Durgama’s Seizure of the Vedas and the Gods’ Refuge in Yogamāyā (दुर्गमकृतवेदनाशः—योगमायाशरणगमनम्)

Verse 1

मुनय ऊचुः । श्रोतुकामा वयं सर्वे दुर्गाचरितमन्वहम् । अपरं च महाप्राज्ञ तत्त्वं वर्णय नोऽद्भुतम्

Wika ng mga muni: “Nais naming lahat na marinig nang buo ang banal na salaysay ng mga gawa ni Durgā. At higit pa, O dakilang pantas, ipaliwanag mo rin sa amin ang kamangha-manghang katotohanan (tattva).”

Verse 2

शृण्वतान्त्वन्मुखाम्भोजात्कथा नाना सुधोपमाः । न तृप्यति मनोऽस्माकं सूत सर्वार्थवित्तम

Habang pinakikinggan namin ang sari-saring banal na salaysay na tila nektar na dumadaloy mula sa lotus ng iyong bibig, hindi pa rin nasisiyahan ang aming isipan, O Sūta—nakaaalam ng diwa ng lahat ng kahulugan.

Verse 3

सूत उवाच । दुर्गमः प्रथितो नाम्ना रुरुपुत्रो महाबलः । ब्रह्मणो वरदानेन चतस्रोऽलभत श्रुतीः

Sinabi ni Sūta: “May isang makapangyarihan na nagngangalang Durgama, tanyag sa daigdig bilang anak ni Ruru. Sa biyayang ipinagkaloob ni Brahmā, natamo niya ang apat na Veda.”

Verse 4

देवाजेयबलं चापि संप्राप्य जगतीतले । करोति स्म बहूत्पातान्दिवि देवाश्चकम्पिरे

Nang makamtan niya ang lakas na kahit ang mga deva ay hindi kayang magapi, siya’y dumating sa ibabaw ng daigdig at nagpasimula ng maraming masasamang palatandaan; at maging sa langit, ang mga diyos ay nanginig sa takot.

Verse 5

सर्वा नष्टेषु वेदेषु क्रिया नष्टा बभूव ह । ब्राह्मणाश्च दुराचारा बभूबुस्ससुरास्तदा

Nang mawala ang lahat ng Veda, gumuho rin ang mga banal na ritwal. Noon, maging ang mga brāhmaṇa ay napasama ang asal, at sa panahong iyon ay naging tulad ng mga asura ang kanilang likas na ugali.

Verse 6

न दानं न तपोऽत्युग्रं न यागो हवनं न हि । अनावृष्टिस्ततो जाता पृथिव्यां शतवार्षिकी

Walang pag-aalay ng kawanggawa, walang matinding pag-aayuno at pagtitika; walang yajña at walang paghahandog sa apoy. Kaya sa daigdig ay sumapit ang tagtuyot na tumagal ng sandaang taon.

Verse 7

हाहाकारो महानासीत्त्रिषु लोकेषु दुःखिताः । अभवंश्च जनास्सर्वे क्षुत्तृड्भ्यां पीडिता भृशम्

Isang malaking daing ang umalingawngaw sa tatlong daigdig; nalugmok sa dalamhati ang lahat ng nilalang. Ang lahat ng tao’y nanghina at halos mawalan ng malay, labis na pinahirapan ng gutom at uhaw.

Verse 8

सरितः सागराश्चैव वापीकूपसरांसि च । निर्जला अभवन्सर्वे संशुष्का वृक्षवीरुधः

Ang mga ilog at karagatan, gayundin ang mga lawa, balon, at mga latian—lahat ay nawalan ng tubig; at ang mga puno at baging ay lubusang natuyo.

Verse 9

ततो दृष्ट्वा मदाद्दुःखं प्रजानां दीनचेतसाम् । त्रिदशाश्शरणं याता योगमायां महेश्वरीम्

Pagkaraan, nang makita ang dalamhati ng mga tao na lupaypay ang puso dahil sa pagkalasing (ng pagmamataas at labis na pagnanasa), ang mga deva ay dumulog bilang kanlungan kay Yogamāyā, ang dakilang Diyosa na si Maheśvarī.

