अनुग्रह-स्वातन्त्र्य-प्रमाणविचारः | Inquiry into Pramāṇa, Divine Autonomy, and Grace

Verse 1

वायुरुवाच । स्थने संशयितं विप्रा भवद्भिर्हेतुचोदितैः । जिज्ञासा हि न नास्तिक्यं साधयेत्साधुबुद्धिषु

Wika ni Vāyu: “O mga brāhmaṇa, dahil sa pangangatwiran ay nag-alinlangan kayo sa nararapat na dako. Sapagkat ang pagsisiyasat ay hindi nagbubunga ng kawalang-paniniwala sa Diyos sa isip ng mga tunay na mabubuti.”

Verse 2

प्रमणमत्र वक्ष्यामि सताम्मोहनिवर्तकम् । असतां त्वन्यथाभावः प्रसादेन विना प्रभोः

Dito ay ipahahayag ko ang pramāṇa, ang tunay na paraan ng wastong kaalaman na nag-aalis ng pagkalito sa mga banal. Ngunit sa masasama, tanging pagbaluktot at salungat na pag-unawa ang naroon—maliban kung liwanagan ng biyaya ng Panginoon.

Verse 3

शिवस्य परिपूर्णस्य परानुग्रहमन्तरा । न किंचिदपि कर्तव्यमिति साधु विनिश्चितम्

Tunay na napagpasyahan na para kay Śiva na ganap na sakdal, wala Siyang anumang dapat gawin—maliban sa pagbibigay ng kataas-taasang biyaya sa iba.

Verse 4

स्वभाव एव पर्याप्तः परानुग्रहकर्मणि । अन्यथा निस्स्वभवेन न किमप्यनुगृह्यते

Ang likas na kalikasan ng sarili lamang ang sapat para sa gawa ng pagbibigay-biyaya sa iba; kung hindi, ang taong salat sa gayong kalikasan ay hindi tunay na makapagkakaloob ng anumang kabutihan.

Verse 5

परं सर्वमनुग्राह्यं पशुपाशात्मकं जगत् । परस्यानुग्रहार्थं तु पत्युराज्ञासमन्वयः

Ang buong sanlibutan—na binubuo ng paśu (mga kaluluwang nakagapos) at pāśa (mga gapos)—ay tunay na karapat-dapat tumanggap ng kataas-taasang biyaya. At upang ipagkaloob ang dakilang biyayang iyon, naroon ang kautusan at pamamahala ng Panginoon (Pati).

Verse 6

पतिराज्ञापकः सर्वमनुगृह्णाति सर्वदा । तदर्थमर्थस्वीकारे परतंत्रः कथं शिवः

Ang Panginoon (Pati), bilang pinakamataas na tagapag-utos, ay laging nagkakaloob ng biyaya sa lahat. Kung gayon, paano magiging umaasa si Śiva sa sinuman sa pagtanggap ng handog o mga bagay na materyal para sa layuning iyon?

Verse 7

अनुग्राह्यनपेक्षो ऽस्ति न हि कश्चिदनुग्रहः । अतः स्वातन्त्र्यशब्दार्थाननपेक्षत्वलक्षणः

Siya ay hindi umaasa sa sinumang tatanggap ng biyaya—sapagkat sa katotohanan, ang pagkakaloob ng grasya ay hindi nakasalalay sa iba. Kaya ang kahulugan ng “svātantrya” ay ang ganap na kalayaan at di-pag-asa kaninuman.

Verse 8

एतत्पुनरनुग्राह्यं परतंत्रं तदिष्यते । अनुग्रहादृते तस्य भुक्तिमुक्त्योरनन्वयात्

Muli, ang (kaluluwang indibidwal) na ito ay sinasabing nakasalalay—karapat-dapat tumanggap ng biyaya at nasa ilalim ng kalooban ng Iba. Sapagkat kung wala ang biyaya ni Śiva, wala itong daan sa alinman: sa ginhawang makamundo o sa paglaya (mukti).

Verse 9

मूर्तात्मनो ऽप्यनुग्राह्या शिवाज्ञाननिवर्तनात् । अज्ञानाधिष्ठितं शम्भोर्न किंचिदिह विद्यते

Kahit ang mga may katawan ay karapat-dapat tumanggap ng biyaya, sapagkat ang tunay na kaalaman ni Śiva ang nag-aalis ng kamangmangan. Para kay Śambhu (Śiva), wala ni anuman sa mundong ito ang nakasalig sa kamangmangan.

Verse 10

येनोपलभ्यते ऽस्माभिस्सकलेनापि निष्कलः । स मूर्त्यात्मा शिवः शैवमूर्तिरित्युपचर्यते

Ang Walang-Anyo (niṣkala) na Katotohanang iyon, na gayunman ay natatanto natin sa pamamagitan ng nahayag na paraan (sakala)—Siya ang Śiva na ang likas na kalikasan ay Anyo; at sa gawi ng debosyon, tinatawag Siya na “Anyo ng Śaiva” (śaivamūrti).

Verse 11

न ह्यसौ निष्कलः साक्षाच्छिवः परमकारणम् । साकारेणानुभावेन केनाप्यनुपलक्षितः

Si Shiva—sa Kanyang tunay na kalikasan ay walang anyo at walang bahagi—Siya lamang ang kataas-taasang sanhi. Ngunit sa Kanyang kapangyarihang nahahayag sa anyong may anyo, hindi Siya nakikilala ng basta sinuman.

Verse 12

प्रमाणगम्यतामात्रं तत्स्वभावोपपादकम् । न तावतात्रोपेक्षाधीरुपलक्षणमंतरा

Ang pagiging nalalaman sa pamamagitan ng wastong pramāṇa lamang ang nagtatatag ng sariling kalikasan ng isang bagay. Ngunit sa bagay na ito, hindi nararapat ang pagwawalang-bahala kung walang tamang paghiwatig, pag-unawa, at mga palatandaang makapagpapakilala.

Verse 13

आत्मोपमोल्वणं साक्षान्मूर्तिरेव हि काचन । शिवस्य मूर्तिर्मूर्त्यात्मा परस्तस्योपलक्षणम्

Tunay na may isang hayag na anyo na tuwirang nakikita at maihahambing sa sarili. Ang anyo ni Śiva—na ang mismong diwa ay anyo—ay palatandaang nagpapakilala sa Kataas-taasan (ang transendenteng Śiva).

