प्रणवविभागः—वेदस्वरूपत्वं लिङ्गे च प्रतिष्ठा (The Division of Oṃ, Its Vedic Forms, and Its Placement in the Liṅga)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । अथाविरभवत्तत्र सनादं शब्दलक्षणम् । ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म ब्रह्मणः प्रतिपादकम्

Sinabi ni Upamanyu: Pagkaraan, sa pook na iyon ay lumitaw ang isang umuugong na tunog, na may likas na banal na panginginig. Yaon ang iisang pantig na Brahman—“Om”—na nagpapahayag at naghahayag ng Kataas-taasang Katotohanan (Brahman).

Verse 2

तदप्यविदितं तावद्ब्रह्मणा विष्णुना तथा । रजसा तमसा चित्तं तयोर्यस्मात्तिरस्कृतम्

Ang Katotohanang iyon ay nanatiling di-kilala kahit kay Brahmā at gayundin kay Viṣṇu, sapagkat ang isip ng dalawa ay natakpan—naliliman ng rajas at tamas.

Verse 3

तदा विभक्तमभवच्चतुर्धैकं तदक्षरम् । अ उ मेति त्रिमात्राभिः परस्ताच्चार्धमात्रया

Noon, ang iisang di-nasisirang pantig ay nahati sa apat: bilang “A, U, at M” sa tatlong mātrā, at lampas sa mga iyon ang ardhamātrā, ang kalahating sukat na lumalampas sa tunog. Itinuturo nito si Śiva, ang Kataas-taasang Pati, na natatanto sa katahimikan matapos ang Oṁ.

Verse 4

तत्राकारः श्रितो भागे ज्वलल्लिंगस्य दक्षिणे । उकारश्चोत्तरे तद्वन्मकारस्तस्य मध्यतः

Doon, ang pantig na “A” ay nakalagay sa timog na panig ng nagniningas na Liṅga; gayundin, ang “U” ay nasa hilaga, at ang “M” ay nananahan sa gitna nito.

Verse 5

अर्धमात्रात्मको नादः श्रूयते लिंगमूर्धनि । विभक्ते ऽपि तदा तस्मिन्प्रणवे परमाक्षरे

Sa tuktok ng Liṅga, naririnig ang isang pag-ugong (nāda) na may likas na kalahating-mātrā. At kahit suriin at paghiwa-hiwalayin ang Praṇava—ang sukdulang pantig na Oṁ—nanatili pa rin ang pinong pag-ugong na iyon bilang di-masukat na diwa nito.

Verse 6

विभावार्थं च तौ देवौ न किंचिदवजग्मतुः । वेदात्मना तदाव्यक्तः प्रणवो विकृतिं गतः

Kahit ang dalawang diyos na iyon, na naghahangad na maunawaan at matiyak ang Katotohanang yaon, ay walang nahawakan ni anuman. Pagkaraan, ang di-pa-nahahayag na Praṇava—na ang pinakadiwa ay ang Veda—ay pumasok sa isang nahahayag na pagbabago, at nagpakita upang maunawaan nila.

Verse 7

तत्राकारो ऋगभवदुकारो यजुरव्ययः । मकारस्साम संजातो नादस्त्वाथर्वणी श्रुतिः

Doon, ang “A” ay naging Ṛgveda; ang “U” ay naging di-nasisirang Yajurveda. Ang “M” ay sumilang bilang Sāmaveda, at ang nāda—ang panloob na pag-ugong—ay naging Atharva-śruti. Kaya itinuturo ang Oṁ bilang binhi ng pahayag ng Veda, na tumuturo kay Śiva bilang Panginoon ng tunog (Śabda) at tagapagkaloob ng kaalamang nagpapalaya.

Verse 8

ऋगयं स्थापयामास समासात्त्वर्थमात्मनः । रजोगुणेषु ब्रह्माणं मूर्तिष्वाद्यं क्रियास्वपि

Itinatag Niya ang Ṛg-veda bilang siksik na buod ng Kanyang sariling diwa; at sa mga anyo ng rajo-guṇa, itinalaga Niya si Brahmā bilang una—una sa mga mūrti (katawang anyo) at una rin sa mga gawain ng paglikha.

Verse 9

सृष्टिं लोकेषु पृथिवीं तत्त्वेष्वात्मानमव्ययम् । कलाध्वनि निवृत्तिं च सद्यं ब्रह्मसु पञ्चसु

Sa mga daigdig, Siya ang pagpapakita ng paglikha; sa mga elemento, Siya ang Lupa; sa mga tattva, Siya ang Di-nasisirang Sarili. At sa landas ng kalā at adhvan (ang baitang-baitang na landas ng kosmos), Siya ang nivṛtti—ang pagbabalik; tunay, sa limang-anyo ng Brahman, Siya’y agad na naroroon.

Verse 10

लिंगभागेष्वधोभागं बीजाख्यं कारणत्रये । चतुःषष्टिगुणैश्वर्यं बौद्धं यदणिमादिषु

Sa mga bahagi ng Liṅga, ang ibabang bahagi ay tinatawag na “Binhi,” at nauukol sa tatluhang sanhi. Ang prinsipyong iyon ay dapat maunawaan bilang panloob na kapangyarihang naliwanagan, na may panginoong-kaganapan ng animnapu’t apat na katangian—gaya ng aṇimā at iba pa.

