शिवस्य परापरब्रह्मस्वरूपनिर्णयः / Determination of Śiva as Higher and Lower Brahman

Verse 1

उपमन्युरुवाच । विग्रहं देवदेवस्य विश्वमेतच्चराचरम् । तदेवं न विजानंति पशवः पाशगौरवात्

Sinabi ni Upamanyu: “Ang buong sansinukob na ito—gumagalaw man o di-gumagalaw—ay ang nahayag na anyo ng Diyos ng mga diyos, si Panginoong Śiva. Ngunit ang mga kaluluwang nakagapos (paśu) ay hindi Siya nakikilala sa ganitong paraan, sapagkat dinadaganan sila ng bigat at paghahari ng mga tali (pāśa).”

Verse 2

तमेकमेव बहुधा वदंति यदुनंदन । अजानन्तः परं भावमविकल्पं महर्षयः

O inapo ni Yadu, ang mga dakilang rishi ay nagsasalita tungkol sa iisang Siya sa maraming paraan. Sapagkat hindi nila natatanto ang Kanyang kataasang kalagayan na di-nahahati at lampas sa lahat ng pagkakaibang haka-haka (avikalpa), kaya Siya’y inilalarawan nila sa sari-saring pananalita.

Verse 3

अपरं ब्रह्मरूपं च परं ब्रह्मात्मकं तथा । केचिदाहुर्महादेवमनादिनिधनं परम्

May ilan ang nagsasabi na si Mahādeva ay kapwa ang mababang Brahman (apara) at ang kataas-taasang Brahman (para) mismo—ang Pinakamataas na Katotohanan, walang pasimula at walang wakas.

Verse 4

भूतेंद्रियांतःकरणप्रधानविषयात्मकम् । अपरं ब्रह्म निर्दिष्टं परं ब्रह्म चिदात्मकम्

Ang Brahman na binubuo ng mga elemento, mga pandama, panloob na kasangkapan (isip–talino–ego), Pradhāna (unang kalikasan), at mga bagay ng karanasan ay itinuturo bilang mababang (apara) Brahman; ngunit ang kataas-taasang (para) Brahman ay likas na dalisay na kamalayan (Cit).

Verse 5

बृहत्त्वाद्बृहणत्वाद्वा ब्रह्म चेत्यभिधीयते । उभे ते ब्रह्मणो रूपे ब्रह्मणो ऽधिपतेः प्रभोः

Dahil sa kalawakan (bṛhattva) o dahil sa kapangyarihang magpalawak at magpalago ng lahat (bṛhaṇatva), ito’y tinatawag na “Brahman.” Ang dalawang ito ay mga anyo ng Brahman—ng Panginoon (Prabhu) na siyang kataas-taasang naghahari maging sa Brahman.

Verse 6

विद्या ऽविद्यात्मकं चैव विश्वं विश्वगुरोर्विभोः । रूपमेव न संदेहो विश्वं तस्य वशे यतः

Ang buong sansinukob na ito—binubuo ng kaalaman (vidyā) at kamangmangan (avidyā)—ay tunay na mismong anyo ng Panginoong sumasaklaw sa lahat, ang Guru ng daigdig. Walang pag-aalinlangan, sapagkat ang buong kosmos ay nasa ilalim ng Kanyang kapangyarihang hari.

Verse 7

भ्रांतिर्विद्या परा चेति शार्वं रूपं परं विदुः । अयथाबुद्धिरर्थेषु बहुधा भ्रांतिरुच्यते

Nalalaman nila na ang Kataas-taasang Katotohanang Śaiva ay may likas na (i) pagkalito o pagkaligaw (bhrānti), (ii) kaalaman (vidyā), at (iii) ang Transendente (parā). Kapag ang pag-unawa sa mga bagay ay salungat sa tunay nilang kalikasan, ang gayong maling pagkilala ay tinatawag na “bhrānti,” sa sari-saring anyo.