Verse 14

यथा काष्ठेष्वनारूढो न वह्निरुपलभ्यते । एवं शिवो ऽपि मूर्त्यात्मन्यनारूढ इति स्थितिः

Gaya ng apoy sa kahoy, kapag hindi pa sumisiklab ay hindi napapansin. Gayon din, si Śiva ay hindi nauunawa kapag hindi pa Siya nahahayag sa isang anyong may hugis—ito ang itinatag na tuntunin.

Verse 15

यथाग्निमानयेत्युक्ते ज्वलत्काष्ठादृते स्वयम् । नाग्निरानीयते तद्वत्पूज्यो मूर्त्यात्मना शिवः

Gaya ng kapag sinabing “dalhin ang apoy,” hindi madadala ang apoy nang mag-isa kung wala ang kahoy na nagliliyab; gayon din, si Śiva—bagaman tunay na lampas sa lahat ng katangian—ay dapat sambahin sa Kanyang mūrti, ang hayag na anyo, para sa debosyon at pagkatanto.

Verse 16

अत एव हि पूजादौ मूर्त्यात्मपरिकल्पनम् । मूर्त्यात्मनि कृतं साक्षाच्छिव एव कृतं यतः

Kaya nga, sa pinakasimula ng pagsamba, dapat pagnilayan ang Diyos na may anyo at Siya ring tunay na Sarili. Sapagkat anumang inihahandog at ginagawa sa Sariling may katawan na iyon, sa katotohanan ay tuwirang ginagawa kay Śiva mismo.

Verse 17

लिंगादावपि तत्कृत्यमर्चायां च विशेषतः । तत्तन्मूर्त्यात्मभावेन शिवो ऽस्माभिरुपास्यते

Maging sa pagsamba sa Liṅga at iba pang banal na anyo—lalo na sa itinalagang imahen (arcā)—sinusamba namin si Śiva sa pamamagitan ng panloob na saloobin na Siya’y tunay na nananahan bilang Sarili ng mismong anyong iyon.

Verse 18

यथानुगृह्यते सो ऽपि मूर्त्यात्मा पारमेष्ठिना । तथा मूर्त्यात्मनिष्ठेन शिवेन पशवो वयम्

Kung paanong ang may-katawang iyon ay pinagkakalooban ng biyaya ni Parameṣṭhin (Brahmā), gayon din kami—mga paśu, mga kaluluwang nakagapos—ay pinagpapala ni Shiva na matatag na nananahan sa anyong may anyo (saguṇa).

Verse 19

लोकानुग्रहणायैव शिवेन परमेष्ठिना । सदाशिवादयस्सर्वे मूर्त्यात्मनो ऽप्यधिष्ठिताः

Upang pagkalooban ng biyaya ang mga daigdig, si Shiva—ang Kataas-taasang Panginoon—ang namumuno sa lahat ng nahayag na anyong-diyos; tunay, mula kay Sadāśiva pataas, ang lahat ng mga prinsipyong may anyo ay pinamamahalaan at pinalalakas ng Kanyang kapangyarihan.

Verse 20

आत्मनामेव भोगाय मोक्षाय च विशेषतः । तत्त्वातत्त्वस्वरूपेषु मूर्त्यात्मसु शिवान्वयः

Para sa pagdanas (bhoga) at lalo na para sa paglaya (mokṣa), ang tinutukoy ay ang Sarili (Ātman) mismo; at sa mga anyo ng tattva at atattva—sa mga anyong may katawan at may kamalayan—naroroon ang laganap na ugnay (anvaya) ni Shiva.

Verse 21

भोगः कर्मविपाकात्मा सुखदुःखात्मको मतः । न च कर्म शिवो ऽस्तीति तस्य भोगः किमात्मकः

Ang karanasan (bhoga) ay nauunawaang bunga ng karma, na nagiging anyo ng ligaya at pighati. Ngunit yamang si Śiva ay hindi kailanman nasasaklaw ng karma, ano nga ba ang kalikasan ng “karanasan” para sa Kanya?

Verse 22

सर्वं शिवो ऽनुगृह्णाति न निगृह्णाति किंचन । निगृह्णतां तु ये दोषाश्शिवे तेषामसंभवात्

Si Śiva ay nagkakaloob ng biyaya sa lahat; hindi Siya nagpaparusa kaninuman. Sapagkat ang mga kapintasan na taglay ng mga nagpaparusa ay hindi maaaring sumibol kay Śiva, dahil ang gayong mga depekto ay imposible sa Kanya.

Verse 23

ये पुनर्निग्रहाः केचिद्ब्रह्मादिषु निदर्शिताः । ते ऽपि लोकहितायैव कृताः श्रीकण्ठमूर्तिना

Bukod dito, anumang pagpipigil o pagsaway na ipinakita maging kay Brahmā at sa iba pang mga diyos—ang lahat ng iyon ay isinagawa ng anyong Śrīkaṇṭha (Panginoong Śiva) para lamang sa kapakanan ng mga daigdig.

Verse 24

ब्रह्माण्डस्याधिपत्यं हि श्रीकण्ठस्य न संशयः । श्रीकण्ठाख्यां शिवो मूर्तिं क्रीडतीमधितिष्ठति

Tunay na walang pag-aalinlangan na ang paghahari sa buong sansinukob ay kay Śrīkaṇṭha. Si Śiva ay nananahan sa Kanyang anyong tinatawag na Śrīkaṇṭha, nagagalak sa banal na lila habang inaalalayan at pinamamahalaan ang daigdig at kalawakan.

Verse 25

सदोषा एव देवाद्या निगृहीता यथोदितम् । ततस्तेपि विपाप्मानः प्रजाश्चापि गतज्वराः

Kaya nga, maging ang mga diyos at ang iba pa—na may bahid pa ng pagkukulang—ay pinigil, ayon sa ipinahayag. Pagkaraan, sila man ay naging malaya sa kasalanan; at ang mga nilalang ay napawi rin ang kanilang lagnat na pagdurusa.

