दक्षयज्ञदर्शनम् — The Vision of Dakṣa’s Great Sacrifice (and the Onset of Vīrabhadra’s Terror)

Verse 1

वायुरुवाच । ततो विष्णुप्रधानानां सुराणाममितौजसाम् । ददर्श च महत्सत्रं चित्रध्वजपरिच्छदम्

Wika ni Vāyu: Pagkaraan, nasilayan niya ang makapangyarihang mga deva—na si Viṣṇu ang nangunguna—na may di-masukat na kaningningan; at nakita rin niya ang isang dakilang pagtitipong handog (yajña), pinalamutian ng makukulay na watawat at mga sagisag ng pagdiriwang.

Verse 2

सुदर्भऋतुसंस्तीर्णं सुसमिद्धहुताशनम् । कांचनैर्यज्ञभांडैश्च भ्राजिष्णुभिरलंकृतम्

Ang pook ng yajña ay maayos na nalatagan ng mainam na damong darbha, at ang banal na apoy ay naglalagablab nang maliwanag sa wastong panggatong. Ito’y pinalamutian ng kumikislap na gintong sisidlan ng yajña, maningning sa karangalan ng ritwal.

Verse 3

ऋषिभिर्यज्ञपटुभिर्यथावत्कर्मकर्तृभिः । विधिना वेददृष्टेन स्वनुष्ठितबहुक्रमम्

Isinagawa ang yajña ng mga rishi na bihasa sa paghahandog—mga tunay na tagapagganap ng ritwal—nang wasto at ayon sa tamang pagkakasunod, alinsunod sa paraang itinuro ng Veda, at maingat na tinupad ang maraming itinakdang hakbang.

Verse 4

देवांगनासहस्राढ्यमप्सरोगणसेवितम् । वेणुवीणारवैर्जुष्टं वेदघोषैश्च बृंहितम्

Hitik sa libo-libong dalagang makalangit ang naroon at pinaglilingkuran ng mga pangkat ng Apsarā. Umaalingawngaw ang tugtugin ng plauta at vīṇā, at lalo pang naging maringal sa pag-ugong ng mga pagbigkas ng Veda.

Verse 5

दृष्ट्वा दक्षाध्वरे वीरो वीरभद्रः प्रतापवान् । सिंहनादं तदा चक्रे गंभीरो जलदो यथा

Nang masdan ang yajña ni Dakṣa, si Vīrabhadra—makapangyarihan at matapang, nagliliwanag sa lakas—ay biglang umalingawngaw sa ungol na tila leon, malalim at dumadagundong na parang ulap ng kulog.

Verse 6

ततः किलकिलाशब्द आकाशं पूरयन्निव । गणेश्वरैः कृतो जज्ञे महान्न्यक्कृतसागरः

Pagkaraan, sumiklab ang isang napakalakas na kaguluhan—mga sigaw na “kilakilā”—na wari’y pumupuno sa buong kalangitan. Ito’y itinaas ng mga Gaṇeśvara, at umalunignig nang marahas na parang dagat na ginambala.

Verse 7

तेन शब्देन महताः ग्रस्ता सर्वेदिवौकसः । दुद्रुवुः परितो भीताः स्रस्तवस्त्रविभूषणाः

Nang lamunin ng napakalakas na tunog na iyon, ang lahat ng nilalang sa langit ay sinakmal ng takot. Sa matinding pangamba, nagsitakas sila sa iba’t ibang dako, at naluluwag at nadudulas ang kanilang kasuotan at mga palamuti.

Verse 8

किंस्विद्भग्नो महामेरुः किंस्वित्संदीर्यते मही । किमिदं किमिदं वेति जजल्पुस्त्रिदशा भृशम्

“Nabiyak ba ang dakilang Meru? Napupunit ba ang lupa?”—gayong mariing sigaw ng mga diyos, paulit-ulit na nagsasabi: “Ano ito—ano ito?”