Verse 10

देवा ऊचुः । रक्षरक्ष महामाये स्वकीयास्सकलाः प्रजाः । कोपं संहर नूनन्त्वं लोका नंक्ष्यंति वान्यथा

Wika ng mga Deva: “Ingatan, ingatan Mo, O Mahāmāyā, ang lahat ng Iyong sariling nilalang. Tunay, bawiin Mo ang Iyong poot; kung hindi, mapapahamak ang mga daigdig.”

Verse 11

कथा शुंभोहतो दैत्यो निशुंभश्च महाबलः । धूम्राक्षश्चण्डमुण्डौ च रक्तबीजो महाबलः

Isinasalaysay ng kuwento kung paanong napatay ang asurang si Śumbha—gayundin ang makapangyarihang Niśumbha; at pati si Dhūmrākṣa, sina Caṇḍa at Muṇḍa, at ang napakalakas na si Raktabīja.

Verse 12

स मधुः कैटभो दैत्यो महिषासुर एव च । तथैवामुं कृपासिन्धो दीनबन्धो जहि द्रुतम्

Siya yaong si Madhu at Kaiṭabha, ang daitya, at gayundin si Mahiṣāsura. Sa gayon ding paraan, lipulin Mo rin ito—O karagatan ng habag, O kaibigan ng mga nagdurusa—agad.

Verse 13

अपराधो भवत्येव बालकानां पदे पदे । सहते को जनो लोके केवलं मातरं विना

Ang mga bata ay di-maiiwasang nagkakamali sa bawat hakbang. Sino sa mundong ito ang tunay na makapagtitiis—maliban sa isang ina lamang?

Verse 14

यदायदाभवद्दुःख देवानां ब्रह्मणान्तथा । तदातदावतीर्याशु कुरुषे सुखिनो जनान्

Tuwing sumisibol ang pagdurusa sa mga deva at maging sa mga Brahma, sa mismong sandaling iyon ay mabilis Kang bumababa sa pagpapakita at ginagawa Mong payapa at masaya ang mga nilalang.

Verse 15

इति विक्लवितन्तेषां समाकर्ण्य कृपामयी । अनन्ताक्षमयं रूपन्दर्शयामास साम्प्रतम्

Nang marinig ang mga salitang balisa at nagdurusa ng mga iyon, ang Mapagpala at Maawain ay agad na naghayag ng anyong puspos ng di-mabilang na mga mata.

Verse 16

धनुर्बाणौ तथा पद्म नानामूलफलानि च । चतुर्भिर्दधती हस्तैः प्रसन्नमुखपङ्कजा

Sa apat na kamay, hawak Niya ang busog at mga palaso, ang lotus, at sari-saring ugat at bunga; ang Kanyang mukhang tulad ng lotus ay payapa at nagniningning sa mapagpalang galak.

Verse 17

ततो दृष्ट्वा प्रजास्तप्ताः करुणापूरितेक्षणा । रुरोद नव घस्राणि नव रात्रीस्समाकुला

Pagkaraan, nang makita Niya ang mga tao na tila sinusunog ng pagdurusa, at ang Kanyang mga mata’y puspos ng habag, Siya’y umiyak na nababalisa sa loob ng siyam na araw at siyam na gabi.

Verse 18

मोचयामास दृष्टिभ्यो वारिधाराः सहस्रशः । ताभिः प्रतर्प्पिता लोका औषध्यः सकला अपि

Mula sa mismong titig Niya, pinakawalan Niya ang libu-libong agos ng tubig; sa mga tubig na iyon, ang mga daigdig ay napreskuhan at napalusog, at gayundin ang lahat ng halamang-gamot at mga halaman.

Verse 19

अगाधतोयास्सरितो बभूवुः सागरा अपि । रुरुहुर्धरणीपृष्ठे शाकमूलफलानि च

Ang mga ilog ay naging malalalim sa kasaganaan ng tubig, at maging ang mga dagat ay umapaw. Sa ibabaw ng lupa, sumibol at lumago ang mga gulay, mga ugat, at mga bunga.

Verse 20

विततार करस्थानि सुमनोभ्यः फलानि च । गोभ्यस्तृणानि रम्याणि तथान्येभ्यो यथार्हतः

Mula sa hawak sa Kanyang mga kamay, ipinamahagi Niya ang mga bunga sa mga may marangal na kalooban; sa mga baka, ibinigay Niya ang masarap at kaaya-ayang damo; at sa iba pa rin—bawat isa ayon sa nararapat sa kanila.