Verse 26

निग्रहो ऽपि स्वरूपेण विदुषां न जुगुप्सितः । अत एव हि दण्ड्येषु दण्डो राज्ञां प्रशस्यते

Kahit ang pagpipigil at pagtutuwid, sa likas nitong anyo, ay hindi itinuturing na kapintasan ng mga pantas. Kaya nga, ang parusang ipinapataw ng mga hari sa mga nararapat parusahan ay tunay na pinupuri.

Verse 27

यत्सिद्धिरीश्वरत्वेन कार्यवर्गस्य कृत्स्नशः । न स चेदीशतां कुर्याज्जगतः कथमीश्वरः

Kung ang Kanyang ganap na tagumpay bilang “Panginoon” ay ang lubos na paghahari sa buong saklaw ng mga bunga at gawa, kung gayon kung hindi Niya isasagawa ang pagkapanginoon sa sanlibutan, paano Siya matatawag na Panginoon?

Verse 28

ईशेच्छा च विधातृत्वं विधेराज्ञापनं परम् । आज्ञावश्यमिदं कुर्यान्न कुर्यादिति शासनम्

Ang kalooban ng Panginoon (Īśa) mismo ang nagiging kapangyarihang mag-atas; para kay Brahmā, ang tagapag-ayos ng sansinukob, ang Kanyang utos ang pinakamataas. Sa ilalim lamang ng utos na iyon dapat gawin ito—o huwag gawin iyon: ganyan ang naghaharing pasiya.

Verse 29

तच्छासनानुवर्तित्वं साधुभावस्य लक्षणम् । विपरीतसमाधोः स्यान्न सर्वं तत्तु दृश्यते

Ang pagsunod sa wastong tagubilin na iyon ang tanda ng tunay na likas na sādhū. Ngunit sa taong baligtad o naliligaw ang pagninilay (samādhi), hindi iyon nasasaksihan sa kabuuan.

Verse 30

साधु संरक्षणीयं चेद्विनिवर्त्यमसाधु यत् । निवर्तते च सामादेरंते दण्डो हि साधनम्

Kung ang mga matuwid ay dapat pangalagaan, kung gayon ang anumang di-matuwid ay dapat pigilan. Kapag hindi ito napipigil sa pamamagitan ng pakikipagkasundo at iba pang paraan, ang kaparusahan sa huli ang tunay na mabisang lunas.

Verse 31

हितार्थलक्षणं चेदं दण्डान्तमनुशासनम् । अतो यद्विपरीतं तदहितं संप्रचक्षते

Ang aral na ito—na kung kinakailangan ay nagtatapos sa pagpigil sa pamamagitan ng parusa—ay itinuturing na para sa tunay na kapakanan. Kaya ang anumang salungat dito ay ipinahahayag na nakapipinsala.

Verse 32

हिते सदा निषण्णानामीश्वरस्य निदर्शनम् । स कथं दुष्यते सद्भिरसतामेव निग्रहात्

Ito ang hayag na tanda ng Panginoon para sa mga laging nakalagay sa kapakanan ng lahat. Paano Siya madudungisan sa paningin ng mga banal, kung ang Kanyang gawa ay ang pagpigil lamang sa masasama?

Verse 33

अयुक्तकारिणो लोके गर्हणीयाविवेकिता । यदुद्वेजयते लोकन्तदयुक्तं प्रचक्षते

Sa daigdig, ang mga kumikilos nang di nararapat ay sinisisi bilang walang pag-unawa. Anumang gumugulo at nagpapayanig sa mga tao, iyon ang ipinahahayag na di angkop.

Verse 34

सर्वो ऽपि निग्रहो लोके न च विद्वेषपूर्वकः । न हि द्वेष्टि पिता पुत्रं यो निगृह्याति शिक्षयेत्

Sa daigdig, ang anumang pagpigil o pagwawasto ay hindi dapat magmula sa poot. Hindi kinapopootan ng ama ang anak; pinipigil niya ito upang disiplinahin at turuan.

Verse 35

माध्यस्थेनापि निग्राह्यान्यो निगृह्णाति मार्गतः । तस्याप्यवश्यं यत्किंचिन्नैर्घृण्यमनुवर्तते

Kahit ang isang walang-kinikilingan ay pumigil sa nararapat pigilan sa tamang paraan, sa kanya man ay di maiiwasang sumunod ang bahagyang bakas ng higpit o kawalan ng awa.

Verse 36

अन्यथा न हिनस्त्येव सदोषानप्यसौ परान् । हिनस्ति चायमप्यज्ञान्परं माध्यस्थ्यमाचरन्

Kung hindi gayon, hindi niya sasaktan ang iba—kahit yaong may sala. Ngunit sa pagyakap sa sukdulang paninindigang ‘neutral,’ nauuwi siyang nakapipinsala pati sa mga walang kasalanan at sa mga mangmang na walang alam.

Verse 37

तस्माद्दुःखात्मिकां हिंसां कुर्वाणो यः सनिर्घृणः । इति निर्बंधयंत्येके नियमो नेति चापरे

Kaya nga, ang sinumang walang-awa na gumagawa ng karahasan—na ang likas ay maghatid ng pagdurusa—igiit ng ilan na siya’y tunay na nakagapos sa bunga ng karma at sa disiplina. Ngunit sinasabi ng iba: “Hindi, hindi ito niyama (banal na pagtalima).”

Verse 38

निदानज्ञस्य भिषजो रुग्णो हिंसां प्रयुंजतः । न किंचिदपि नैर्घृण्यं घृणैवात्र प्रयोजिका

Kapag ang manggagamot na batid ang sanhi ng karamdaman ay naglalapat ng masakit na lunas sa maysakit, wala roong kahit munting kalupitan; sa ganitong pagkakataon, habag lamang ang siyang nagtutulak.

Verse 39

घृणापि न गुणायैव हिंस्रेषु प्रतियोगिषु । तादृशेषु घृणी भ्रान्त्या घृणान्तरितनिर्घृणः

Maging ang habag ay hindi rin kabutihan kapag ibinubuhos sa mararahas na kalabang sumasalungat. Ang pag-awa sa gayong mga tao dahil sa pagkalito ay nagiging kalupitan sa loob, sapagkat natatakpan ang pag-unawa ng habag na wala sa lugar.