Verse 11

तदित्थमर्थैर्दशभिर्व्याप्तं विश्वमृचा जगत् । अथोपस्थापयामास स्वार्थं दशविधं यजुः

Kaya nito, sa sampung uri ng kahulugan, ang pahayag na Ṛk (Rig) ay lumaganap sa buong sansinukob at sa mundong gumagalaw. Pagkaraan, ang Yajus (Yajur), na sampu rin sa sariling layon, ay naglatag ng natatanging adhikain—itinindig ang landas ng banal na gawa at pagsamba.

Verse 12

सत्त्वं गुणेषु विष्णुं च मूर्तिष्वाद्यं क्रियास्वपि । स्थितिं लोकेष्वंतरिक्षं विद्यां तत्त्वेषु च त्रिषु

Sa mga guṇa, Siya ang Sattva; sa mga diyos ng pag-iingat, Siya ang Viṣṇu; sa mga anyong nagkatawang-anyo, Siya ang Unang Pinagmulan; at sa mga gawa, Siya mismo ang lakas ng pagkilos. Sa mga daigdig, Siya ang sthiti—pagpapanatili; sa mga rehiyon, Siya ang antarīkṣa—gitnang kalawakan; at sa tatlong pangunahing tattva, Siya ang vidyā—liwanag na kaalaman na umaakay sa kaluluwa tungo kay Śiva.

Verse 13

कलाध्वसु प्रतिष्ठां च वामं ब्रह्मसु पञ्चसु । मध्यं तु लिंगभागेषु योनिं च त्रिषु हेतुषु

Sa mga landas (adhvans) ng mga kalā, pagnilayan ang Kapangyarihan ng Pagkakatatag (Pratiṣṭhā); sa limang Brahman, pagnilayan ang Kaliwang anyo, Vāma; sa mga bahagi ng Liṅga, pagnilayan ang Gitna, Madhya; at sa tatlong sanhi, pagnilayan ang Yoni, ang pinagmumulan ng paglikha.

Verse 14

प्राकृतं च यथैश्वर्यं तस्माद्विश्वं यजुर्मयम् । ततोपस्थापयामास सामार्थं दशधात्मनः

Ayon sa Kanyang maharlikang kapangyarihan, inilatag din Niya ang unang kaayusang materyal. Mula roon, inihayag Niya ang sansinukob na nilulukuban ng simulain ng Yajus ng banal na paghahandog; at pagkaraan, itinatag Niya ang lakas na gumaganap ng tungkulin ng kosmikong kaayusang may sampung-anyo ng kaluluwa.

Verse 15

तमोगुणेष्वथो रुद्रं मूर्तिष्वाद्यं क्रियासु च । संहृतिं त्रिषु लोकेषु तत्त्वेषु शिवमुत्तमम्

Sa prinsipyo ng tamas, Siya’y nakikilala bilang Rudra; sa mga anyong may katawan, Siya ang Pinakaunang Pinagmulan; at sa mga gawa, Siya ang kapangyarihan ng paglalansag. Sa tatlong daigdig, Siya mismo ang kosmikong muling paglalagom; at sa lahat ng tattva, Siya ang kataas-taasang Shiva—ang Pinakamataas na Katotohanan at Panginoon.

Verse 16

विद्याकलास्वघोरं च तथा ब्रह्मसु पञ्चसु । लिंगभागेषु पीठोर्ध्वं बीजिनं कारणत्रये

Sa mga banal na kaalaman at sining, Siya ay Aghora; gayundin sa limang Brahman, ang limang sagradong simulain. Sa mga bahagi ng Liṅga, sa itaas ng pīṭha (pedestal), Siya’y pagnilayan bilang Bījin, ang Tagapagdala ng Binhi; at Siya ang namumuno sa tatlong antas ng sanhi (kāraṇa-traya).

Verse 17

पौरुषं च तथैश्वर्यमित्थं साम्ना ततं जगत् । अथाथर्वाह नैर्गुण्यमर्थं प्रथममात्मनः

Kaya, sa pamamagitan ng sagradong Sāman, ang buong sansinukob ay nalulukuban—kapwa ng personal na pagdalo (pauruṣa) ng Panginoon at ng Kanyang maharlikang kapangyarihan (aiśvarya). Pagkaraan, unang ipinahayag ni Atharvan ang diwa ng Sarili sa katotohanang nirguṇa, yaong walang mga katangian.

Verse 18

ततो महेश्वरं साक्षान्मूर्तिष्वपि सदाशिवम् । क्रियासु निष्क्रियस्यापि शिवस्य परमात्मनः

Pagkatapos, (kanyang) tuwirang natatanto si Maheśvara—si Sadāśiva na naroroon kahit sa mga anyong may katawan—ang Kataas-taasang Sarili, si Śiva, na bagama’t nasa mga gawain, ay nananatiling walang-gawa (higit sa pagkilos).

Verse 19

भूतानुग्रहणं चैव मुच्यंते येन जंतवः । लोकेष्वपि यतो वाचो निवृत्ता मनसा सह

Tunay na sa pamamagitan ng mapagpalang biyaya ng Panginoon sa lahat ng nilalang, ang mga nilalang ay napapalaya; at Siya rin ang pinagmumulan na kahit sa lahat ng daigdig, ang pananalita, kasama ang isip, ay umurong, hindi Siya maabot.

