शिवतत्त्वे परापरभावविचारः (Inquiry into Śiva’s Principle and the Parā–Aparā Paradox)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । चरितानि विचित्राणि गृह्याणि गहनानि च । दुर्विज्ञेयानि देवैश्च मोहयंति मनांसि नः

Wika ng mga rishi: “Ang mga kamangha-manghang gawaing ito ay maselan, malalim, at mahirap maunawaan. Mahirap itong maunawaan kahit ng mga deva, at nililito nito ang aming isipan.”

Verse 2

शिवयोस्तत्त्वसम्बन्धे न दोष उपलभ्यते । चरितैः प्राकृतो भावस्तयोरपि विभाव्यते

Sa mahalagang ugnayang tattva nina Śiva at ng Kanyang Śakti, walang kapintasan na masusumpungan. Gayunman, sa pamamagitan ng kanilang mga banal na salaysay, maging ang wari’y ‘makamundo’ na damdamin sa kanila ay naipapaliwanag, para sa pagtuturo at debosyon.

Verse 3

ब्रह्मादयो ऽपि लोकानां सृष्टिस्थित्यन्तहेतवः । निग्रहानुग्रहौ प्राप्य शिवस्य वशवर्तिनः

Maging si Brahmā at ang iba pang mga tagapamahalang kosmiko—na nagsisilbing kasangkapang sanhi ng paglikha, pag-iingat, at pagkalusaw ng mga daigdig—ay kumikilos lamang matapos tumanggap ng pagpigil at biyaya ni Śiva, kaya nananatili silang nasa pamamahala ni Śiva lamang.

Verse 4

शिवः पुनर्न कस्यापि निग्रहानुग्रहास्पदम् । अतो ऽनायत्तमैश्वर्यं तस्यैवेति विनिश्चितम्

Ngunit si Śiva ay hindi maaaring pigilan o pagpalain ng sinuman. Kaya tiyak na ang kapangyarihang pagkamakapangyarihan (aiśvarya) ay sa Kanya lamang—malaya at di-nakasalalay kaninuman.

Verse 5

यद्येवमीदृशैश्वर्यं तत्तु स्वातन्त्र्यलक्षणम् । स्वभावसिद्धं चैतस्य मूर्तिमत्तास्पदं भवेत्

Kung ang gayong kapangyarihang panginoon (aiśvarya) ay tunay ngang ganyan, ito’y may tatak ng ganap na kalayaan (svātantrya). At yamang likas at natitiyak sa mismong kalikasan Niya, ito ang saligan na nagpapahintulot sa Kanyang magtaglay ng anyo (mūrtimattā).

Verse 6

न मूर्तिश्च स्वतंत्रस्य घटते मूलहेतुना । मूर्तेरपि च कार्यत्वात्तत्सिद्धिः स्यादहैतुकी

Ang anyong may katawan (mūrti) ng Malayang Panginoon ay hindi maitatatag na nagmumula sa isang ugat na sanhi. At yamang kahit ang “anyo” ay likas na bunga (produkto), ang pagtatatag nito bilang Kataas-taasan ay magiging walang sanhi at salungat sa katwiran. (Kaya ang Pinakamataas na Pati ay hindi isang anyong nilikha, bagaman maaari Siyang magpakita ng mga anyo ayon sa Kanyang kalayaan.)

Verse 7

सर्वत्र परमो भावो ऽपरमश्चान्य उच्यते । परमापरमौ भावौ कथमेकत्र संगतौ

Sa lahat ng dako itinuturo na ang Kataas-taasang Katotohanan ay ‘para’ (higit sa lahat), ngunit sinasabi rin na ito’y ‘apara’ (naririto, madaling lapitan). Paano nga ba mapagkakasundo ang dalawang kalagayang ito—para at apara—bilang iisa at siya ring iyon?

Verse 8

निष्फलो हि स्वभावो ऽस्य परमः परमात्मनः । स एव सकलः कस्मात्स्वभावो ह्यविपर्ययः

Tunay nga, ang kataas-taasang likas ng Pinakamataas na Sarili ay walang gawa at walang bunga (lampas sa bunga ng karma). Kung gayon, bakit ang iisang Katotohanang iyon ay sinasabing ‘may bahagi’—nahahayag na may mga katangian? Sapagkat ang Kanyang likas ay hindi salungat at hindi kailanman nababaligtad.