Verse 40

उपेक्षापीह दोषाह रक्ष्येषु प्रतियोगिषु । शक्तौ सत्यामुपेक्षातो रक्ष्यस्सद्यो विपद्यते

Dito rin, ang pagpapabaya ay kasalanan hinggil sa mga dapat pangalagaan at sa mga kumakalaban sa kanila. Kapag may kakayahan ngunit nagpabaya, ang nasa ilalim ng pag-iingat ay mabilis na mapapahamak.

Verse 41

सर्पस्यास्यगतम्पश्यन्यस्तु रक्ष्यमुपेक्षते । दोषाभासान्समुत्प्रेक्ष्य फलतः सो ऽपि निर्घृणः

Kahit nakikita na ang ahas sa tabi, ang sinumang nagpapabaya sa pag-iingat sa dapat ingatan—sa pag-aakalang “anyo lamang ng pagkukulang” iyon—sa bunga at kahihinatnan ay nagiging walang-awa rin.

Verse 42

तस्माद्घृणा गुणायैव सर्वथेति न संमतम् । संमतं प्राप्तकामित्वं सर्वं त्वन्यदसम्मतम्

Kaya nga, hindi tinatanggap na ang habag (ghṛṇā) ay sa lahat ng paraan ay kabutihan sa sarili nito. Ang pinahihintulutan ay ang wastong pagkatupad ng layon—ang pag-abot sa mithiin; ang iba pa ay hindi sinasang-ayunan.

Verse 43

अग्नावपि समाविष्टं ताम्रं खलु सकालिकम् । इति नाग्निरसौ दुष्येत्ताम्रसंसर्गकारणात्

Kahit ilagay ang tanso sa apoy, tunay na nababalutan ito ng uling; ngunit ang apoy mismo’y hindi nadudungisan dahil sa pagdikit sa tanso. Gayon din, ang Kataas-taasang Panginoon—si Pati—ay hindi kailanman nadadapuan ng dungis sa pakikisalamuha sa sanlibutan.

Verse 44

नाग्नेरशुचिसंसर्गादशुचित्वमपेक्षते । अशुचेस्त्वग्निसंयोगाच्छुचित्वमपि जायते

Ang apoy ay hindi nagiging marumi dahil sa pagdikit sa marumi; ang itinuturing na marumi ay yaong maruming bagay mismo. Ngunit kapag ang maruming sangkap ay sumayad sa apoy, tunay na nalilikha ang kadalisayan, sapagkat nililinis ito ng apoy.

Verse 45

एवं शोध्यात्मसंसर्गान्न ह्यशुद्धः शिवो भवेत् । शिवसंसर्गतस्त्वेष शोध्यात्मैव हि शुध्यति

Kaya nga, sa pakikipag-ugnay sa kaluluwang dapat dalisayin, si Śiva ay hindi kailanman nadudungisan. Sa halip, sa pakikipag-ugnay kay Śiva, ang kaluluwang nadadalisay lamang ang siyang nagiging dalisay.

Verse 46

अयस्यग्नौ समाविष्टे दाहो ऽग्नेरेव नायसः । मूर्तात्मन्येवमैश्वर्यमीश्वरस्यैव नात्मनाम्

Kapag ang bakal ay inilagay sa apoy, ang pagkapaso ay sa apoy lamang—hindi sa bakal. Gayon din, kahit magpakita sa mga kaluluwang may katawan ang kapangyarihan ng Panginoon, ang tunay na paghahari ay kay Īśvara lamang, hindi sa mga sarili-sarili.

Verse 47

न हि काष्ठं ज्वलत्यूर्ध्वमग्निरेव ज्वलत्यसौ । काष्ठस्यांगारता नाग्नेरेवमत्रापि योज्यताम्

Hindi ang kahoy ang tunay na nagliliyab; ang apoy lamang ang nag-aalab. Ang pagkapula ng kahoy bilang baga ay hindi pagbabago ng apoy. Iugnay din dito ang gayong pangangatwiran: ang pagbabago ay sa kasangkapan, hindi sa Panginoong nagbibigay-lakas.

Verse 48

अत एव जगत्यस्मिन्काष्ठपाषाणमृत्स्वपि । शिवावेशवशादेव शिवत्वमुपचर्यते

Kaya nga sa mundong ito, maging sa kahoy, bato, at luwad ay iniuukol ang “pagka-Śiva” (Shivatva)—dahil sa makapangyarihang pagpasok at pananahan ni Śiva.

Verse 49

मैत्र्यादयो गुणा गौणास्तस्मात्ते भिन्नवृत्तयः । तैर्गुणैरुपरक्तानां दोषाय च गुणाय च

Ang mga birtud gaya ng pakikipagkaibigan at iba pa ay mga pangalawang (gauna) katangian; kaya iba-iba ang paraan ng pag-iral ng mga ito. Sa mga taong ang isip ay nakukulayan ng gayong mga katangian, ang mismong mga katangiang iyon ay maaaring maging kapintasan o maging kabutihan.

Verse 50

यत्तु गौणमगौणं च तत्सर्वमनुगृह्णतः । न गुणाय न दोषाय शिवस्य गुणवृत्तयः

Anuman ang tawaging pangalawa (gauṇa) o pangunahin (agauṇa), tinatanggap iyon ni Śiva sa Kanyang biyaya. Ngunit ang mga paraan ng paglitaw Niya sa pamamagitan ng mga guṇa ay hindi para sa Kanya kabutihan ni kasalanan, sapagkat Siya’y laging di-nadadapuan at di-nadudungisan.

Verse 51

न चानुग्रहशब्दार्थं गौणमाहुर्विपश्चितः । संसारमोचनं किं तु शैवमाज्ञामयं हितम्

Hindi itinuturing ng mga pantas na ang salitang “anugraha” (biyaya) ay pangalawang kahulugan lamang. Sa katotohanan, ito ang mapalad na utos ni Śiva—kapaki-pakinabang at nagpapalaya—na siyang nagliligtas mula sa saṃsāra.

