
Binubuksan ng Adhyāya 12 ang salaysay sa paghingi ni Śrī Kṛṣṇa ng tapat (tattvataḥ) na paglalahad tungkol sa kadakilaan ng pañcākṣara. Sumagot si Upamanyu na ang ganap na pagpapalawak nito ay di masukat kahit sa napakahabang panahon, kaya’t sa maikling anyo niya ito itinuturo. Ipinapahayag ng kabanata ang awtoridad ng mantra sa Veda at sa Śivāgama, at inilalarawan itong ganap na kasangkapan para sa mga deboto ni Śiva upang matamo ang lahat ng layunin. Maikli man sa mga pantig, hitik ito sa kahulugan: diwa ng Veda, nagbibigay ng mokṣa, tiyak, at likas na si Śiva mismo. Pinupuri itong banal, nagdudulot ng siddhi, umaakit sa isipan ng mga nilalang, subalit nananatiling malalim at hindi malabo. Pagkaraan, itinatakda ang anyo ng mantra bilang “namaḥ śivāya” at itinuturing na pangunahing (ādya) pormula. Mahalaga ring iniuugnay ang ekākṣara na “oṃ” sa laganap na presensya ni Śiva, at inilalagay ang maseselang isang-pantig na katotohanan (kaugnay ni Īśāna at ng pangkat na pañcabrahma) sa pagkakasunod ng mantra. Kaya ang mantra ay kapwa tanda at tinutukoy: si Śiva bilang pañcabrahma-tanu ay nananahan sa maselang ṣaḍakṣara sa pamamagitan ng vācyavācaka-bhāva (pagkakaisa ng tunog at kahulugan).
Verse 1
श्रीकृष्ण उवाच । महर्षिवर सर्वज्ञ सर्वज्ञानमहोदधे । पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
Wika ni Śrī Kṛṣṇa: “O pinakadakilang muni, O ganap na nakaaalam, O dakilang karagatan ng lahat ng kaalaman—ninais kong marinig, ayon sa tunay na prinsipyo, ang kaluwalhatian ng limang-pantig na mantra.”
Verse 2
उपमन्युरुवाच । पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं वर्षकोटिशतैरपि । अशक्यं विस्तराद्वक्तुं तस्मात्संक्षेपतः शृणु
Sinabi ni Upamanyu: “Ang kadakilaan ng limang-pantig na mantra, kahit sa daan-daang koroṭi ng mga taon, ay di kayang maipahayag nang lubos sa paglawak; kaya pakinggan mo ito sa maikling anyo.”
Verse 3
वेदे शिवागमे चायमुभयत्र षडक्षरेः । सर्वेषां शिवभक्तानामशेषार्थसाधकः
Sa mga Veda at sa mga Śiva Āgama, itinuturo rin ang anim-na-pantig na mantra na ito. Para sa lahat ng deboto ni Śiva, tinutupad nito ang bawat layon—kapakanan sa daigdig at ang sukdulang adhikain espirituwal.
Verse 4
तदल्पाक्षरमर्थाढ्यं वेदसारं विमुक्तिदम् । आज्ञासिद्धमसंदिग्धं वाक्यमेतच्छिवात्मकम्
Ang pagbigkas na iyon ay kakaunti man ang pantig ay hitik sa kahulugan; ito ang buod ng mga Veda at tagapagkaloob ng kalayaan (moksha). Ito’y pinagtitibay ng banal na kapahintulutan, walang alinlangan—ang pahayag na ito’y may likas na kalikasan ni Śiva mismo.
Verse 5
नानासिद्धियुतं दिव्यं लोकचित्तानुरंजकम् । सुनिश्चितार्थं गंभीरं वाक्यं तत्पारमेश्वरम्
Ang pahayag na yaon ng Kataas-taasang Panginoon (Parameśvara) ay banal, kalooban ng maraming siddhi, at nagpapaligaya sa isipan ng lahat ng nilalang; tiyak ang kahulugan nito at malalim ang diwa.