Verse 9

स्वभावो विपरीतश्चेत्स्वतंत्रः स्वेच्छया यदि । न करोति किमीशानो नित्यानित्यविपर्ययम्

Kung ang likas na kalikasan ng Panginoon ay salungat, at kung Siya’y ganap na malaya at kumikilos ayon lamang sa sariling kapritso, bakit hindi ibinabaligtad ng Kataas-taasang Īśāna ang kaayusan ng walang-hanggan at ng di-walang-hanggan?

Verse 10

मूर्तात्मा सकलः कश्चित्स चान्यो निष्फलः शिवः । शिवेनाधिष्ठितश्चेति सर्वत्र लघु कथ्यते

Sa maikling turo na sinasabi sa lahat ng dako: sa isang panig ay may isang realidad na may anyo at ganap (nahahayag); sa kabilang panig ay may isang Śiva na hiwalay, walang nahahayag na bunga (di-nakakondisyon). At sinasabi ring ang una ay pinananahanan at pinamamahalaan ni Śiva.

Verse 11

मूर्त्यात्मैव तदा मूर्तिः शिवस्यास्य भवेदिति । तस्य मूर्तौ मूर्तिमतोः पारतंत्र्यं हि निश्चितम्

Noon, ang anyong ito ay ipinahahayag na siyang mismong diwa ni Śiva. Sapagkat sa anyong iyon, ang pag-asa ng may anyo sa Anyong nahayag ay tiyak na naitatatag.

Verse 12

अन्यथा निरपेक्षेण मूर्तिः स्वीक्रियते कथम् । मूर्तिस्वीकरणं तस्मान्मूर्तौ साध्यफलेप्सया

Kung hindi gayon, paano tatanggapin ng Ganap na Malaya at walang inaasahan (nirapekṣa) ang isang anyo (mūrti)? Kaya ang pagtanggap sa mūrti ay para sa pagtupad ng ninanais na bunga—upang ang mga naghahanap ay makamit ang inaasam na espirituwal na kaganapan sa pamamagitan ng mismong anyong iyon.

Verse 13

न हि स्वेच्छाशरीरत्वं स्वातंत्र्यायोपपद्यते । स्वेच्छैव तादृशी पुंसां यस्मात्कर्मानुसारिणी

Tunay nga, ang pagkakaroon ng katawan na hinubog lamang ayon sa sariling nais ay hindi pa tunay na kasarinlan. Sapagkat ang ‘kalooban’ ng mga nilalang na may katawan ay gayon, dahil ito’y sumusunod sa daloy ng kanilang karma.

Verse 14

स्वीकर्तुं स्वेच्छया देहं हातुं च प्रभवन्त्युत । ब्रह्मादयः पिशाचांताः किं ते कर्मातिवर्तिनः

Kaya nilang, ayon sa sariling kalooban, mag-anyong-katawan at kaya rin itong iwan. Mula kay Brahmā at iba pang mga deva hanggang sa mga piśāca—paano sila magiging mga lumalampas sa karma?

Verse 15

इच्छया देहनिर्माणमिन्द्रजालोपमं विदुः । अणिमादिगुणैश्वर्यवशीकारानतिक्रमात्

Ang paglikha ng katawan sa pamamagitan lamang ng kalooban ay nalalamang tulad ng ilusyon ng isang salamangkero. Sapagkat sa kapangyarihan ng mga siddhi at birtud gaya ng aṇimā at lakas ng pagsupil, nalalampasan ang karaniwang mga hangganan.

Verse 16

विश्वरूपं दधद्विष्णुर्दधीचेन महर्षिणा । युध्यता समुपालब्धस्तद्रूपं दधता स्वयम्

Nang dalhin ni Viṣṇu ang anyong pangsansinukob (Viśvarūpa), hinarap siya sa labanan ng dakilang rishi na si Dadhīci; at ang rishing iyon, na siya ring nag-anyong gayon, ay tumindig upang sumalungat sa kanya.