Verse 52

हितं तदाज्ञाकरणं यद्धितं तदनुग्रहः । सर्वं हिते नियुञ्जावः सर्वानुग्रहकारकः

Ang pagsunod sa Kanyang utos ang tunay na kapakinabangan; at anumang kapaki-pakinabang ay sa diwa’y Kanyang biyaya (anugraha). Kaya’t gamitin natin ang lahat para sa pinakamataas na kabutihan—sapagkat Siya ang tagapagkaloob ng biyaya sa lahat.

Verse 53

यस्तूपकारशब्दार्थस्तमप्याहुरनुग्रहम् । तस्यापि हितरूपत्वाच्छिवः सर्वोपकारकः

Ang tinutukoy ng salitang “tulong” ay tinatawag ding “biyaya” (anugraha). At yamang maging iyon ay may likas na tunay na kapakanan, si Śiva—na ang diwa ay kabutihang-loob—ang pangkalahatang tagapagkaloob ng kabutihan sa lahat.

Verse 54

हिते सदा नियुक्तं तु सर्वं चिदचिदात्मकम् । स्वभावप्रतिबन्धं तत्समं न लभते हितम्

Ang lahat ng umiiral—maging may kamalayan o walang kamalayan—ay laging nakatalaga sa paghahanap ng kapakinabangan; subalit dahil nahahadlangan ng sariling nakagapos na kalikasan, hindi nito naaabot ang tunay na Kabutihan na angkop at kaayon ng tunay nitong kalagayan.

Verse 55

यथा विकासयत्येव रविः पद्मानि भानुभिः । समं न विकसन्त्येव स्वस्वभावानुरोधतः

Gaya ng araw na sa mga sinag nito’y pinapamulaklak ang mga lotus, ngunit hindi lahat ay sabay-sabay at pantay na bumubuka—ayon sa sariling likas na katangian—gayundin, ang biyaya at paggising na espirituwal ay namumunga sa mga nilalang ayon sa kani-kaniyang disposisyon at karapat-dapat na kakayahan.

Verse 56

स्वभावो ऽपि हि भावानां भाविनो ऽर्थस्य कारणम् । न हि स्वभावो नश्यन्तमर्थं कर्तृषु साधयेत्

Tunay nga, maging ang likas na kalikasan (svabhāva) ng mga nilalang ay maaaring maging sanhi kaugnay ng bungang lilitaw. Ngunit ang svabhāva ay hindi makapagtatatag ng bungang naglalaho o di-matatag bilang ganap na natupad sa pamamagitan ng mga “gumagawa”; ang panandalian ay hindi nagiging sukdulang katotohanan sa pamamagitan lamang ng “likas” at pag-aangking pagkamay-gawa.

Verse 57

सुवर्णमेव नांगारं द्रावयत्यग्निसंगमः । एवं पक्वमलानेव मोचयेन्न शिवपरान्

Ginto lamang—hindi uling—ang natutunaw kapag sumayad sa apoy. Gayon din, pinalalaya ng Panginoon ang mga deboto ni Śiva na ang dumi ay hinog na upang maalis, hindi ang mga hindi tunay na nakatuon kay Śiva.

Verse 58

यद्यथा भवितुं योग्यं तत्तथा न भवेत्स्वयम् । विना भावनया कर्ता स्वतन्त्रस्सन्ततो भवेत्

Kahit ang isang bagay ay nararapat mangyari sa isang paraan, hindi ito nagiging gayon nang kusa. Kung walang wastong bhāvanā (pagmumuni), ang gumagawa (kartā) ay hindi nananatiling matatag sa sariling kalayaan; ang kanyang pagkamay-gawa ay nagigimbal.

Verse 59

स्वभावविमलो यद्वत्सर्वानुग्राहकश्शिवः । स्वभावमलिनास्तद्वदात्मनो जीवसंज्ञिताः

Kung paanong si Śiva ay likas na walang dungis at tagapagkaloob ng biyaya sa lahat, gayon din ang mga sarili na tinatawag na “jīva” ay likas na may bahid; kaya nangangailangan sila ng Kanyang mahabaging pagliligtas.

Verse 60

अन्यथा संसरन्त्येते नियमान्न शिवः कथम् । कर्ममायानुबन्धोस्य संसारः कथ्यते बुधैः

Kung hindi gayon, paano makaliligaw ang mga nilalang na ito sa pag-ikot ng saṃsāra ayon sa batas, kung si Śiva ay hindi ang kataas-taasang tagapag-ayos? Ipinahahayag ng mga pantas na ang saṃsāra ay pagkagapos na nagmumula sa pagkakaugnay sa karma at māyā.

Verse 61

अनुबन्धो ऽयमस्यैव न शिवस्येति हेतुमान् । स हेतुरात्मनामेव निजो नागन्तुको मलः

Ang pagkagapos na ito ay sa indibidwal na kaluluwa lamang, hindi kay Śiva—ganyan ang pahayag ng mga pantas na may katuwiran. Sapagkat ang sanhi ng pagkagapos ay ang sariling dungis (mala) ng kaluluwa, likas at hindi bagong ipinataw mula sa labas.

Verse 62

आगन्तुकत्वे कस्यापि भाव्यं केनापि हेतुना । यो ऽयं हेतुरसावेकस्त्वविचित्रस्वभावतः

Kung ang anumang bagay ay sinasabing basta dumarating mula sa labas, kailangan itong ipaliwanag sa pamamagitan ng isang sanhi. Ngunit ang sanhi—iisa at di-nag-iiba ang likas na katangian—ay hindi makapagpapaliwanag, sa sarili nito, ng gayong pagiging “mula sa labas.”

Verse 63

आत्मतायाः समत्वे ऽपि बद्धा मुक्ताः परे यतः । बद्धेष्वेव पुनः केचिल्लयभोगाधिकारतः

Bagaman iisa ang mahalagang likas ng sarili (ātman), may pagkakaiba pa rin sa pagitan ng mga nakagapos at ng mga pinalaya—sapagkat itinadhana ito ng Kataas-taasan (Panginoong Śiva). At muli, kahit sa mga nakagapos na kaluluwa, may ilan na may karapatang tumungo sa pagkalusaw/paglalangkap (laya) at may ilan na may karapatan sa pagdanas ng bunga, ayon sa kanilang bahagi.