Verse 6
मन्त्रं सुखमुकोच्चार्यमशेषार्थप्रसिद्धये । प्राहोन्नमः शिवायेति सर्वज्ञस्सर्वदेहिनाम्
Upang ganap na mahayag ang lahat ng kahulugan at layunin, ipinahayag niya ang isang mantrang madaling bigkasin: “Oṃ Namaḥ Śivāya.” Ito ang pagbigkas ng Panginoong Ganap na Nakaaalam, ang panloob na Sarili na nananahan sa lahat ng may katawan.
Verse 7
तद्बीजं सर्वविद्यानां मंत्रमाद्यं षडक्षरम् । अतिसूक्ष्मं महार्थं च ज्ञेयं तद्वटबीजवत्
Iyan ang binhi ng lahat ng kaalaman—ang unang mantrang may anim na pantig. Bagaman napakapino, taglay nito ang napakalawak na kahulugan; dapat itong maunawaan tulad ng binhi ng punong balete: maliit sa anyo, dakila sa maaaring maging bunga.
Verse 8
देवो गुणत्रयातीतः सर्वज्ञः सर्वकृत्प्रभुः । ओमित्येकाक्षरे मन्त्रे स्थितः सर्वगतः शिवः
Ang Panginoon ay lampas sa tatlong guṇa; Siya ang Ganap na Nakaaalam at ang Makapangyarihang Pinagmumulan ng lahat. Sa mantrang iisang pantig na “Om” Siya nananahan; si Śiva ay lumalaganap sa lahat at naroroon sa bawat dako.
Verse 9
मंत्रे षडक्षरे सूक्ष्मे पञ्चब्रह्मतनुः शिवः । वाच्यवाचकभावेन स्थितः साक्षात्स्वभावतः
Sa maselang anim-na-pantig na mantra, si Śiva—na ang katawan ay ang Limang Brahman—ay nananahan ayon sa Kaniyang likás na kalikasan, hayagang naroroon bilang kapwa kahulugang ipinahahayag (vācya) at tunog na nagpapahayag (vācaka).
Verse 10
वाच्यश्शिवोप्रमेयत्वान्मंत्रस्तद्वाचकस्स्मृतः । वाच्यवाचकभावो ऽयमनादिसंस्थितस्तयोः
Sapagkat si Śiva, bilang kahulugang ipinahahayag (vācya), ay di-masusukat, ang mantra ay inaalala bilang yaong nagpapahayag sa Kaniya (vācaka). Ang ugnayang “ipinapahayag” at “nagpapahayag” sa kanilang dalawa ay naitatag mula pa sa walang pasimula.
Verse 11
यथा ऽनादिप्रवृत्तोयं घोरसंसारसागरः । शिवो ऽपि हि तथानादिसंसारान्मोचकः स्थितः
Kung paanong ang kakila-kilabot na karagatan ng saṃsāra ay umaagos mula pa sa walang pasimula, gayon din si Śiva ay nananatili mula pa sa walang pasimula bilang Tagapagpalaya na nagliligtas sa mga nilalang mula sa saṃsāra.
Verse 12
व्याधीनां भेषजं यद्वत्प्रतिपक्षः स्वभावतः । तद्वत्संसारदोषाणां प्रतिपक्षः शिवस्स्मृतः
Kung paanong ang gamot, sa likás nitong katangian, ay panlaban sa mga karamdaman, gayon din si Śiva ay inaalala bilang likás na puwersang panangga sa mga kapintasan ng saṃsāra (pagkagapos sa daigdig).
Verse 13
असत्यस्मिन् जगन्नाथे तमोभूतमिदं भवेत् । अचेतनत्वात्प्रकृतेरज्ञत्वात्पुरषस्य च
Kung ang Panginoon ng sansinukob ay hindi tunay, ang buong daigdig na ito’y lulubog sa dilim; sapagkat ang Prakṛti ay walang kamalayan, at ang Puruṣa rin, sa sarili niya, ay salat sa tunay na kaalaman.