Verse 8

यथार्थाकारसंवित्तिर्विद्येति परिकीर्त्यते । विकल्परहितं तत्त्वं परमित्यभिधीयते

Ang tunay na kaalaman (vidyā) ay ipinahahayag na yaong pagkilala na ang anyo ay umaayon sa katotohanan. Ang Realidad (tattva) na walang mga guniguni at paghahating-isip (vikalpa) ay tinatawag na Param—ang Kataas-taasang dapat matamo.

Verse 9

वैपरीत्यादसच्छब्दः कथ्यते वेदवादिभिः । तयोः पतित्वात्तु शिवः सदसत्पतिरुच्यते

Dahil sa pagsalungat, binibigkas ng mga tagapagpaliwanag ng Veda ang salitang “asat.” Ngunit yamang si Śiva ang Panginoon ng kapwa “sat” at “asat,” kaya Siya’y tinatawag na Sadasat-pati—Panginoon ng totoo at di-totoo.

Verse 10

क्षराक्षरात्मकं प्राहुः क्षराक्षरपरं परे । क्षरस्सर्वाणि भूतानि कूटस्थो ऽक्षर उच्यते

May ilan na nagsasabing ang Kataas-taasan ay binubuo ng kapahamakan (kṣara) at di-nasisira (akṣara); ang iba nama’y nagsasabing Siya’y lampas sa kapahamakan at di-nasisira. Lahat ng nilalang ay tinatawag na ‘kṣara’, samantalang ang di-nagbabagong Katotohanang di-nayanig na nananahan sa loob ay tinatawag na ‘akṣara’.

Verse 11

उभे ते परमेशस्य रूपे तस्य वशे यतः । तयोः परः शिवः शांतः क्षराक्षरापरस्स्मृतः

Ang dalawang iyon ay tunay na mga anyo ng Parameśvara, sapagkat sila’y nasa ilalim ng Kanyang kapangyarihan. Ngunit higit sa kanila ay si Śiva, ang Mapayapa—na inaalala bilang lumalampas sa kṣara at akṣara.

Verse 12

समष्टिव्यष्ठिरूपं च समष्टिव्यष्टिकारणम् । वदंति मुनयः केचिच्छिवं परमकारणम्

May ilang pantas ang nagsasabing si Śiva ay kapwa anyo ng kabuuan at ng isa-isa, at siya rin ang sanhi ng kapwa—ng kosmikong kabuuan at ng mga nilalang na partikular. Kaya si Śiva lamang ang kataas-taasang sanhi.

Verse 13

समष्टिमाहुरव्यक्तं व्यष्टिं व्यक्तं तथैव च । ते रूपे परमेशस्य तदिच्छायाः प्रवर्तनात्

Ipinahahayag ng marurunong na ang “kabuuan” ay di-nahahantad (avyakta), at ang “partikular” ay nahahantad (vyakta). Ang dalawang anyong ito ay mga anyo ni Parameśvara, na pinasisimulan ng Kanyang sariling kalooban.

Verse 14

तयोः कारणभावेन शिवं परमकारणम् । कारणार्थविदः प्राहुः समष्टिव्यष्टिकारणम्

Kaugnay ng dalawang iyon bilang kanilang saligang sanhi, ipinahahayag si Shiva bilang Kataas-taasang Sanhi. Yaong tunay na nakauunawa sa simulain ng sanhi ay nagsasabing Siya ang sanhi kapwa ng kabuuan (kosmik na kabuuan) at ng bawat isa (mga nilalang na partikular).

Verse 15

जातिव्यक्तिस्वरूपीति कथ्यते कैश्चिदीश्वरः । या पिंडेप्यनुवर्तेत सा जातिरिति कथ्यते

May ilan na nagsasabi na ang Panginoon (Īśvara) ay may likas na anyo kapwa ng “jāti” (pangkalahatang uri) at “vyakti” (tiyak na indibidwal). Yaong nananatili kahit sa loob ng isang kongkretong kabuuang may katawan (piṇḍa) ay tinatawag na “jāti” (ang unibersal).