Verse 64

ज्ञानैश्वर्यादिवैषम्यं भजन्ते सोत्तराधराः । केचिन्मूर्त्यात्मतां यान्ति केचिदासन्नगोचराः

Ang mga nilalang na may mataas at mababang antas ay nakikibahagi sa mga pagkakaiba sa kaalaman, kapangyarihan, at iba pa. May ilan na umaabot sa kalagayang may anyo (saguṇa), samantalang ang iba ay nagiging maaabot lamang sa malapit at maselang pagdama.

Verse 65

मूर्त्यात्मसु शिवाः केचिदध्वनां मूर्धसु स्थिताः । मध्ये महेश्वरा रुद्रास्त्वर्वाचीनपदे स्थिताः

Sa mga prinsipyong may anyo (mūrti) at sa sarili (ātman), may ilan na tinatawag na “Śiva,” na nananahan sa tuktok ng mga landas ng kosmos (adhvan). Sa gitna ay ang mga “Maheśvara,” at ang mga “Rudra” ay nananahan sa mas mababang mga kalagayan.

Verse 66

आसन्ने ऽपि च मायायाः परस्मात्कारणात्त्रयम् । तत्राप्यात्मा स्थितो ऽधस्तादन्तरात्मा च मध्यतः

Bagaman malapit ang Māyā, mula sa Kataas-taasang Sanhi ay sumisibol ang isang tatluhan. Sa loob nito rin, ang jīvātman ay nananatili sa ibaba, samantalang ang Antarātman—ang Panginoong nananahan sa loob—ay nakatatag sa gitna, namamahala at nagbibigay-liwanag mula sa kalooban.

Verse 67

परस्तात्परमात्मेति ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । वर्तन्ते वसवः केचित्परमात्मपदाश्रयाः

Nanahan sa kalagayan ng Kataas-taasang Sarili, na lampas sa lahat, sina Brahmā, Viṣṇu, at Maheśvara ay gumaganap sa kanilang mga tungkuling kosmiko. Gayundin, ang ilang Vasu ay kumikilos din, na sumasandig sa katayuan ng Kataas-taasang Sarili.

Verse 68

अन्तरात्मपदे केचित्केचिदात्मपदे तथा । शान्त्यतीतपदे शैवाः शान्ते माहेश्वरे ततः

Ang ilang Śaiva ay nananahan sa kalagayan ng Panloob na Sarili; ang ilan nama’y sa kalagayan ng Sarili. Ang iba’y nananahan sa antas na lampas sa kapayapaan; at pagkaraan, sa payapang kalagayan ni Maheśvara.

Verse 69

विद्यायान्तु यथा रौद्राः प्रतिष्ठायां तु वैष्णवाः । निवृत्तौ च तथात्मानो ब्रह्मा ब्रह्मांगयोनयः

Sa saklaw ng banal na kaalaman (vidyā), ang mga simulain ni Rudra (Raudra) ang namamayani. Sa larangan ng pagtatatag at pagsuporta (pratiṣṭhā), ang mga kapangyarihang Vaiṣṇava ang nangingibabaw. Sa landas ng pag-urong at pagwawakas (nivṛtti), nananahan ang mga nakakabatid sa Sarili; at sa simulain ng paglikha ay naroon si Brahmā—yaong mga isinilang mula sa mga sangkap ng katawan ni Brahmā.

Verse 70

देवयोन्यष्टकं मुख्यं मानुष्यमथ मध्यमम् । पक्ष्यादयो ऽधमाः पञ्चयोनयस्ताश्चतुर्दश

Sa labing-apat na uri ng kapanganakan (yoni), ang walong banal na sinapupunan ay pinakadakila; ang kalagayang pantao ay nasa gitnang antas; at ang limang mababang kapanganakan—mula sa mga ibon at iba pa—ay itinuturing na hamak.

Verse 71

उत्तराधरभावो ऽपि ज्ञेयस्संसारिणो मलः । यथामभावो मुक्तस्य पूर्वं पश्चात्तु पक्वता

Ang pagdama ng ‘mataas’ at ‘mababa’ ay dapat ding makilalang isang dumi (mala) para sa kaluluwang umiikot sa samsara. Sa pinalaya, wari’y wala na ang gayong pagtingin; noon ay hilaw, ngunit pagkaraan ay ganap na hinog ang kamalayang espirituwal.

Verse 72

मलो ऽप्यामश्च पक्वश्च भवेत्संसारकारणम् । आमे त्वधरता पुंसां पक्वे तूत्तरता क्रमात्

Maging ang karumihan (mala), maging hilaw (āma) o hinog (pakva), ay nagiging sanhi ng pagkakagapos sa saṃsāra. Kapag hilaw, inihahatak nito ang tao sa mababang kalagayan; kapag hinog, unti-unti naman itong umaakay sa mas mataas na kalagayan.

Verse 73

त्रिमलास्त्वधमा ज्ञेया यथोत्तरमधिष्ठिताः । त्रिमलानधितिष्ठंति द्विमलैकमलाः क्रमात्

Ang mga nabibigkis ng tatlong karumihan (mala) ay dapat makilalang pinakamababa, ayon sa pataas na antas ng pagkakagapos. Sa wastong pagkakasunod, ang may dalawang karumihan at ang may iisang karumihan ay umaangat at hindi na pinaghaharian ng kalagayan ng tatluhang karumihan.

Verse 74

इत्थमौपाधिको भेदो विश्वस्य परिकल्पितः । एकद्वित्रिमलान्सर्वाञ्छिव एको ऽधितिष्ठति

Sa ganitong paraan, ang pagkakaiba-iba ng sansinukob ay iniisip na nalilikha dahil sa mga upādhi, ang mga limitasyong kalakip. Ngunit si Śiva lamang ang naghahari sa lahat ng nilalang—maging sila’y nabibigkis ng isa, dalawa, o tatlong karumihan (mala).