Verse 9

मृगेन्द्राणां यथा नादं गजेंद्रा गहने वने । श्रुत्वा तथाविधं केचित्तत्यजुर्जीवितं भयात्

Gaya ng mga dambuhalang elepante sa masukal na gubat, kapag narinig ang dagundong ng hari ng mga hayop ay nanginginig sa takot; gayon din, sa pagkarinig ng gayong nakapanghihilakbot na tunog, may ilan na sumuko maging ang kanilang buhay dahil sa pangamba.

Verse 10

पर्वताश्च व्यशीर्यंत चकम्पे च वसुंधरा । मरुतश्च व्यघूर्णंत चुक्षुभे मकरालयः

Nagsimulang gumuho ang mga bundok, at ang lupa mismo’y nanginig. Umiikot-ikot sa kaguluhan ang mga hangin, at ang karagatan—tahanan ng mga makara—ay nagngangalit na lubha.

Verse 11

अग्नयो नैव दीप्यंते न च दीप्यति भास्करः । ग्रहाश्च न प्रकाशंते नक्षत्राणि च तारकाः

Hindi naglalagablab ang mga apoy, ni hindi sumisikat ang Araw; ang mga planeta’y hindi nagbibigay-liwanag, gayundin ang mga konstelasyon at mga bituin—sapagkat sa gayong kalagayan, ang lahat ng ningning ay binawi.

Verse 12

एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञवाटं तदुज्ज्वलम् । संप्राप भगवान्भद्रो भद्रैश्च सह भद्रया

Sa mismong sandaling iyon, narating ng kagalang-galang na si Bhadra ang maningning na pook ng yajña, kasama ang mga mapalad, at kasama rin si Bhadrā.

Verse 13

तं दृष्ट्वा भीतभीतो ऽपि दक्षो दृढ इव स्थितः । क्रुद्धवद्वचनं प्राह को भवान् किमिहेच्छसि

Nang makita siya, si Daksha—bagaman nanginginig sa takot—ay tumindig na wari’y matatag. At sa pananalitang tila galit, sinabi niya: “Sino ka? Ano ang hinahanap mo rito?”

Verse 14

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दक्षस्य च दुरात्मनः । वीरभद्रो महातेजा मेघसंभीरनिस्स्वनः

Nang marinig ang mga salitang iyon ng masamang-loob na Dakṣa, si Vīrabhadra—na may dakilang ningning—ay umalingawngaw sa malalim at kulog na ungol, gaya ng siksik na ulap.

Verse 15

स्मयन्निव तमालोक्य दक्षं देवाश्च ऋत्विजः । अर्थगर्भमसंभ्रान्तमवोचदुचितं वचः

Nang makita si Dakṣa, ang mga diyos at ang mga paring tagapaghandog—na wari’y bahagyang nakangiti—ay mahinahong nagsalita sa kanya ng mga salitang angkop sa sandali, payapa at di nababahala, ngunit hitik sa lihim na diwa.

Verse 16

वीरभद्र उवाच । वयं ह्यनुचराः सर्वे शर्वस्यामिततेजसः । भागाभिलिप्सया प्राप्ता भागो नस्संप्रदीयताम्

Sinabi ni Vīrabhadra: “Kami ay pawang mga tagasunod at tagapaglingkod ni Śarva (Panginoong Śiva) na may di-masukat na kaningningan. Dumating kami na nagnanais ng aming nararapat na bahagi; kaya ipagkaloob sa amin ang bahaging iyon nang wasto.”

Verse 17

अथ चेदध्वरे ऽस्माकं न भागः परिकल्पितः । कथ्यतां कारणं तत्र युध्यतां वा मयामरैः

Kung sa handog na ito ay walang bahaging itinakda para sa amin, ipahayag doon ang dahilan; kung hindi, maganap ang labanan—makipagdigma sa akin ang mga diyos.

Verse 18

इत्युक्तास्ते गणेंद्रेण देवा दक्षपुरोगमाः । ऊचुर्मन्त्राः प्रमाणं नो न वयं प्रभवस्त्विति

Nang sila’y kausapin ni Gaṇeśa, ang mga diyos na pinangungunahan ni Dakṣa ay sumagot: “Para sa amin, ang mga mantra ang pamantayan; kami mismo’y hindi may-kakayahang magpasya lampas dito.”