Verse 16

व्यक्तिर्व्यावृत्तिरूपं तं पिण्डजातेः समाश्रयम् । जातयो व्यक्तयश्चैव तदाज्ञापरिपालिताः

Ang “vyakti” ay ang indibidwal na pagpapakita na may anyo ng malinaw na paghiwalay at paglalagda, na sumasandig sa kabuuang may katawan (piṇḍa) at sa jāti. Kapwa ang mga jāti at ang mga vyakti ay pinamamahalaan at pinananatili sa pamamagitan ng Kanyang utos.

Verse 17

यतस्ततो महादेवो जातिव्यक्तिवपुः स्मृतः । प्रधानपुरुषव्यक्तकालात्मा कथ्यते शिवः

Kaya nga, si Mahādeva ay inaalala bilang may katawan na binubuo ng mga unibersal at mga partikular. Si Shiva ay sinasambit na Siya mismong Sarili ng Pradhāna (likas na kalikasan), ng Puruṣa (prinsipyo ng kamalayan), ng nahayag na sansinukob, at ng Panahon.

Verse 18

प्रधानं प्रकृतिं प्राहुःक्षेत्रज्ञं पुरुषं तथा । त्रयोविंशतितत्त्वानि व्यक्तमाहुर्मनीषिणः

Ipinahahayag ng mga pantas na ang Pradhāna ay ang Prakṛti, at ang “Nakaaalam ng Bukirin” (Kṣetrajña) ay ang Puruṣa. Sinasabi rin nila na ang nahayag na daigdig ay binubuo ng dalawampu’t tatlong tattva.

Verse 19

कालः कार्यप्रपञ्चस्य परिणामैककारणम् । एषामीशो ऽधिपो धाता प्रवर्तकनिवर्तकः

Ang Panahon ang iisang sanhi ng pagbabago sa buong lawak ng nahayag na daigdig ng mga bunga. Siya ang Panginoon at Tagapamahala ng lahat, ang Tagapag-atas na nag-iingat ng kaayusan, at ang nag-uumpisa ng pag-ikot at siya ring nagwawakas nito.

Verse 20

आविर्भावतिरोभावहेतुरेकः स्वराडजः । तस्मात्प्रधानपुरुषव्यक्तकालस्वरूपवान्

Ang Nag-iisa—sariling-hari at di-isinilang—ang tanging sanhi ng paglitaw at pagkalihim. Mula sa Kanya sumisibol ang mga anyong tinatawag na Pradhāna (likas na pinagmulan), Puruṣa (prinsipyong may kamalayan), Vyakta (nahayag na sansinukob), at Kāla (Panahon).

Verse 21

हेतुर्नेताधिपस्तेषां धाता चोक्ता महेश्वरः । विराड्ढिरण्यगर्भात्मा कैश्चिदीशो निगद्यते

Ipinahahayag si Mahādeva bilang Sanhi, Tagapamatnubay at Panginoon ng lahat, at Siya rin ang Tagapagtaguyod (Dhātā). May ilan ding nagsasabing ang Kataas-taasang Panginoon ang nananahang Sarili sa Virāṭ (kosmik na anyo) at sa Hiraṇyagarbha (prinsipyong kosmik na lumikha).

Verse 22

हिरण्यगर्भो लोकानां हेतुर्विश्वात्मको विराट् । अंतर्यामी परश्चेति कथ्यते कविभिश्शिवः

Ipinapahayag ng mga pantas na si Śiva ay Hiraṇyagarbha—ang sanhi ng mga daigdig; si Virāṭ—na ang anyo ay ang buong kosmos; ang Antaryāmin—ang Panloob na Tagapaghari na nananahan sa lahat; at ang Para—ang Kataas-taasang Transendente na lampas sa lahat.