Verse 75

अशिवात्मकमप्येतच्छिवेनाधिष्ठितं यथा । अरुद्रात्मकमित्येवं रुद्रैर्जगदधिष्ठितम्

Kung paanong ang daigdig na ito, bagama’t hindi likas na Śiva sa sarili nito, ay pinananahanan at pinamamahalaan pa rin ni Śiva; gayon din, bagama’t sinasabing hindi likas na Rudra, ang sansinukob ay inaalalayan at pinangungunahan ng mga Rudra.

Verse 76

अण्डान्ता हि महाभूमिश्शतरुद्राद्यधिष्ठिता । मायान्तमन्तरिक्षं तु ह्यमरेशादिभिः क्रमात्

Sa loob ng kosmikong itlog, ang dakilang lupa ay tunay na pinamumunuan ni Śatarudra at ng iba pang mga Rudra. At ang kalagitnaang kalawakan, hanggang sa saklaw ng Māyā, ay sunod-sunod na pinamamahalaan ni Indra at ng iba pang panginoon ng mga deva.

Verse 77

अंगुष्ठमात्रपर्यन्तैस्समंतात्संततं ततम् । महामायावसाना द्यौर्वाय्वाद्यैर्भुवनाधिपैः

Ito’y patuloy na nakalat sa lahat ng dako, ngunit umaabot lamang hanggang sukat ng isang hinlalaki. Lampas sa hangganan ng Mahāmāyā naroon ang makalangit na dako, na pinamumunuan ng mga panginoon ng mga daigdig, simula kay Vāyu.

Verse 78

अनाश्रितान्तैरध्वान्तर्वर्तिभिस्समधिष्ठिताः । ते हि साक्षाद्दिविषदस्त्वन्तरिक्षसदस्तथा

Sila’y pinamumunuan ng mga gumagalaw sa mga landas (ng mga daigdig), na hindi nakaasa sa iisang hangganan o tiyak na himpilan. Tunay nga, sila mismo ang mga deva na nananahan sa langit, at gayundin ang mga nananahan sa gitnang dako (himpapawid).

Verse 79

पृथिवीपद इत्येवं देवा देवव्रतैः स्तुता । एवन्त्रिभिर्मलैरामैः पक्वैरेव पृथक्पृथक्

Kaya nito, ang mga deva na tapat sa mga banal na panata ay pumuri sa kanya bilang “Pṛthivīpada.” Gayundin, sa pamamagitan ng tatlong uri ng karumihan (mala)—maging hilaw o hinog—ang bawat kaluluwa ay iginagapos nang hiwa-hiwalay at malinaw.

Verse 80

निदानभूतैस्संसाररोगः पुंसां प्रवर्तते । अस्य रोगस्य भैषज्यं ज्ञानमेव न चापरम्

Mula sa mga sanhi na siyang pinakapundasyon nito, sumisibol sa tao ang sakit ng saṃsāra—ang pagkaalipin sa daigdig. Sa sakit na ito, ang tanging gamot ay kaalaman (jñāna) lamang; wala nang ibang lunas.

Verse 81

भिषगाज्ञापकः शम्भुश्शिवः परमकारणम् । अदुःखेना ऽपि शक्तो ऽसौ पशून्मोचयितुं शिवः

Si Śambhu—si Śiva, ang Kataas-taasang Sanhi—ay kumikilos bilang manggagamot at siyang nagtatakda ng lunas. Kahit hindi (dumanas) ng pagdurusa ang kaluluwa, ang mapalad na Panginoon ay may kapangyarihang palayain ang mga paśu na nakagapos mula sa pagkaalipin.

Verse 82

कथं दुःखं करोतीति नात्र कार्या विचारणा । दुःखमेव हि सर्वो ऽपि संसार इति निश्चितम्

Hindi na kailangang pag-isipan dito kung paano ito lumilikha ng pagdurusa; sapagkat tiyak nang napagpasyahan na ang buong saṃsāra, ang ikot ng pag-iral sa daigdig, ay pawang pagdurusa lamang.

Verse 83

कथं दुःखमदुःखं स्यात्स्वभावो ह्यविपर्ययः । न हि रोगी ह्यरोगी स्याद्भिषग्भैषज्यकारणात्

Paano magiging di-pagdurusa ang tunay na pagdurusa? Sapagkat ang likas na kalikasan ay hindi nababaligtad. Ang maysakit ay hindi nagiging malusog dahil lamang may manggagamot at gamot bilang sanhi.

Verse 84

रोगार्तं तु भिषग्रोगाद्भैषजैस्सुखमुद्धरेत् । एवं स्वभावमलिनान्स्वभावाद्दुःखिनः पशून्

Gaya ng manggagamot na inaahon ang maysakit na pinahihirapan ng karamdaman mula sa pagdurusa sa pamamagitan ng mga gamot, gayon din itinataas ng Panginoon ang mga kaluluwang nakagapos—na ang likas na pagkatao’y nadungisan at dahil dito’y nagdurusa—mula sa dalamhati sa pamamagitan ng Kanyang biyaya at mga paraan ng paglaya.

Verse 85

स्वाज्ञौषधविधानेन दुःखान्मोचयते शिवः । न भिषक्कारणं रोगे शिवः संसारकारणम्

Sa pamamagitan ng Kanyang sariling “gamot”—ang Kanyang utos at biyaya—pinalalaya ni Śiva ang mga nilalang mula sa pagdurusa. Hindi Siya tulad ng manggagamot na nagiging sanhi ng sakit; sa halip, si Śiva ang mismong sanhi ng saṃsāra, kaya Siya lamang ang makapagpapahinto rin nito.

Verse 86

इत्येतदपि वैषम्यं न दोषायास्य कल्पते । दुःखे स्वभावसंसिद्धे कथन्तत्कारणं शिवः

Kaya nga, kahit ang wari’y hindi pagkakapantay na ito ay hindi nagiging kasalanan sa Kanya. Kapag ang pagdurusa’y sumisibol mula sa sariling likas na kalagayan ng nilalang (at sa pagkakagapos nito), paano magiging sanhi si Śiva?

Verse 87

स्वाभाविको मलः पुंसां स हि संसारयत्यमून् । संसारकारणं यत्तु मलं मायाद्यचेतनम्

Ang likás na karumihan (mala) ng mga nilalang na may katawan ang siyang nagtutulak sa kanila sa pag-ikot sa saṃsāra. Ang karumihang iyon—walang kamalayan sa likas na anyo at nagsisimula sa Māyā—ang tunay na sanhi ng saṃsāra.