Verse 14
प्रधानपरमाण्वादि यावत्किंचिदचेतनम् । न तत्कर्तृ स्वयं दृष्टं बुद्धिमत्कारणं विना
Mula sa Pradhāna (unang Kalikasan) hanggang sa mga atomo at lahat ng walang kamalayan—hindi kailanman nakikitang kumikilos bilang sariling tagapaglikha nang walang matalinong sanhi; kaya ang Panginoon, ang may-malay na Pati, ang tunay na sanhi na higit sa inert na bagay.
Verse 15
धर्माधर्मोपदेशश्च बंधमोक्षौ विचारणात् । न सर्वज्ञं विना पुंसामादिसर्गः प्रसिद्ध्यति
Ang pagtuturo tungkol sa dharma at adharma, at ang pag-unawa sa pagkagapos at paglaya, ay hindi maitatatag sa mga tao kung wala ang Panginoong Ganap na Nakaaalam; gayundin, ang tunay na pagkaunawa sa unang paglikha ay hindi nahahayag kung hiwalay sa Kanya.
Verse 16
वैद्यं विना निरानंदाः क्लिश्यंते रोगिणो यथा । तस्मादनादिः सर्वज्ञः परिपूर्णस्सदाशिवः
Gaya ng maysakit na walang manggagamot, na nagdurusa nang walang galak, gayundin ang mga nilalang ay nababagabag kapag wala Siya. Kaya si Sadāśiva ay walang pasimula, ganap na nakaaalam, at lubos na sakdal.
Verse 17
अस्ति नाथः परित्राता पुंसां संसारसागरात् । आदिमध्यांतनिर्मुक्तस्स्वभावविमलः प्रभुः
Mayroong Panginoon—ang Tagapagtanggol—na nagliligtas sa mga nilalang mula sa dagat ng saṃsāra. Malaya sa simula, gitna, at wakas, ang Makapangyarihan ay likas na dalisay at walang dungis.
Verse 18
सर्वज्ञः परिपूर्णश्च शिवो ज्ञेयश्शिवागमे । तस्याभिधानमन्त्रो ऽयमभिधेयश्च स स्मृतः
Sa mga Śaiva Āgama, si Śiva ay dapat makilala bilang ang Lubos na Nakaaalam at Ganap na Sakdal. Ang mantrang ito ang Kanyang mantra ng Pangalan, at Siya mismo ang inaalala bilang ang tinutukoy nito.
Verse 19
अभिधानाभिधेयत्वान्मंत्रस्सिद्धः परश्शिवः । एतावत्तु शिवज्ञानमेतावत्परमं पदम्
Dahil ang mantra at ang kahulugang tinutukoy nito ay di-mapaghihiwalay gaya ng pangalan at pinangalanan, ang mantra mismo ang ganap na Parama-Śiva. Ito lamang ang tunay na kaalaman tungkol kay Śiva; ito lamang ang kataas-taasang kalagayan.
Verse 20
यदोंनमश्शिवायेति शिववाक्यं षडक्षरम् । विधिवाक्यमिदं शैवं नार्थवादं शिवात्मकम्
Ang pagbigkas na “Oṁ Namaḥ Śivāya” ay sariling salitang anim-na-pantig ni Śiva. Ito ay isang Śaiva na kautusan sa pagsasanay (vidhi), hindi lamang papuri; ito’y may mismong kalikasan ni Śiva.
Verse 21
यस्सर्वज्ञस्सुसंपूर्णः स्वभावविमलः शिवः । लोकानुग्रहकर्ता च स मृषार्थं कथं वदेत्
Si Shiva ay lubos na nakaaalam, ganap at sakdal, at dalisay sa Kanyang likas na kalikasan; Siya rin ang mapagpala na nagkakaloob ng biyaya sa mga daigdig. Paano nga Siya makapagsasalita na may huwad na layon o magwika ng di-katotohanan?
Verse 22
यद्यथावस्थितं वस्तु गुणदोषैः स्वभावतः । यावत्फलं च तत्पूर्णं सर्वज्ञस्तु यथा वदेत्
Ang isang bagay ay dapat ilarawan nang eksakto kung paano ito naroroon—ayon sa likas nitong kalikasan, kasama ang mga kabutihan at mga kapintasan—at pati ang ganap na lawak ng bunga nito, gaya ng ipahahayag ng isang lubos na nakaaalam.