Verse 20

तदूर्ध्वमुन्मना लोकात्सोमलोकमलौकिकम् । सोमस्सहोमया यत्र नित्यं निवसतीश्वरः

Higit pa sa Unmanā-loka ay ang di-makamundong Soma-loka. Doon, si Soma, kasama si Homā, ay nananahan magpakailanman—sa pook na laging tinitirhan ng Panginoon (Īśvara).

Verse 21

तदूर्ध्वमुन्मना लोकाद्यं प्राप्तो न निवर्तते । शांतिं च शांत्यतीतां च व्यापिकां चै कलास्वपि

Pag-angat pa roon, ang isip na naitatag sa unmanā ay nakaaabot sa sinaunang kaharian at hindi na bumabalik. Doon nito natatamo ang kapayapaan—at maging ang kapayapaang lampas sa kapayapaan—na lumalaganap sa lahat, at naroroon din sa bawat kalā (antas o yugto ng pagpapahayag).

Verse 22

तत्पूरुषं तथेशानं ब्रह्म ब्रह्मसु पञ्चसु । मूर्धानमपि लिंगस्य नादभागेष्वनुत्तमम्

Sa limang Brahman (limang banal na simulain), sina Tatpuruṣa at Īśāna ang tunay na Brahman. Ipinahahayag sila bilang kataas-taasang “ulo” ng Liṅga—pinakamainam sa saklaw ng Nāda (panloob na sagradong tunog).

Verse 23

यत्रावाह्य समाराध्यः केवलो निष्कलः शिवः । तत्तेष्वपि तदा बिंदोर्नादाच्छक्तेस्ततः परात्

Sa pook na ang Nag-iisang Panginoong Śiva, walang bahagi (niṣkala), ay inaanyayahan at sinasamba nang wasto bilang Kataas-taasang nag-iisa—doon, kahit sa mga prinsipyong iyon, Siya’y dapat mapagtanto na lampas sa Bindu, higit sa Nāda, at mas mataas pa kaysa Śakti.

Verse 24

तत्त्वादपि परं तत्त्वमतत्त्वं परमार्थतः । कारणेषु त्रयातीतान्मायाविक्षोभकारणात्

Sa pinakamataas na katotohanan, Siya ang Realidad na lampas maging sa mga tattva—ang ‘atattva’, ang di‑kategoryang transendente. Siya’y higit sa tatlong sanhi, at Siya ang mismong sanhi na nagpapakilos sa Māyā (vikṣobha) at nagbubukas ng paglitaw ng sanlibutan.

Verse 25

अनंताच्छुद्धविद्यायाः परस्ताच्च महेश्वरात् । सर्वविद्येश्वराधीशान्न पराच्च सदाशिवात्

Higit pa kay Ananta, higit sa dalisay na Vidyā, at higit maging kay Maheśvara—walang mas mataas kaysa kay Sadāśiva, ang Kataas-taasang Panginoon, ang panginoon sa lahat ng panginoon ng kaalaman.

Verse 26

सर्वमंत्रतनोर्देवाच्छक्तित्रयसमन्वितात् । पञ्चवक्त्राद्दशभुजात्साक्षात्सकलनिष्कलात्

Mula sa mismong Panginoong iyon—na siyang katawan ng diwa ng lahat ng mantra, kaisa ng tatlong Kapangyarihan—na nahahayag bilang Limang‑Mukha at Sampung‑Bisig na Realidad; Siya’y tuwirang kapwa Sakala (may anyo) at Niṣkala (lampas sa anyo).

Verse 27

तस्मादपि पराद्बिंदोरर्धेदोश्च ततः परात् । ततः परान्निशाधीशान्नादाख्याच्च ततः परात्

Higit pa roon ay ang Bindu; at lampas maging sa Ardha‑mātrā (kalahating sukat) ay may Mas Mataas pa. Higit sa Panginoon ng gabi (Buwan) ang prinsipyo ng Nāda; at lampas sa Nāda muli ang Kataas-taasan—si Śiva, ang transendenteng Pati—na humihigit sa lahat ng antas ng tunog at sagisag.

Verse 28

ततः परात्सुषुम्नेशाद्ब्रह्मरंध्रेश्वरादपि । ततः परस्माच्छक्तेश्च परस्ताच्छिवतत्त्वतः

Higit pa sa Panginoon ng Suṣumnā, at maging higit pa sa Panginoong namamahala sa Brahma-randhra, may mas mataas pa roon; at higit pa maging sa Śakti ay ang kataas-taasang katotohanan—ang Śiva-tattva.

Verse 29

परमं कारणं साक्षात्स्वयं निष्कारणं शिवम् । कारणानां च धातारं ध्यातारां ध्येयमव्ययम्

Si Śiva ang tuwirang Kataas-taasang Sanhi, subalit Siya mismo’y walang sanhi. Siya ang tagapagtaguyod ng lahat ng sanhi, at para sa mga nagmumuni, Siya ang di-nasisirang Layunin ng pagninilay.

Verse 30

परमाकाशमध्यस्थं परमात्मोपरि स्थितं । सर्वैश्वर्येण संपन्नं सर्वेश्वरमनीश्वरम्

Nanahan Siya sa gitna ng kataas-taasang ākāśa, nakatindig pa sa ibabaw ng Paramātman. Taglay ang ganap na kapangyarihang panghari, Siya ang Panginoon ng lahat—ngunit Siya mismo’y hindi nasasaklaw ninuman.