Verse 19

मन्त्रा ऊचुस्सुरा यूयं मोहोपहतचेतसः । येन प्रथमभागार्हं न यजध्वं महेश्वरम्

Nagsalita ang mga Mantra: “O mga Deva, tinamaan ng pagkalito ang inyong isipan; kaya hindi ninyo sinasamba si Maheśvara—ang karapat-dapat sa unang bahagi sa bawat handog.”

Verse 20

मंत्रोक्ता अपि ते देवाः सर्वे संमूढचेतसः । भद्राय न ददुर्भागं तत्प्रहाणमभीप्सवः

Kahit sila’y pinagsabihan sa wastong mga mantra, ang mga diyos na yaon—pawang nalilito ang isip—ay hindi naglaan ng anumang bahagi kay Bhadrā, sapagkat ninanais nilang siya’y talikdan at itiwalag.

Verse 21

यदा तथ्यं च पथ्यं च स्ववाक्यं तद्वृथा ऽभवत् । तदा ततो ययुर्मंदा ब्रह्मलोकं सनातनम्

Nang ang sarili nilang mga salita—bagaman totoo at kapaki-pakinabang—ay naging walang bunga, noon ang mga napagod na iyon ay umalis mula roon at nagtungo sa walang hanggang daigdig ni Brahmā (Brahmaloka).

Verse 22

अथोवाच गणाध्यक्षो देवान्विष्णुपुरोगमान् । मन्त्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः

Pagkaraan, nagsalita ang pinuno ng mga gaṇa ni Śiva sa mga diyos, na si Viṣṇu ang nangunguna: “Kayong palalo sa lakas, hindi ninyo pinarangalan ang mga mantra bilang may kapangyarihang pamantayan, ni ginawa itong tunay na sukatan ng wastong gawa.”

Verse 23

यस्मादस्मिन्मखे देवैरित्थं वयमसत्कृताः । तस्माद्वो जीवितैस्सार्धमपनेष्यामि गर्वितम्

Sapagkat sa handog na ito ay nilapastangan ako ng mga diyos nang gayon, kaya, O mga palalo, aagawin ko pati ang inyong mismong buhay.

Verse 24

इत्युक्त्वा भगवान् क्रुद्धो व्यदहन्नेत्रवह्निना । यक्षवाटं महाकूटं यथातिस्रः पुरो हरः

Pagkasabi nito, ang Mapalad na Panginoon, nag-aalab sa poot, ay nagsunog sa pamamagitan ng apoy mula sa Kanyang mata—nilamon ang Yakṣavāṭa at ang dakilang tuktok na Mahākūṭa—gaya ng minsang pagwasak ni Hara sa tatlong lungsod (Tripura).

Verse 25

ततो गणेश्वरास्सर्वे पर्वतोदग्रविग्रहाः । यूपानुत्पाट्य होत्ःणां कंठेष्वाबध्य रज्जुभिः

Pagkatapos, ang lahat ng Gaṇeśvara—na ang katawan ay dambuhala na parang matatayog na bundok—ay binunot ang mga haliging panghandog at, tinalian ng lubid sa leeg ang mga paring naglilingkod, saka sila sinunggaban.

Verse 26

यज्ञपात्राणि चित्राणि भित्त्वा संचूर्ण्य वारिणि । गृहीत्वा चैव यज्ञांगं गंगास्रोतसि चिक्षिपुः

Binasag nila ang mga maringal na sisidlan ng paghahandog, dinurog ang mga ito sa tubig, at kinuha rin ang mga kasangkapan ng yajña upang ihagis sa agos ng Ilog Gaṅgā.

Verse 27

तत्र दिव्यान्नपानानां राशयः पर्वतोपमाः । क्षीरनद्यो ऽमृतस्रावाः सुस्निग्धदधिकर्दमाः

Doon, ang mga bunton ng makalangit na pagkain at inumin ay nakatindig na parang mga bundok. Umaagos ang mga ilog ng gatas, bumubukal ng amṛta, at ang kanilang pampang at putik ay yari sa makinis at masaganang dadhi (gatas na maasim).