Verse 23
रागाज्ञानादिभिर्दोषैर्ग्रस्तत्वादनृतं वदेत् । ते चेश्वरे न विद्येते ब्रूयात्स कथमन्यथा
Dahil nasasakmal ng mga kapintasan gaya ng rāga (pagkakapit) at ajñāna (kamangmangan), ang tao ay maaaring magsalita ng kasinungalingan. Ngunit ang gayong mga dungis ay wala kay Īśvara (Panginoong Śiva). Paano nga Siya makapagsasalita nang iba pa kaysa sa katotohanan?
Verse 24
अज्ञाताशेषदोषेण सर्वज्ञेय शिवेन यत् । प्रणीतममलं वाक्यं तत्प्रमाणं न संशयः
Anumang walang dungis at dalisay na aral na binuo ni Śiva—na hindi nadadapuan ng anumang kapintasan at nakaaalam ng lahat ng dapat malaman—ang pahayag na iyon mismo ang pramāṇa, ang may ganap na bisa bilang patunay; walang pag-aalinlangan dito.
Verse 25
तस्मादीश्वरवाक्यानि श्रद्धेयानि विपश्चिता । यथार्थपुण्यपापेषु तदश्रद्धो व्रजत्यधः
Kaya nga, ang marurunong ay dapat maglagay ng pananampalataya sa mga salita ng Panginoon, sapagkat ito’y nagsasabi ng katotohanan tungkol sa kabutihan at kasalanan; ngunit ang walang pananampalataya ay bumabagsak pababa.
Verse 26
स्वर्गापवर्गसिद्ध्यर्थं भाषितं यत्सुशोभनम् । वाक्यं मुनिवरैः शांतैस्तद्विज्ञेयं सुभाषितम्
Kilalanin bilang “mabuting pananalita” ang marikit na aral na binibigkas ng mga dakila at matahimik na pantas, upang makamtan ang langit at, higit pa roon, ang ganap na paglaya.
Verse 27
रागद्वेषानृतक्रोधकामतृष्णानुसारि यत् । वाक्यं निरयहेतुत्वात्तद्दुर्भाषितमुच्यते
Anumang pananalitang sumusunod sa pagkapit at pag-ayaw, kasinungalingan, galit, pagnanasa at pagnanabik—sapagkat nagiging sanhi ng pagbagsak sa impiyerno—ay tinatawag na “masamang pananalita.”
Verse 28
संस्कृतेनापि किं तेन मृदुना ललितेन वा । अविद्यारागवाक्येन संसारक्लेशहेतुना
Ano ang silbi ng pananalita—kahit pino, banayad, at marikit—kung ito’y inuudyukan ng kamangmangan at pagkapit, at sa gayon ay nagiging sanhi ng pagdurusa sa pag-iral sa samsara?
Verse 29
यच्छ्रुत्वा जायते श्रेयो रागादीनां च संशयः । विरूपमपि तद्वाक्यं विज्ञेयमिति शोभनम्
Ang aral na kapag napakinggan ay nagbubunga ng kapakanan at nagdudulot ng pag-aalinlangan sa mga pagnanasa gaya ng pagkakapit—kaya lumuluwag ang mga ito—ang gayong pahayag ay dapat tanggapin bilang totoo at karapat-dapat malaman, kahit tila di-ganap ang pagkakasabi. Ito ang wastong at mapalad na pamantayan.
Verse 30
बहुत्वेपि हि मंत्राणां सर्वज्ञेन शिवेन यः । प्रणीतो विमलो मन्त्रो न तेन सदृशः क्वचित्
Bagama’t di-mabilang ang mga mantra, ang walang-dungis na mantra na binuo ni Shiva, ang Panginoong Ganap na Nakaaalam, ay walang kapantay saanman.
Verse 31
सांगानि वेदशास्त्राणि संस्थितानि षडक्षरे । न तेन सदृशस्तस्मान्मन्त्रो ऽप्यस्त्यपरः क्वचित्
Ang mga Veda kasama ang mga sangay na pantulong, at lahat ng aral ng mga kasulatan, ay nakalagay sa anim-na-pantig na mantra. Kaya’t wala saanman ni isang ibang mantra na kapantay nito.