Verse 31

ऐश्वर्याच्चापि मायेयादशुद्धान्मानुषादिकात् । अपराच्च परात्त्याज्यादधिशुद्धाध्वगोचरात्

Dapat ding talikdan ang maruruming kalagayan, mula sa pagiging tao at iba pa, na nagmumula sa Māyā at nasa saklaw ng aiśvarya (kapangyarihang panginoon). At iwan pati ang mababa at mataas na mga prinsipyo, sapagkat ang Kataas-taasan ay naaabot lamang ng yaong lampas sa mga dalisay na landas (adhiśuddha-adhvan) at humihigit sa kanilang saklaw.

Verse 32

तत्पराच्छुद्धविद्याद्यादुन्मनांतात्परात्परात् । परमं परमैश्वर्यमुन्मनाद्यमनादि च

Higit pa roon ay ang Dalisay na Kaalaman mismo; at higit pa sa Kaalamang iyon ay ang Unmanā—ang paglagpas sa isip—ang sukdulang lampas sa sukdulan. Iyan ang pinakamataas na aiśvarya, ang ganap na paghahari: nagsisimula sa Unmanā, ngunit Siya mismo’y walang pasimula.

Verse 33

अपारमपराधीनं निरस्तातिशयं स्थिरम् । इत्थमर्थैर्दशविधैरियमाथर्वणी श्रुतिः

Kaya, sa pamamagitan ng sampung natatanging diwa ng aral, ipinahahayag ng paghahayag na Atharvanik na ito si Śiva bilang walang hanggan, di-umaasa sa anuman sa labas ng Kanyang Sarili, walang kapantay, at walang hanggang matatag—si Pati, ang di-nagbabagong Panginoon na nagpapalaya sa nakagapos na kaluluwa mula sa pagkakabihag.

Verse 34

यस्माद्गरीयसी तस्माद्विश्वं व्याप्तमथर्वणात् । ऋग्वेदः पुनराहेदं जाग्रद्रूपं मयोच्यते

Sapagkat ito ang pinakamatimbang at pinakadakila, kaya’t nilulukuban ng Atharva-veda ang buong sansinukob. Muli, ipinahahayag ng Ṛg-veda: ito ang sinasabi ko bilang anyo ng kalagayang gising (jāgrat).

Verse 35

येनाहमात्मतत्त्वस्य नित्यमस्म्यभिधायकः । यजुर्वेदो ऽवदत्तद्वत्स्वप्नावस्था मयोच्यते

Sa pamamagitan ng panloob na simulain na iyon, ako’y laging tagapaghayag ng katotohanan ng Sarili (Ātman). Gayundin, ipinahahayag ko ang Yajurveda bilang may likas na kalagayang panaginip (svapna).

Verse 36

भोग्यात्मना परिणता विद्यावेद्या यतो मयि । साम चाह सुषुप्त्याख्यमेवं सर्वं मयोच्यते

Ang kapangyarihan ng kaalaman, kapag nag-anyong bagay na maaaring danasin (bhogya), ay nagiging nalalaman (vedya) sapagkat nananahan ito sa Akin. At ang kalagayang iyon ay tinatawag ding “malalim na tulog” (suṣupti). Kaya’t ang lahat ng ito ay ipinahahayag Ko.

Verse 37

ममार्थेन शिवेनेदं तामसेनाभिधीयते । अथर्वाह तुरायाख्यं तुरीयातीतमेव च

Ayon sa kahulugang nilalayon Ko, ang aral na ito’y ipinahahayag ni Tamasa—si Śiva Mismo. Tinatawag din itong “Atharvāha”, kilala bilang “Turā”, at tunay na yaong lumalampas maging sa ikaapat na kalagayan (turīyātīta).

Verse 38

मयाभिधीयते तस्मादध्वातीतपदोस्म्यहम् । अध्वात्मकं तु त्रितयं शिवविद्यात्मसंज्ञितम्

Kaya nga, Ako’y ipinahahayag na nakatindig sa kalagayang lampas sa mga adhvan (mga kosmikong landas ng pagpapakita). At ang tatluhang may likas na adhvan ay kinikilala bilang pinakadiwa ng Śiva-vidyā, ang mapagpalayang kaalaman ni Śiva.

Verse 39

तत्त्रैगुण्यं त्रयीसाध्यं संशोध्यं च पदैषिणा । अध्वातीतं तुरीयाख्यं निर्वाणं परमं पदम्

Ang naghahanap ng Kataas-taasang Tahanan ay dapat lubusang dalisayin ang yaong binubuo ng tatlong guṇa at nakikilala sa pamamagitan ng tatlong Veda. Sa paglagpas sa mga landas (ng pag-usad sa daigdig), mararating ang kalagayang tinatawag na Turīya—ang Nirvāṇa, ang pinakamataas na dakilang hantungan.

Verse 40

तदतीतं च नैर्गुण्यादध्वनोस्य विशोधकम् । द्वयोः प्रमापको नादो नदांतश्च मदात्मकः

Sa paglagpas sa buong landas na iyon, ito’y may likas na nirguṇa (walang katangian) at naglilinis sa daloy ng pagpapakita. Ang Nāda ang tagasukat at tagapag-ayos ng dalawa (nahahayag at di-nahahayag); at ang nadānta, ang wakas ng tunog, ay may likas na “Ako,” ang panloob na kamalayan-sa-sarili.

