिकोटिः: a crore of sages
• ऋषिकोटिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि + कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ऋषीणां कोटिः)

• गता: went, has gone
• गता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः (gone)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• पराम्: supreme
• पराम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (सिद्धिम्)

• सिद्धिम्: attainment, perfection
• सिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• उपागता: attained
• उपागता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-आ-गम् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः (having attained)

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Koṭitīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: A king (addressed as rājendra)

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya instructs a king; in the background, a radiant river-ford labeled Koṭitīrtha with ascetics in meditation, some shown with subtle halos indicating siddhi.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Koṭitīrtha
• Ṛṣis (sages)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy places (tīrthas) are presented as accelerators of realization—Koṭitīrtha is praised as a site where great sages reached supreme siddhi.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Koṭitīrtha, a renowned tīrtha within the Revā Khaṇḍa (connected to the Revā/Narmadā sacred landscape).

What ritualistic prescription is mentioned?

A direct instruction to ‘go’ (pilgrimage) to Koṭitīrtha; the verse emphasizes the site’s potency rather than a specific rite.