Verse 17

सर्वस्मादधिकस्यापि शिवस्य परमात्मनः । शरीरवत्तयान्यात्मसाधर्म्यं प्रतिभाति नः

Sa aming pagtingin, maging si Śiva—ang Kataas-taasang Sarili, higit sa lahat—dahil sinasabing may katawan, ay waring may pagkakahawig sa mga indibidwal na sarili na may katawan.

Verse 18

सर्वानुग्राहकं प्राहुश्शिवं परमकारणम् । स निर्गृह्णाति देवानां सर्वानुग्राहकः कथम्

Ipinahahayag nilang si Śiva—ang Kataas-taasang Sanhi—ang mapagkaloob sa lahat. Kung gayon, paanong ang Panginoong lubos na mahabagin ay nakapipigil maging sa mga deva?

Verse 19

चिच्छेद बहुशो देवो ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः । शिवनिन्दां प्रकुर्वंतं पुत्रेति कुमतेर्हठात्

Pagkaraan, ang Deva (Śiva) ay paulit-ulit na pumutol sa ikalimang ulo ni Brahmā, sapagkat ang hangal na iyon ay matigas ang ulo sa paglapastangan kay Śiva, at walang-hiya pang tumawag sa Kanya na “anak ko.”

Verse 20

विष्णोरपि नृसिंहस्य रभसा शरभाकृतिः । बिभेद पद्भ्यामाक्रम्य हृदयं नखरैः खरैः

Maging si Viṣṇu sa mabangis na anyong Narasiṃha ay napasuko sa biglaang sagupaan ng pagpapakitang-hugis Śarabha; tinapakan siya ng mga paa at pinilas ang kanyang puso sa matatalim na kuko.

Verse 21

देवस्त्रीषु च देवेषु दक्षस्याध्वरकारणात् । वीरेण वीरभद्रेण न हि कश्चिददण्डितः

Dahil sa sanhi ng paghahandog ni Dakṣa, sa mga diwata at sa mga diyos man, wala ni isa ang nanatiling hindi naparusahan ng bayaning si Vīrabhadra.

Verse 22

पुरत्रयं च सस्त्रीकं सदैत्यं सह बालकैः । क्षणेनैकेन देवेन नेत्राग्नेरिंधनीकृतम्

Sa isang kisapmata, ang nag-iisang Deva—si Śiva—ay ginawang panggatong sa apoy ng Kanyang mata ang tatlong lungsod, kasama ang kanilang mga babae, ang mga Daitya, at maging ang mga bata.

Verse 23

प्रजानां रतिहेतुश्च कामो रतिपतिस्स्वयम् । क्रोशतामेव देवानां हुतो नेत्रहुताशने

Si Kāma—ang panginoon ng pagnanasa at sanhi ng pagnanais ng lahat ng nilalang—ay nilamon ng apoy na sumiklab mula sa Mata ni Śiva, habang ang mga deva ay sumigaw nang malakas.

Verse 24

गावश्च कश्चिद्दुग्धौघं स्रवन्त्यो मूर्ध्नि खेचराः । सरुषा प्रेक्ष्य देवेन तत्क्षणे भस्मसात्कृतः

At may isang nilalang na lumilipad sa himpapawid (khecara) na nagpasabog sa mga baka ng rumaragasang gatas sa tuktok ng ulo ng Panginoon. Ngunit nang masdan ito ng Deva sa galit, siya’y naging abo sa mismong sandaling iyon.

Verse 25

जलंधरासुरो दीर्णश्चक्रीकृत्य जलं पदा । बद्ध्वानंतेन यो विष्णुं चिक्षेप शतयोजनम्

Ang asurang si Jalandhara, namamaga sa kapalaluan, ay ginulo ang tubig sa kanyang paa hanggang maging umiikot na disk. Pagkaraan, itinali niya si Viṣṇu kay Ananta (Śeṣa) at inihagis Siya nang sandaang yojana ang layo.

Verse 26

तमेव जलसंधायी शूलेनैव जघान सः । तच्चक्रं तपसा लब्ध्वा लब्धवीर्यो हरिस्सदा

Pagkaraan, siya—si Jalasaṃdhāyī—ay ibinagsak ang mismong iyon sa pamamagitan lamang ng trisula. At si Hari, nang makamtan ang chakrá sa pamamagitan ng tapas (mahigpit na pag-aayuno at pagninilay), ay nanatiling laging puspos ng lakas na isinilang ng tapas.