Verse 41

तस्मान्ममार्थस्वातंत्र्यात्प्रधानः परमेश्वरः । यदस्ति वस्तु तत्सर्वं गुणप्रधान्ययोगतः

Kaya nga, dahil sa aking sariling makapangyarihang kalayaan hinggil sa layon (artha), Ako—ang Parameśvara, Kataas-taasang Panginoon—ang pangunahing sanhi. Anumang bagay na umiiral ay nahahayag ayon sa pangingibabaw ng mga guṇa at sa kanilang mga pagsasanib.

Verse 42

समस्तं व्यस्तमपि च प्रणवार्थं प्रचक्षते । सवार्थवाचकं तस्मादेकं ब्रह्मैतदक्षरम्

Ipinahahayag nila na ang kahulugan ng Praṇava (Oṁ) ay nauunawaan kapwa sa pinagsamang anyo at sa hiwa-hiwalay na pagsusuri. Kaya ang di-nasisirang pantig na ito ay ang iisang Brahman, sapagkat ipinahihiwatig nito ang lahat ng kahulugan.

Verse 43

तेनोमिति जगत्कृत्स्नं कुरुते प्रथमं शिवः । शिवो हि प्रणवो ह्येष प्रणवो हि शिवः स्मृतः

Pagkaraan, sa pagbigkas ng “Om,” unang iniluwal ni Śiva ang buong sansinukob. Sapagkat si Śiva nga ang Praṇava na ito, at ang Praṇava ay inaalala bilang si Śiva mismo.

Verse 44

वाच्यवाचकयोर्भेदो नात्यंतं विद्यते यतः । चिंतया रहितो रुद्रो वाचोयन्मनसा सह

Sapagkat ang pagkakaiba ng tinutukoy (kahulugan) at ng nagpapahayag nito (salita) ay hindi ganap, si Rudra—malaya sa pag-iisip na mapagkuro—ay lumalampas sa pananalita, pati na sa isipan.

Verse 45

अप्राप्य तन्निवर्तंते वाच्यस्त्वेकाक्षरेण सः । एकाक्षरादकाराख्यादात्मा ब्रह्माभिधीयते

Hindi maabot ang Yaong Kataas-taasan, kaya ang mga salita’y umurong pabalik. Gayunman, Siya’y itinuturo sa iisang pantig. Mula sa iisang pantig na tinatawag na “A,” ang Sarili (Ātman) ay binibigkas bilang Brahman.

Verse 46

एकाक्षरादुकाराख्याद्द्विधा विष्णुरुदीर्यते । एकाक्षरान्मकाराख्याच्छिवो रुद्र उदाहृतः

Mula sa iisang pantig na tinatawag na “U,” ipinahahayag si Viṣṇu sa dalawang anyo. Mula sa iisang pantig na tinatawag na “M,” ipinoproklama si Śiva bilang Rudra.

Verse 47

दक्षिणांगान्महेशस्य जातो ब्रह्मात्मसंज्ञिकः । वामांगादभवद्विष्णुस्ततो विद्येति संज्ञितः

Mula sa kanang panig ni Mahēśvara isinilang si Brahmā, na tinatawag na “prinsipyong Brahma”; mula sa kaliwang panig Niya lumitaw si Viṣṇu, kaya tinaguriang “Vidyā” (kapangyarihang nagpapanatili at nag-aayos). Sa ganitong paraan, ipinahahayag ng Purāṇa ang Panginoon bilang kataas-taasang Pati, na pinagmumulan ng mga gampaning kosmiko.

Verse 48

हृदयान्नीलरुद्रो भूच्छिवस्य शिवसंज्ञिकः । सृष्टेः प्रवर्तको ब्रह्मा स्थितेर्विष्णुर्विमोहकः

Mula sa puso ni Śiva ay sumilang si Nīlarudra, na bantog sa mismong pangalang “Śiva.” Si Brahmā ang tagapag-udyok ng paglikha, at si Viṣṇu—na namamahala sa pagpapanatili—ang nagdudulot ng pagkalito na tumatakip sa katotohanan ng Kataas-taasan.

Verse 49

संहारस्य तथा रुद्रस्तयोर्नित्यं नियामकः । तस्मात्त्रयस्ते कथ्यंते जगतः कारणानि च

Si Rudra nga ang tagaganap ng pagkalusaw, at Siya rin ang laging tagapamahala ng dalawang kapangyarihang iyon (paglikha at pagpapanatili). Kaya ang tatlong iyon ay sinasabi bilang mga sanhi ng sansinukob.

Verse 50

कारणत्रयहेतुश्च शिवः परमकारणम् । अर्थमेतमविज्ञाय रजसा बद्धवैरयोः

Si Śiva ang sanhi sa likod ng tatlong sanhi, at Siya mismo ang Kataas-taasang Sanhi. Hindi nauunawaan ang katotohanang ito, ang mga nilalang—nakagapos ng rajas—ay nahuhulog sa pag-aalitan at pagkamuhi sa isa’t isa.