Verse 88

तत्स्वयं न प्रवर्तेत शिवसान्निध्यमन्तरा । यथा मणिरयस्कांतस्सान्निध्यादुपकारकः

Ang kapangyarihan/paraan na iyon ay hindi kumikilos nang mag-isa kung wala ang paglapit kay Śiva—gaya ng batong pang-akit na nagiging kapaki-pakinabang lamang kapag malapit sa bakal.

Verse 89

अयसश्चलतस्तद्वच्छिवो ऽप्यस्येति सूरयः । न निवर्तयितुं शक्यं सान्निध्यं सदकारणम्

Sinasabi ng mga pantas: “Gaya ng bakal na kumikilos, hinihila ng batong pang-akit, gayon din ang isang ito’y kumikilos patungo kay Śiva.” Ang banal na paglapit kay Śiva—na nagmumula sa tunay na sanhi (tamang dahilan at kabutihang-loob)—ay hindi na maibabalik o mapipigil.

Verse 90

अधिष्ठाता ततो नित्यमज्ञातो जगतश्शिवः । न शिवेन विना किंचित्प्रवृत्तमिह विद्यते

Kaya nga, ang Panginoong Śiva na laging naroroon ay nananatiling di-nakikitang Tagapangibabaw at panloob na Tagapamahala ng sansinukob. Sa mundong ito, walang anumang makakakilos o magpapatuloy kung wala si Śiva.

Verse 91

तत्प्रेरितमिदं सर्वं तथापि न स मुह्यति । शक्तिराज्ञात्मिका तस्य नियन्त्री विश्वतोमुखी

Bagaman ang lahat ng ito’y pinakikilos ng Kanyang pag-uudyok, hindi Siya nalilinlang. Ang Kanyang Śakti—na ang likas ay utos—ang pangkalahatang tagapamahala, nakaharap at naghahari sa lahat ng dako.

Verse 92

तया ततमिदं शश्वत्तथापि स न दुष्यति । अनिदं प्रथमं सर्वमीशितव्यं स ईश्वरः

Sa pamamagitan ng Kanyang kapangyarihan, ang buong sansinukob ay napupuno magpakailanman; gayunman, hindi Siya nadudungisan nito. Hindi Siya bunga ng anuman—Siya ang Unang-una; ang lahat ay dapat pamahalaan Niya; Siya lamang ang Panginoon (Īśvara).

Verse 93

ईशनाच्च तदीयाज्ञा तथापि स न दुष्यति । यो ऽन्यथा मन्यते मोहात्स विनष्यति दुर्मतिः

Sapagkat ito’y ipinagkaloob ni Īśāna at sariling utos Niya, hindi ito nagkakaroon ng sala. Ngunit ang taong naliligaw, na dahil sa kamangmangan ay nag-iisip ng iba, siya’y napapahamak.

Verse 94

तच्छक्तिवैभवादेव तथापि स न दुष्यति । एतस्मिन्नंतरे व्योम्नः श्रुताः वागरीरिणी

Sa bisa ng kadakilaan ng banal na Kapangyarihang iyon, hindi siya nadungisan. Samantala, mula sa langit ay narinig ang isang tinig na walang katawan.

Verse 95

सत्यमोममृतं सौम्यमित्याविरभवत्स्फुटम् । ततो हृष्टतराः सर्वे विनष्टाशेषसंशयाः

Malinaw na nahayag ang wika: “Katotohanan—Om—Kawalang-kamatayan—ang maamo at mapalad na Panginoon.” Kaya’t silang lahat ay labis na nagalak, sapagkat napawi ang lahat ng natitirang pag-aalinlangan.

Verse 96

मुनयो विस्मयाविष्टाः प्रेणेमुः पवनं प्रभुम् । तथा विगतसन्देहान्कृत्वापि पवनो मुनीन्

Ang mga pantas, nabalot ng pagkamangha, ay yumukod at nagbigay-galang kay Panginoong Pavana (Vāyu). At si Pavana rin—matapos pawiin ang kanilang mga pag-aalinlangan—ay nagparangal sa mga pantas bilang tugon.

Verse 97

नैते प्रतिष्ठितज्ञाना इति मत्वैवमब्रवीत् । वायुरुवाच्व । परोक्षमपरोक्षं च द्विविधं ज्ञानमिष्यते

Sa pag-aakalang, “Hindi pa sila nakatatag sa tunay na kaalaman,” nagsalita siya nang ganito. Sinabi ni Vāyu: Ang kaalaman ay itinuturing na may dalawang uri—di-tuwiran (parokṣa) at tuwiran, agarang pagsasakatuparan (aparokṣa).

Verse 98

परोक्षमस्थिरं प्राहुरपरोक्षं तु सुस्थिरम् । हेतूपदेशगम्यं यत्तत्परोक्षं प्रचक्षते

Sinasabi nilang ang di-tuwirang kaalaman (parokṣa) ay di-matatag, samantalang ang tuwirang pagsasakatuparan (aparokṣa) ay tunay na matibay. Yaong naaabot sa pamamagitan ng pangangatwiran at pagtuturo, iyon ang tinatawag na “di-tuwiran”.

Verse 99

अपरोक्षं पुनः श्रेष्ठादनुष्ठानाद्भविष्यति । नापरोक्षादृते मोक्ष इति कृत्वा विनिश्चयम्

Ang tuwirang pagsasakatuparan (aparokṣa-jñāna) ay muling lilitaw mula sa pinakamataas na banal na pagsasagawa. Matapos magpasya nang matatag na walang mokṣa kung wala ang tuwirang pagkamalay na ito, manatiling nakatatag sa gayong katiyakan.

Verse 100

श्रेष्ठानुष्ठानसिद्ध्यर्थं प्रयतध्वमतन्द्रिताः

Upang magtagumpay sa pagsasakatuparan ng pinakamataas na banal na pagtalima, magsikap nang taimtim—manatiling gising ang kamalayan at huwag magpabaya.