Verse 27

जिघांसतां सुरारीणां कुलं निर्घृणचेतसाम् । त्रिशूलेनान्धकस्योरः शिखिनैवोपतापितम्

Upang lipulin ang malupit na angkan ng mga kaaway ng mga diyos na naghangad pumatay, ang dibdib ni Andhaka ay tinuhog ng Trisula at tinupok na parang apoy.

Verse 28

कण्ठात्कालांगनां सृष्ट्वा दारको ऽपि निपातितः । कौशिकीं जनयित्वा तु गौर्यास्त्वक्कोशगोचराम्

Mula sa Kanyang lalamunan ay nilikha ang maitim na dalagang si Kālī; at ang batang si Dāraka ay napabagsak din. Pagkaraan, isinilang ang Kauśikī—na lumitaw mula sa balabal ng balat ni Gaurī—(at natupad ang banal na layon).

Verse 29

शुंभस्सह निशुंभेन प्रापितो मरणं रणे । श्रुतं च महदाख्यानं स्कान्दे स्कन्दसमाश्रयम्

Si Śumbha, kasama si Niśumbha, ay nakatagpo ng kamatayan sa digmaan. At narinig ang isang dakilang banal na salaysay—na nakatala sa Skanda-purāṇa at nakasalig sa kapangyarihan ni Skanda (Kārttikeya).

Verse 30

वधार्थे तारकाख्यस्य दैत्येन्द्रस्येन्द्रविद्विषः । ब्रह्मणाभ्यर्थितो देवो मन्दरान्तःपुरं गतः

Upang patayin si Tāraka—panginoon ng mga daitya at kaaway ni Indra—ang Deva, na pinakiusapan ni Brahmā, ay nagtungo sa panloob na palasyo ng Mandara.

Verse 31

विहृत्य सुचिरं देव्या विहारा ऽतिप्रसङ्गतः । रसां रसातलं नीतामिव कृत्वाभिधां ततः

Matapos maglaro nang matagal kasama ang Diyosa, labis siyang nalubog sa ligayang iyon; at pagkaraan ay ginawa niyang ang Diyosa—na tinatawag na Rasā—ay wari’y naihatid pababa sa Rasātala, ang daigdig sa ilalim.

Verse 32

देवीं च वंचयंस्तस्यां स्ववीर्यमतिदुर्वहम् । अविसृज्य विसृज्याग्नौ हविः पूतमिवामृतम्

Sa pagdudaya sa Diyosa sa bagay na iyon, hindi niya ibinuhos sa kanya ang napakalakas na binhi ng kanyang kapangyarihan; sa halip, ibinuhos niya ito sa apoy—gaya ng havis na inialay at nilinis, na wari’y amrita.

Verse 33

गंगादिष्वपि निक्षिप्य वह्निद्वारा तदंशतः । तत्समाहृत्य शनकैस्तोकंस्तोकमितस्ततः

Inihagis nila ang mga bahagi nito sa Ilog Gaṅgā at sa iba pang banal na tubig, at inialay din sa pamamagitan ng apoy; pagkaraan, tinipon nila itong muli—dahan-dahan, paunti-unti, mula rito at roon.

Verse 34

स्वाहया कृत्तिकारूपात्स्वभर्त्रा रममाणया । सुवर्णीभूतया न्यस्तं मेरौ शरवणे क्वचित्

Minsan, si Svāhā—na nag-anyong mga Kṛttikā at nakipaglaro sa sarili niyang asawa—ay nagningning na tila ginto; at sa isang pagkakataon, inilagak niya ang (binhi/sanggol) na iyon sa Meru, sa isang higaan ng mga tambo.

Verse 35

संदीपयित्वा कालेन तस्य भासा दिशो दश । रञ्जयित्वा गिरीन्सर्वान्कांचनीकृत्य मेरुणा

Sa paglipas ng panahon, sumiklab ang kanyang liwanag at tinanglawan ang sampung dako; pinuspos nito ng ningning ang lahat ng bundok, at maging ang Meru ay waring naging ginto.