Verse 51

युवयोः प्रतिबोधाय मध्ये लिंगमुपस्थितम् । एवमोमिति मां प्राहुर्यदिहोक्तमथर्वणा

Upang gisingin ang pagkaunawa ninyong dalawa, ang Liṅga ay nagpakita sa gitna ninyo. Kaya tinawag nila ako sa pantig na “Om,” gaya ng ipinahayag dito ni Atharvan.

Verse 52

ऋचो यजूंषि सामानि शाखाश्चान्याः सहस्रशः । वेदेष्वेवं स्वयं वक्त्रैर्व्यक्तमित्यवदत्स्वपि

“Ang mga taludtod ng Ṛk, ang mga pormula ng Yajus, ang mga awit ng Sāman, at gayundin ang di-mabilang na iba pang sangay ng Veda—ay malinaw na nahayag sa mga Veda, na para bang binigkas ng sarili nilang mga bibig.”

Verse 53

स्वप्नानुभूतमिव तत्ताभ्यां नाध्यवसीयते । तयोस्तत्र प्रबोधाय तमोपनयनाय च

Ang katotohanang iyon ay hindi nila matiyak nang matibay—wari’y isang karanasang gaya ng sa panaginip. Kaya, sa gayong kalagayan, ibinibigay ang aral upang sila’y magising at mailabas din mula sa dilim (kamangmangan).

Verse 54

लिंगेपि मुद्रितं सर्वं यथा वेदैरुदाहृतम् । तद्दृष्ट्वा मुद्रितं लिंगे प्रसादाल्लिंगिनस्तदा

Maging sa Liṅga, ang lahat ay natagpuang nakatatak, gaya ng ipinahayag ng mga Veda. Nang makita nilang ang lahat ay naipinid at naitatak sa Liṅga, ang mga deboto ng Liṅga (mga sumasamba kay Śiva) noon ay tumanggap ng biyaya (prasāda).

Verse 55

प्रशांतमनसौ देवौ प्रबुद्धौ संबभूवतुः । उत्पत्तिं विलयं चैव यथात्म्यं च षडध्वनाम्

Sa payapang isipan, ang dalawang diyos ay ganap na nagising; at malinaw nilang naunawaan ang paglitaw at pagkalusaw, gayundin ang tunay na kalikasan ng anim na landas (ṣaḍ-adhvā) na bumubuo sa kaayusan ng nahayag na daigdig.

Verse 56

ततः परतरं धाम धामवंतं च पूरुषम् । निरुत्तरतरं ब्रह्म निष्कलं शिवमीश्वरम्

Higit pa sa lahat ng mas mataas ay ang Kataas-taasang Tahanan at ang Banal na Persona na nagtataglay ng gayong kaningningan—si Śiva, ang Panginoon: ang walang kapantay na Brahman, walang bahagi at walang pagkakahati (niṣkala).

Verse 57

पशुपाशमयस्यास्य प्रपञ्चस्य सदा पतिम् । अकुतोभयमत्यंतमवृद्धिक्षयमव्ययम्

Lagi kong sinasamba ang Panginoon (Pati) ng nahayag na sansinukob na ito, na binubuo ng mga kaluluwang nakagapos (paśu) at ng kanilang mga gapos (pāśa)—si Śiva, na lubos na walang takot, lampas sa pagdagdag at pagbawas, at di-nasisira, walang pagkaparam (avyaya).

Verse 58

वाह्यमाभ्यंतरं व्याप्तं वाह्याभ्यंतरवर्जितम् । निरस्तातिशयं शश्वद्विश्वलोकविलक्षणम्

Siya’y lumalaganap sa panlabas at panloob, ngunit malaya sa lahat ng guniguni ng “labas” at “loob”. Laging lampas sa bawat hangganan at paghahambing, Siya’y walang hangganang naiiba sa mga daigdig at sa kanilang mga antas ng pag-iral.

Verse 59

अलक्षणमनिर्देश्यमवाङ्मनसगोचरम् । प्रकाशैकरसं शांतं प्रसन्नं सततोदितम्

Wala Siyang palatandaang naglalarawan, lampas sa anumang paglalarawan, at hindi saklaw ng salita o isip. Siya’y iisang diwa ng dalisay na Liwanag (Kamalayan), laging payapa at maningning, laging mahinahon at mapagpala, walang hangganang kusang nahahayag.

Verse 60

सर्वकल्याणनिलयं शक्त्या तादृशयान्वितम् । ज्ञात्वा देवं विरूपाक्षं ब्रह्मनारायणौ तदा

Noon, nakilala nina Brahmā at Nārāyaṇa ang Diyos na Virūpākṣa—ang tahanan ng lahat ng pagpapala at kaisa ng gayong banal na Śakti—at naunawaan nila ang Kanyang tunay na pagka-Diyos.

Verse 61

रचयित्वांजलिं मूर्ध्नि भीतौ तौ वाचमूचतुः । ब्रह्मोवाच । अज्ञो वाहमभिज्ञो वा त्वयादौ देव निर्मितः

Sa takot, silang dalawa’y naglagay ng nakatiklop na mga kamay sa ibabaw ng ulo at nagsalita. Wika ni Brahmā: “Maging ako man ay mangmang o may kaalaman, O Deva, sa pasimula ako’y nilikha Mo.”