Verse 28

उच्चावचानि मांसानि भक्ष्याणि सुरभीणि च । रसवन्ति च पानानि लेह्यचोष्याणि तानि वै

“Doon ay may mga karne ng sari-saring uri, mababangong pagkaing kinakain, at mga inuming hitik sa lasa; at mayroon ding mga bagay na dinidilaan at sinisipsip, tunay nga.”

Verse 29

वीरास्तद्भुजते वक्त्रैर्विलुंपंति क्षिपंति च । वज्रैश्चक्रैर्महाशूलैश्शक्तिभिः पाशपट्टिशैः

Ang mga bayaning mandirigma ay sinunggaban at nilamon sila sa bibig; pinilas-pilas at inihagis palayo—hinahampas ng vajra, cakra, dakilang trisula, sibat na śakti, lubid na pāśa, at palakol-pandigma.

Verse 30

मुसलैरसिभिष्टंकैर्भिधिपालैः परश्वधैः । उद्धतांस्त्रिदशान्सर्वांल्लोकपालपुरस्सरान्

Sa pamamagitan ng pamalo, espada, palakol at palakol-pandigma, ibinagsak nila ang lahat ng nagngangalit na mga deva—pinangungunahan ng mga Lokapāla, mga tagapangalaga ng mga daigdig—na bumangon sa pagmamataas at poot.

Verse 31

बिभिदुर्बलिनो वीरा वीरभद्रांगसंभवाः । छिंधि भिंधि क्षिप क्षिप्रं मार्यतां दार्यतामिति

Pagkaraan, ang makapangyarihang mga bayani—isinilang mula sa mismong mga sangkap ng katawan ni Vīrabhadra—ay sumugod at humampas, sumisigaw: “Putulin! Butasin! Itapon—madali! Patayin! Paghimayin!”

Verse 32

हरस्व प्रहरस्वेति पाटयोत्पाटयेति च । संरंभप्रभवाः क्रूराश्शब्दाः श्रवणशंकवः

“Sunggaban! Hampasin!”—at gayundin, “Punitin! Hugutin!” Ang gayong malulupit na sigaw, mula sa nag-aalab na galit, ay naging parang mga tulis na tumutusok sa pandinig.

Verse 33

यत्रतत्र गणेशानां जज्ञिरे समरोचिताः । विवृत्तनयनाः केचिद्दष्टदंष्ट्रोष्ठतालवः

Dito at doon, ang mga hukbo ng Gaṇeśas ay sumulpot—handang-handang para sa labanan. Ang ilan ay may nanlilisik at nanlalaking mga mata; ang ilan ay nagpapakita ng mga pangil, labi, at ngalangala na baluktot sa matinding galit.

Verse 34

आश्रमस्थान्समाकृष्य मारयन्ति तपोधनात् । स्रुवानपहरन्तश्च क्षिपन्तोग्निं जलेषु च

Kinakaladkad ang mga ermitanyo mula sa kanilang mga dako, pinapatay nila ang mga asetiko—yaong mga mayaman sa penitensya. Ninanakaw pa nila ang mga sandok na pang-alay at inihahagis ang sagradong apoy sa mga katubigan.

Verse 35

कलशानपि भिन्दंतश्छिंदंतो मणिवेदिकाः । गायंतश्च नदन्तश्च हसन्तश्च मुहुर्मुहुः

Binabasag pa nila ang mga banga ng tubig at sinisira ang mga platapormang may palamuting hiyas; kumakanta nang malakas, sumisigaw, at tumatawa nang paulit-ulit—dala ng kanilang magulong katuwaan.