Verse 36

ततश्चिरेण कालेन संजाते तत्र तेजसि । कुमारे सुकुमारांगे कुमाराणां निदर्शने

Pagkaraan ng mahabang panahon, nang ang banal na liwanag doon ay ganap nang nahayag, lumitaw ang isang makalangit na Sanggol—batang-bata, may malalambot na mga sangkap at lubhang banayad—bilang huwaran at lantad na tanda sa gitna ng lahat ng kabataang diyos.

Verse 37

तच्छैशवं स्वरूपं च तस्य दृष्ट्वा मनोहरम् । सह देवसुरैर्लोकैर्विस्मिते च विमोहिते

Nang masdan ang kaakit-akit na anyong pambata niya, ang mga daigdig—kasama ang mga diyos at mga asura—ay namangha at lubos na nabulid sa pagkalito.

Verse 38

देवो ऽपि स्वयमायातः पुत्रदर्शनलालसः । सह देव्यांकमारोप्य ततो ऽस्य स्मेरमाननम्

Dumating din doon ang Panginoon mismo, sabik na masilayan ang Kanyang anak. Kasama ang Diyosa, inangat Niya ang sanggol at inilagay sa kandungan Niya, at saka minasdan ang mukhang may banayad na ngiti.

Verse 39

पीतामृतमिव स्नेहविवशेनान्तरात्मना । देवेष्वपि च पश्यत्सु वीतरागैस्तपस्विभिः

Na wari’y umiinom ng amṛta, ang Kanyang kaloob-looban—nalulupig ng pag-ibig at debosyon—ay nalubog sa gayong kaligayahan, kahit nakamasid ang mga diyos, kasama ang mga asetikong walang pagnanasa at malaya sa pagkakapit.

Verse 40

स्वस्य वक्षःस्थले स्वैरं नर्तयित्वा कुमारकम् । अनुभूय च तत्क्रीडां संभाव्य च परस्परम्

Sa masayang paglalaro, pinasayaw niya nang malaya ang munting bata sa ibabaw ng kanyang dibdib; at nang malasap ang larong iyon, nagtinginan sila sa isa’t isa na may pag-ibig at paggalang na kapwa.

Verse 41

स्तन्यमाज्ञापयन्देव्याः पाययित्वामृतोपमम् । तवावतारो जगतां हितायेत्यनुशास्य च

Inutusan niya ang Diyosa na magbigay ng gatas mula sa dibdib; at matapos kang painumin ng gatas na tulad ng amṛta, muli niyang itinuro: “Ang pagbaba (avatāra) mo ay para sa kapakanan ng mga daigdig.”

Verse 42

स्वयन्देवश्च देवी च न तृप्तिमुपजग्मतुः । ततः शक्रेण संधाय बिभ्यता तारकासुरात्

Ngunit ang Panginoong Swayambhū at ang Diyosa ay hindi pa rin nasiyahan. Kaya si Indra (Śakra), sa takot kay Tāraka na asura, ay nakipag-alyansa at gumawa ng kasunduan.

Verse 43

कारयित्वाभिषेकं च सेनापत्ये दिवौकसाम् । पुत्रमन्तरतः कृत्वा देवेन त्रिपुरद्विषा

Matapos ipagawa ang banal na abhiṣeka para sa pagka-punong-kumandante ng mga makalangit, inilagay ng Panginoon—si Śiva, ang kaaway ng Tripura—ang kaniyang anak sa gitna ng hukbong diyos, sa unahan ng hanay.

Verse 44

स्वयमंतर्हितेनैव स्कन्दमिन्द्रादिरक्षितम् । तच्छक्त्या क्रौञ्चभेदिन्या युधि कालाग्निकल्पया

Sa pagkapagkubli ng Panginoon mismo, si Skanda ay napangalagaan ni Indra at ng iba pang mga diyos; at sa digmaang iyon, sa kapangyarihang yaon din—na bumibiyak sa Krauñca at tulad ng apoy ni Kāla sa wakas ng yugto—siya’y nanaig.