Verse 62

ईदृशीं भ्रांतिमापन्न इति को ऽत्रापराध्यति । आस्तां ममेदमज्ञानं त्वयि सन्निहते प्रभो

Yamang nahulog ako sa ganitong pagkalito, sino nga ba rito ang tunay na masisisi? Ipagpaumanhin at isantabi nawa ang aking kamangmangan—O Panginoon, sapagkat naririto Ka sa aking harapan.

Verse 63

निर्भयः को ऽभिभाषेत कृत्यं स्वस्य परस्य वा । आवयोर्देवदेवस्य विवादो ऽपि हि शोभनः

Sino ang, walang takot, ang magsasalita kung ano ang nararapat gawin—para sa sarili o para sa iba? Gayunman, maging ang pagtatalo sa pagitan natin tungkol sa Panginoon ng mga deva ay marapat at marilag, sapagkat layon nitong tuklasin ang tunay na nararapat.

Verse 64

पादप्रणामफलदो नाथस्य भवतो यतः । विष्णुरुवाच । स्तोतुं देव न वागस्ति महिम्नः सदृशी तव

Sapagkat Ikaw, O Panginoon, ang nagkakaloob ng bunga ng mapitagang pagpapatirapa sa Iyong mga paa. Wika ni Vishnu: “O Deva, walang pananalitang sapat upang purihin Ka; walang kapantay ang Iyong kaluwalhatian.”

Verse 65

प्रभोरग्रे विधेयानां तूष्णींभावो व्यतिक्रमः । किमत्र संघटेत्कृत्यमित्येवावसरोचितम्

Sa harap ng Panginoon, para sa mga nakatali sa pagsunod, ang pananahimik mismo ay nagiging paglabag. Kaya ang nararapat sa sandaling ito ay ito lamang: “Anong paglilingkod ang dapat gawin dito?”

Verse 66

अजानन्नपि यत्किंचित्प्रलप्य त्वां नतो ऽस्म्यहम् । कारणत्वं त्वया दत्तं विस्मृतं तव मायया

Bagaman hindi ko tunay na naunawaan, anuman ang aking nasambit, ngayo’y yumuyuko ako sa Iyo. Ang kalagayang ‘sanhi’ na Ikaw mismo ang nagkaloob ay aking nalimutan, sapagkat ako’y nalinlang ng Iyong Māyā.

Verse 67

मोहितो ऽहंकृतश्चापि पुनरेवास्मि शासितः । विज्ञापितैः किं बहुभिर्भीतोस्मि भृशमीश्वर

Nalito ako at itinulak ng pagkamakasarili, kaya muli akong napapagsabihan. Ano ang silbi ng maraming paliwanag? O Ishvara, labis akong natatakot.

Verse 68

यतो ऽहमपरिच्छेद्यं त्वां परिच्छेत्तुमुद्यतः । त्वामुशंति महादेवं भीतानामार्तिनाशनम्

Sapagkat sinikap kong ilarawan at sukatin Ka—bagaman tunay Kang di-masusukat—kaya pinupuri Ka ng mga tao bilang Mahādeva, ang Dakilang Panginoon, ang Tagapagpawi ng dalamhati ng mga natatakot.

Verse 69

अतो व्यतिक्रमं मे ऽद्य क्षंतुमर्हसि शंकर । इति विज्ञापितस्ताभ्यामीश्वराभ्यां महेश्वरः

“Kaya nga, O Śaṅkara, nararapat Mong patawarin ang aking paglabag sa araw na ito.” Sa gayong pagsusumamo ng dalawang banal na panginoon, si Mahādeva (Mahēśvara) ay napabatid at naantig upang tumugon.

Verse 70

प्रीतो ऽनुगृह्य तौ देवौ स्मितपूर्वमभाषत । ईश्वर उवाच । वत्सवत्स विधे विष्णो मायया मम मोहितौ

Nalugod ang Panginoon, pinagpala Niya sa habag ang dalawang diyos at nagsalita nang may banayad na ngiti. Wika ng Kataas-taasang Panginoon: “Mga minamahal—O Vidhe (Brahmā) at O Viṣṇu—kayo’y nalinlang ng Aking Māyā.”

Verse 71

युवां प्रभुत्वे ऽहंकृत्य बुद्धवैरो परस्परम् । विवादं युद्धपर्यंतं कृत्वा नोपरतौ किल

Dahil sa pagmamataas sa paghahari, kayong dalawa’y nagkaroon ng pagkapoot sa isa’t isa sa isipan; dinala ninyo ang alitan hanggang sa bingit ng digmaan, ngunit hindi pa rin kayo tumigil.

Verse 72

ततश्च्छिन्ना प्रजासृष्टिर्जगत्कारणभूतयोः । अज्ञानमानप्रभवाद्वैमत्याद्युवयोरपि

Pagkaraan nito, ang paglikha ng mga nilalang ng kayong dalawa—na siyang mga sanhi ng sanlibutan—ay nagulo; sapagkat mula sa kamangmangan at pagmamataas, sumibol din sa inyo ang di-pagkakasundo at iba pang kapintasan.

Verse 73

तन्निवर्तयितुं युष्मद्दर्पमोहौ मयैव तु । एवं निवारितावद्यलिंगाविर्भावलीलया

Upang wakasan ang inyong pagmamataas at pagkalito, Ako lamang ang kumilos; kaya ngayon kayo ay napigil at napasuko sa pamamagitan ng Aking mapaglarong pagpapakita ng Liṅga.