Verse 23

प्राज्ञस्तैजसविश्वात्मेत्यपरे संप्रचक्षते । तुरीयमपरे प्राहुः सौम्यमेव परे विदुः

May ilan na naglalarawan sa Kanya bilang Prājña, Taijasa, at Viśvātman; ang iba’y nagsasabing Siya ang Turīya—ang Ikaapat na kalagayan. May iba pa na Siya lamang ang nakikilala bilang Saumya—ang payapa at mapalad na Katotohanan.

Verse 24

माता मानं च मेयं च मतिं चाहुरथापरे । कर्ता क्रिया च कार्यं च करणं कारणं परे

May ilan na nagsasabing Siya ang nakakabatid (paksa), ang paraan ng kaalaman, ang nalalaman (bagay), at ang isip na nakaaalam; ang iba nama’y ipinahahayag Siyang siyang gumagawa, ang gawa, ang bunga, ang kasangkapan, at ang mismong sanhi. Kaya itinuturo si Śiva bilang Pati—ang Panginoong sumasaklaw sa lahat at lampas sa bawat hangganan.

Verse 25

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यात्मेत्यपरे संप्रचक्षते । तुरीयमपरे प्राहुस्तुर्यातीतमितीतरे

May ilan na naglalarawan sa Sarili (Ātman) bilang yaong nananahan sa paggising, panaginip, at mahimbing na tulog. Ang iba’y nagpapahayag ng ikaapat na kalagayan (turīya). At may iba pang nagsasalita tungkol sa lumalampas maging sa ikaapat (turīyātīta)—ang kataas-taasang katotohanang lampas sa lahat ng kalagayan.

Verse 26

तमाहुर्विगुणं केचिद्गुणवन्तं परे विदुः । केचित्संसारिणं प्राहुस्तमसंसारिणं परे

May ilan ang nagsasabing Siya’y lampas sa lahat ng katangian (nirguṇa), at ang iba nama’y nakakakilala sa Kanya bilang may mga katangian (saguṇa). May ilan ang tumatawag sa Kanya na nakagapos sa samsara, ngunit ang iba’y nagpapahayag na Siya’y laging malaya sa samsara.

Verse 27

स्वतंत्रमपरे प्राहुरस्वतंत्रं परे विदुः । घोरमित्यपरे प्राहुः सौम्यमेव परे विदुः

May ilan ang nagpapahayag na Siya’y ganap na malaya at nagsasarili (svatantra); ang iba nama’y itinuturing Siyang umaasa (asvatantra). May ilan ang tumatawag sa Kanya na kakila-kilabot (ghora); ang iba’y nakakakilala sa Kanya bilang banayad at mapalad (saumya).

Verse 28

रागवंतं परे प्राहुर्वीतरागं तथा परे । निष्क्रियं च परे प्राहुः सक्रियं चेतरे जनाः

May ilan ang nagsasabing Siya’y may rāga (pagnanasa), at ang iba nama’y nagsasabing Siya’y walang rāga (vītarāga). May ilan ang nagsasabi na Siya’y walang-kilos (niṣkriya), samantalang ang iba’y nagsasabing Siya’y kumikilos (sakriya).

Verse 29

निरिंद्रियं परे प्राहुः सेंद्रियं च तथापरे । ध्रुवमित्यपरे प्राहुस्तमध्रुवामितीरते

May ilan ang nagpapahayag na Siya’y walang mga pandama (nirindriya), at ang iba nama’y nagsasabing Siya’y may mga pandama (sendriya). May ilan ang nagpapahayag na Siya’y di-nagbabago at matatag (dhruva), ngunit ang iba’y naglalarawan na Siya’y hindi nakapirmi; kaya’t ang Kataas-taasan ay sinasambit sa iba’t ibang paraan.

Verse 30

अरूपं केचिदाहुर्वै रूपवंतं परे विदुः । अदृश्यमपरे प्राहुर्दृश्यमित्यपरे विदुः

May ilan ang nagsasabing Siya’y walang anyo; ang iba nama’y nakakakilala sa Kanya bilang may anyo. May ilan ang nagsasabing Siya’y di-nakikita; ang iba nama’y nagpapatunay na Siya’y nakikita—ganyan kasari-sari ang pag-unawa sa Kataas-taasang Panginoon.