Verse 45

छेदितं तारकस्यापि शिरश्शक्रभिया सह । स्तुतिं चक्रुर्विशेषेण हरिधातृमुखाः सुराः

Nang mapugot ang ulo ni Tāraka, naputol din ang takot ni Indra; at ang mga diyos—na pinangungunahan nina Hari (Viṣṇu) at Dhātṛ (Brahmā)—ay naghandog ng natatanging, dakilang pagpupuri.

Verse 46

तथा रक्षोधिपः साक्षाद्रावणो बलगर्वितः । उद्धरन्स्वभुजैर्दीर्घैः कैलासं गिरिमात्मनः

Gayundin, si Rāvaṇa mismo—ang panginoon ng mga rākṣasa, lasing sa pagmamataas ng kanyang lakas—ay nagsimulang iahon ang Bundok Kailāsa, ang sarili niyang bundok, sa pamamagitan ng kanyang mahahabang bisig.

Verse 47

तदागो ऽसहमानस्य देवदेवस्य शूलिनः । पदांगुष्ठपरिस्पन्दान्ममज्ज मृदितो भुवि

Pagkaraan, hindi matiis ng Diyos ng mga diyos—si Śiva, ang may hawak ng Trisula—ang paglapastangang iyon; bahagya lamang Niyang inuga ang hinlalaki ng Kanyang paa, at ang nagkasala ay nadurog at lumubog sa lupa.

Verse 48

बटोः केनचिदर्थेन स्वाश्रितस्य गतायुषः । त्वरयागत्य देवेन पादांतं गमितोन्तकः

Dahil sa isang layunin hinggil sa batang asceta—na sumilong sa Kanya at napawi na ang takdang buhay—nagmamadaling dumating si Kamatayan; ngunit pinaluhod siya ng Panginoon sa Kanyang mga paa at nawalan ng kapangyarihan.

Verse 49

स्ववाहनमविज्ञाय वृषेन्द्रं वडवानलः । सगलग्रहमानीतस्ततो ऽस्त्येकोदकं जगत्

Hindi nakilala ang haring toro na si Vṛṣendra bilang sariling sasakyan, sinunggaban ng Apoy ng Kabayong-Babae (Vaḍavānala) at hinigop ang buong saklaw ng daigdig; kaya ang sansinukob ay naging iisang lawak ng tubig.

Verse 50

अलोकविदितैस्तैस्तैर्वृत्तैरानन्दसुन्दरैः । अंगहारस्वसेनेदमसकृच्चालितं जगत्

Sa pamamagitan ng maraming mariringal na galaw—di batid ng karaniwang mga daigdig ngunit marikit sa kaligayahang ananda—ang sansinukob na ito ay paulit-ulit na pinakilos ng sariling pangkat ng aṅgahāra ng Panginoon, ang mga kumpas ng banal na sayaw.

Verse 51

शान्त एव सदा सर्वमनुगृह्णाति चेच्छिवः । सर्वाणि पूरयेदेव कथं शक्तेन मोचयेत्

Kung si Śiva, na laging payapa, ay patuloy na nagkakaloob ng biyaya sa lahat at tunay na tumutupad sa lahat ng bagay, paano Siya mapipigil ng alinmang kapangyarihan? At paano naman makapag-aangkin ang iba na sila ang nagbibigay ng kalayaan?

Verse 52

अनादिकर्म वैचित्र्यमपि नात्र नियामकम् । कारणं खलु कर्मापि भवेदीश्वरकारितम्

Kahit ang sari-saring anyo ng walang pasimulang karma ay hindi rin ang tunay na pinakamataas na tagapag-ayos dito. Sapagkat ang karma man ay nagiging sanhi lamang ayon sa kung paano ito pinakikilos at pinamamahalaan ng Panginoon, si Īśvara.

Verse 53

किमत्र बहुनोक्तेन नास्तिक्यं हेतुकारकम् । यथा ह्याशु निवर्तेत तथा कथय मारुत

Ano pa ang silbi ng maraming salita rito? Ang pag-aalinlangan na bunga ng pakikipagtalo lamang ang siyang sanhi ng pagkaligaw. Ipagbigay-alam mo sa akin, O Māruta, kung paano ito mabilis na mapapawi.