Verse 32
सप्तकोटिमहामन्त्रैरुपमन्त्रैरनेकधा । मन्त्रः षडक्षरो भिन्नस्सूत्रं वृत्यात्मना यथा
Bagama’t naipapahayag sa di-mabilang na paraan sa pamamagitan ng pitong krore ng dakilang mantra at maraming pantulong na mantra, ang anim-na-pantig na Mantra ay iisa sa diwa—gaya ng iisang sinulid na, sa iba’t ibang gamit, ay waring nagiging sari-saring anyo.
Verse 33
शिवज्ञानानि यावंति विद्यास्थानापि यानि च । षडक्षरस्य सूत्रस्य तानि भाष्यं समासतः
Ang lahat ng kaalamang ukol kay Śiva, at ang lahat ng dako at disiplina ng pag-aaral—sa maikling sabi—ay siyang paliwanag (bhāṣya) sa sutrang aral ng mantrang may anim na pantig.
Verse 34
किं तस्य बहुभिर्मंत्रैश्शास्त्रैर्वा बहुविस्तरैः । यस्योन्नमः शिवायेति मन्त्रो ऽयं हृदि संस्थितः
Ano pa ang kailangan niya sa maraming ibang mantra, o sa makakapal na kasulatan at mahahabang pagpapalawak, kung ang mantrang ito—“Om Namaḥ Śivāya”—ay matatag nang nananahan sa kanyang puso?
Verse 35
तेनाधीतं श्रुतं तेन कृतं सर्वमनुष्ठितम् । येनोन्नमश्शिवायेति मंत्राभ्यासः स्थिरीकृतः
Sa pamamagitan niya, natapos ang lahat ng pag-aaral, narinig ang lahat ng dapat pakinggan, at naisagawa ang bawat tungkulin nang wasto—sapagkat sa kanya naitatag nang matatag ang tuluy-tuloy na pagsasanay sa mantra na “Oṃ Namaḥ Śivāya.”
Verse 36
नमस्कारादिसंयुक्तं शिवायेत्यक्षरत्रयम् । जिह्वाग्रे वर्तते यस्य सफलं तस्य जीवितम्
Mapalad at tunay na ganap ang buhay ng taong sa dulo ng dila ay laging nananahan ang tatlong pantig na “śi-vā-ya,” na kalakip ang pagbating pagpupugay na “namaḥ”; sa pag-alaala sa mantra, nananatiling malapit ang Panginoon (Pati), si Śiva.
Verse 37
अंत्यजो वाधमो वापि मूर्खो वा पंडितो ऽपि वा । पञ्चाक्षरजपे निष्ठो मुच्यते पापपंजरात्
Maging siya’y ipinanganak sa pinakamababa o itinuturing na hamak, maging mangmang o maging marunong—sinumang matatag sa japa ng limang-pantig na mantra ay pinalalaya mula sa hawla ng mga kasalanan.
Verse 38
इत्युक्तं परमेशेन देव्या पृष्टेन शूलिना । हिताय सर्वमर्त्यानां द्विजानां तु विशेषतः
Gayon sinabi ng Kataas-taasang Panginoon, si Śiva na may hawak na trishula, bilang tugon sa tanong ng Diyosa—para sa kapakanan ng lahat ng mortal, at lalo na ng mga “dalawang ulit na isinilang.”
Rather than a narrative episode, the chapter is structured as a doctrinal dialogue: Kṛṣṇa questions and the sage Upamanyu expounds the mantra’s greatness and metaphysical grounding.
The teaching frames ‘namaḥ śivāya’ as the core formula while also integrating the ekākṣara ‘oṃ’ as a subtle, all-pervasive presence of Śiva—yielding a ṣaḍakṣara reading alongside the pañcākṣara focus.
Śiva is presented as guṇa-transcendent and omnipresent, while the pañcabrahma structure (with Īśāna and related subtle principles) is mapped into the mantra, affirming deity–mantra identity.