Verse 31

वाच्यमित्यपरे प्राहुरवाच्यमिति चापरे । शब्दात्मकं परे प्राहुश्शब्दातीतमथापरे

May ilan ang nagsasabing Siya’y maipapahayag sa pananalita, at may iba namang nagsasabing Siya’y di-maipapahayag. May ilan ang naglalarawan sa Kanya bilang likas na Tunog (Śabda), at may iba namang nagsasabing Siya’y lampas sa lahat ng tunog.

Verse 32

केचिच्चिन्तामयं प्राहुश्चिन्तया रहितं परे । ज्ञानात्मकं परे प्राहुर्विज्ञानमिति चापरे

May ilan ang nagtatanyag na ang Kataas-taasang Katotohanan ay may likas na pag-iisip; ang iba’y nagsasabing Siya’y walang pag-iisip. May ilan ang naglalarawan sa Kanya bilang dalisay na kaalaman, at ang iba’y tumatawag dito na vijñāna—kaalamang may paghiwatig at natanto sa ganap na pagdama.

Verse 33

केचिच्ज्ञेयमिति प्राहुरज्ञेयमिति केचन । परमेके तमेवाहुरपरं च तथा परे

May ilan ang nagsasabing ang Kataas-taasan ay maaaring makilala; ang iba’y nagsasabing Siya’y di-makikilala. May ilan ang nagsasalita tungkol sa Kanya bilang tanging pinakamataas na Katotohanan, at may iba namang naglalarawan na Siya rin ay ang mas mababang prinsipyong nahahayag.

Verse 34

एवं विकल्प्यमानं तु याथात्म्यं परमेष्ठिनः । नाध्यवस्यंति मुनयो नानाप्रत्ययकारणात्

Kaya nga, habang ang tunay na kalikasan ni Parameṣṭhin (ang Kataas-taasang Panginoon) ay pinaghihinalaan sa iba’t ibang paraan, ang mga pantas ay hindi nakararating sa huling katiyakan—sapagkat ang sari-saring pananaw at magkakaibang saligan ng paniniwala ang nagiging sanhi ng kanilang pag-aalinlangan.

Verse 35

ये पुनस्सर्वभावेन प्रपन्नाः परमेश्वरम् । ते हि जानंत्ययत्नेन शिवं परमकारणम्

Ngunit yaong mga buong pagkatao ang sumisilong sa Kataas-taasang Panginoon, ang mga bhakta na iyon ay tunay na nakaaalam nang walang hirap na si Śiva ang Pinakamataas na Sanhi, ang pinakahuling pinagmulan ng lahat.

Verse 36

यावत्पशुर्नैव पश्यत्यनीशं १ पुराणं भुवनस्येशितारम् । तावद्दुःखे वर्तते बद्धपाशः संसारे ऽस्मिञ्चक्रनेमिक्रमेण

Hangga’t ang paśu—ang kaluluwang nakagapos—ay hindi pa nakakakita sa Panginoong walang pasimula, ang Sinaunang Isa, ang Soberanong Tagapamahala ng mga daigdig, hanggang doon ito’y nananatili sa dalamhati, nakatali sa mga gapos, at umiikot sa saṁsāra sa paulit-ulit na ikot ng gilid ng gulong.

Verse 37

यदा २ पश्यः पश्यते रुक्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् । तदाविद्वान्पुण्यपापे विधूय निरंजनः परममुपैति साम्यम्

Kapag ang nakakakita (ang seer) ay namasdan ang Panginoong kulay-ginto—ang Soberanong Lumikha, ang Kataas-taasang Puruṣa, ang pinagmulan ni Brahmā—kung magkagayon ang nakaaalam ay inaalis kapwa ang kabutihan at kasalanan, nagiging walang dungis, at nakakamit ang pinakamataas na pagkapantay-pagkakaisa (sāmyam) sa Kanya.