Verse 36

रक्तासवं पिबन्तश्च ननृतुर्गणपुंगवाः । निर्मथ्य सेंद्रानमरान् गणेन्द्रान्वृषेन्द्रनागेन्द्रमृगेन्द्रसाराः

Habang iniinom ang pulang alak na pinaasim, nagsayaw ang mga pinunong gaṇa ni Śiva. Sa kanilang pag-uga at pagyanig, pati ang mga walang-kamatayang diyos kasama si Indra ay nayanig; ang makapangyarihang mga pinuno ng pangkat ay kumilos na tila mga panginoon sa gitna ng toro, elepante, at leon—mabilis at nananaig.

Verse 37

चक्रुर्बहून्यप्रतिमभावाः सहर्षरोमाणि विचेष्टितानि । नन्दंति केचित्प्रहरन्ति केचिद्धावन्ति केचित्प्रलपन्ति केचित्

Nilamon ng di-maihahambing na damdamin, at sa galak ay tumindig ang balahibo, gumawa sila ng maraming kusang kilos: may nagalak, may nanakit, may tumakbo nang paroo’t parito, at may nagsalita nang walang ayos.

Verse 38

नृत्यन्ति केचिद्विहसन्ति केचिद्वल्गन्ति केचित्प्रमथा बलेन । केचिज्जिघृक्षंति घनान्स तोयान्केचिद्ग्रहीतुं रविमुत्पतंति

May ilang Pramatha ang sumasayaw; may ilan ang humahalakhak; may ilan ang tumatalon nang buong lakas. May ilan ang nagtatangkang sunggaban ang mga ulap at ang tubig nito, at may ilan pang pumapaimbulog na wari’y aabutin ang Araw.

Verse 39

केचित्प्रसर्तुं पवनेन सार्धमिच्छंति भीमाः प्रमथा वियत्स्थाः । आक्षिप्य केचिच्च वरायुधानि महा भुजंगानिव वैनतेयाः

May ilang kakila-kilabot na Pramatha, nakapuwesto sa himpapawid, ang nagnanais sumugod kasabay ng hangin. Ang iba nama’y sinunggaban ang kanilang mahuhusay na sandata at dumagit na parang mga Garuḍa na sumasalpok sa dambuhalang mga ahas.

Verse 40

भ्रमंति देवानपि विद्रवंतः खमंडले पर्वतकूटकल्पाः । उत्पाट्य चोत्पाट्यगृहाणि केचित्सजालवातायनवेदिकानि

Sa pagwawala at pagtakbo, pinatakas nila maging ang mga diyos; gumalaw sila sa kalangitan na parang mga tuktok ng bundok. May ilan na bumunot at naghagis ng mga bahay—kasama ang mga bintanang may sala-sala at mga nakataas na plataporma.

Verse 41

विक्षिप्य विक्षिप्य जलस्य मध्ये कालांबुदाभाः प्रमथा निनेदुः । उद्वर्तितद्वारकपाटकुड्यं विध्वस्तशालावलभीगवाक्षम्

Paulit-ulit nila itong inihagis sa gitna ng tubig, at ang mga Pramatha—maitim na parang ulap ng kulog—ay umungal nang malakas. Nabunot at naitumba ang mga pintuan, tarangkahan at pader; nagiba ang mga bulwagan, biga at mga bintana.

Verse 42

अहो बताभज्यत यज्ञवाटमनाथवद्वाक्यमिवायथार्थम् । हा नाथ तातेति पितुः सुतेति भ्रतर्ममाम्बेति च मातुलेति

Ay, sa aba! Wasak ang pook ng yajña, at ang mga salitang binitiwan ay naging walang saysay, na wari’y mula sa taong walang masisilungan. “O Panginoon!”, “O Ama!”, “O anak ng aking ama!”, “O kapatid!”, “O Ina!”, “O tiyuhin sa ina!”—ganyan ang kanilang daing sa matinding dalamhati.

Verse 43

उत्पाट्यमानेषु गृहेषु नार्यो ह्यानाथशब्दान्बहुशः प्रचक्रुः

Habang winawasak at pinupunit ang mga bahay, paulit-ulit na sumigaw ang mga babae: “Kami’y walang kanlungan, walang tagapagtanggol!”