Verse 74

तस्माद्भूयो विवादं च व्रीडां चोत्सृज्य कृत्स्नशः । यथास्वं कर्म कुर्यातां भवंतौ वीतमत्सरौ

Kaya talikdan nang lubos ang anumang karagdagang pagtatalo at lahat ng hiya; at nang walang inggit, gampanan ninyong dalawa ang kani-kaniyang tungkulin ayon sa nararapat.

Verse 75

पुरा ममाज्ञया सार्धं समस्तज्ञानसंहिताः । युवाभ्यां हि मया दत्ता कारणत्वप्रसिद्धये

Noon, ayon sa Aking utos, tunay na ipinagkaloob Ko sa inyong dalawa ang mga kalipunan ng lahat ng kaalaman, upang ang inyong katayuan bilang mga kasangkapang sanhi (sa paghahayag at pagtuturo) ay maging matibay at kilala.

Verse 76

मंत्ररत्नं च सूत्राख्यं पञ्चाक्षरमयं परम् । मयोपदिष्टं सर्वं तद्युवयोरद्य विस्मृतम्

“Ang pinakamataas na hiyas ng mantra—na tinatawag na Sūtra at binubuo ng limang pantig—na Ako mismo ang nagturo nang ganap: lahat ng iyon ay nalimutan na ninyong dalawa ngayon.”

Verse 77

ददामि च पुनः सर्वं यथापूर्वं ममाज्ञया । यतो विना युवां तेन न क्षमौ सृष्टिरक्षणे

“Sa Aking utos, ibinibigay Kong muli ang lahat gaya ng dati; sapagkat kung wala kayong dalawa, hindi niya kayang panatilihin at pangalagaan ang sangnilikha.”

Verse 78

एवमुक्त्वा महादेवो नारायणपितामहौ । मंत्रराजं ददौ ताभ्यां ज्ञानसंहितया सह

Pagkasabi nito, ipinagkaloob ni Mahādeva kina Nārāyaṇa at Pitāmaha (Brahmā) ang Mantra-rāja, ang Hari ng mga mantra, kasama ang saṃhitā ng kaalamang nagpapalaya—upang makilala nila ang Panginoon (Pati) at akayin ang mga nilalang na nakagapos ng pāśa tungo sa mokṣa.

Verse 79

तौ लब्ध्वा महतीं दिव्यामाज्ञां माहेश्वरीं पराम् । महार्थं मंत्ररत्नं च तथैव सकलाः कलाः

Nang matamo nila ang dakila, makalangit, at pinakamataas na utos ni Maheśvara, tinanggap din nila ang mantrang tulad ng hiyas na may malalim na kahulugan, at gayundin ang lahat ng banal na kalā—mga sining at kapangyarihan—nang ganap.

Verse 80

दंडवत्प्रणतिं कृत्वा देवदेवस्य पादयोः । अतिष्ठतां वीतभयावानंदास्तिमितौ तदा

Matapos magsagawa ng ganap na pagpapatirapa (daṇḍavat) sa paanan ng Deva ng mga deva—ang Panginoong Śiva—tumindig silang dalawa roon, walang takot, payapa ang isip at nalulubog sa kaligayahang ānanda.

Verse 81

एतस्मिन्नंतरे चित्रमिंद्रजालवदैश्वरम् । लिंगं क्वापि तिरोभूतं न ताभ्यामुपलभ्यते

Sa gitna nito, ang kamangha-mangha at makapangyarihang kapangyarihan ng Panginoon—gaya ng mahiwagang Indrajāla—ay nagpalaho sa Liṅga sa kung saan man; at hindi na ito namalas ng dalawa.

Verse 82

ततो विलप्य हाहेति सद्यःप्रणयभंगतः । किमसत्यमिदं वृत्तमिति चोक्त्वा परस्परम्

Pagkaraan, nang biglang tila naputol ang bigkis ng pag-ibig, sila’y tumangis at sumigaw, “Ay! Ay!” at nag-usap sa isa’t isa: “Paanong hindi totoo ang pangyayaring ito—ano ba ang naganap?”

Verse 83

अचिंत्यवैभवं शंभोर्विचिंत्य च गतव्यथौ । अभ्युपेत्य परां मैत्रीमालिंग्य च परस्परम्

Sa pagninilay sa di-maaarok na karilagan ni Śambhu (Panginoong Śiva), napawi ang dalamhati ng dalawa. Pumasok sila sa pinakamataas na pagkakaibigan at nagyakapan sa isa’t isa sa kapwa pag-ibig.

Verse 84

जगद्व्यापारमुद्दिश्य जग्मतुर्देवपुंगवौ । ततः प्रभृति शक्राद्याः सर्व एव सुरासुराः

Dahil sa kapakanan at pamamahala ng daigdig, umalis ang dalawang pinakadakila sa mga diyos. Mula noon, simula kay Indra, ang lahat—maging mga deva at mga asura—ay kumilos din ayon doon.

Verse 85

ऋषयश्च नरा नागा नार्यश्चापि विधानतः । लिंगप्रतिष्ठा कुर्वंति लिंगे तं पूजयंति च

Ang mga rishi, mga tao, mga Nāga, at maging ang mga babae, ayon sa itinakdang ritwal, ay nagtatatag ng Śiva-liṅga at sumasamba rin sa Kanya sa loob ng liṅga na iyon.