Verse 21

सन्तुष्टा अभवन्सर्वे सदैव द्विजमानुषाः । ततो जगाद सा देवी किमन्यत्करवाणि वः

Ang lahat ng mga brahmana at iba pang tao ay lubos na nasiyahan at nanatiling payapa ang loob. Pagkaraan, sinabi ng Diyosa, “Ano pa ang maaari kong gawin para sa inyo?”

Verse 22

समेत्योचुस्तदा देवा भवत्या तोषिता जनाः । वेदान्देहि कृपां कृत्वा दुर्गमेण समाहृताम्

Pagkaraan, nagtipon ang mga diyos at nagsalita: “O Diyosa, kami’y nalugod sa Iyo. Sa habag, ipagkaloob Mo sa amin ang mga Veda na tinipon at itinago ni Durgama.”

Verse 23

तथास्त्विति प्रभाष्याह यातयात निजालयम् । वितरिष्यामि वो वेदानचिरेणैव कालतः

Sumagot Siya, “Gayon nga,” at nagsabi: “Humayo, humayo na sa inyong sariling tahanan. Sa di magtatagal, ipagkakaloob ko sa inyo ang mga Veda.”

Verse 24

ततः प्रमुदिता देवास्स्वं स्वं धाम समाययुः । सुप्रणम्य जगद्योनिं फुल्लेन्दीवरलोचनाम्

Pagkaraan, ang mga Deva na puspos ng galak ay nagbalik sa kani-kanilang tahanang makalangit, matapos yumukod nang taimtim sa Ina ng mga daigdig, na ang mga mata’y tulad ng ganap na namumukadkad na bughaw na lotus.

Verse 25

ततः कोलाहलो जातो दिवि भूम्यन्तरिक्षके । तच्छ्रुत्वा रौरवः सद्यो न्यरुणत्सर्वतः पुरीम्

Pagkaraan, sumiklab ang isang malaking kaguluhan sa langit, sa lupa, at sa gitnang himpapawid. Nang marinig ni Raurava ang ingay na iyon, agad niyang pinaligiran ang lungsod sa lahat ng panig.

Verse 26

ततस्तेजोमयं चक्रं विधाय परितः शिवा । रक्षणार्थं देवतानां स्वयं तस्माद्बहिर्गता

Pagkatapos, nilikha ni Śivā (Pārvatī) ang isang nagniningning na bilog na tila apoy sa paligid bilang banal na pananggalang; at upang ingatan ang mga diyos, siya mismo ang lumabas sa labas nito.

Verse 27

ततः समभवयुद्धं देव्या दैत्यस्य चोभयोः । ववृषुः समरे बाणान्निशितान्कंकटच्छिदः

At sumiklab ang labanan sa pagitan ng Diyosa at ng Daitya. Sa digmaan, kapwa panig ay nagpaulan ng matatalim na palaso—mga sandatang kayang tumagos kahit sa baluti.

Verse 28

एतस्मिन्नंतरे तस्याः शरीराद्रम्यमूर्त्तयः । काली तारा च्छिन्नमस्ता श्रीविद्या भुवनेश्वरी

Samantala, mula sa kanyang katawan ay nahayag ang mga mapalad at kaakit-akit na anyong banal—si Kālī, Tārā, Chinnamastā, Śrīvidyā (Tripurasundarī), at Bhuvaneśvarī.

Verse 29

भैरवी बगला धूम्र श्रीमत्त्रिपुरसुदरी । मातंगी च महाविद्या निर्गता दश सायुधाः

Si Bhairavī, Bagalā, Dhūmrā, ang maringal na Tripurasundarī, at si Mātaṅgī—ang mga dakilang Vidyā na ito ay lumitaw, sampu ang bilang, at bawat isa’y may tangan na sariling sandata.

Verse 30

असंख्यातास्ततो जाता मातरो दिव्यमूर्त्तयः । चन्द्रलेखाधरास्सर्वास्सर्वा विद्युतत्समप्रभाः

Pagkaraan, sumilang ang di-mabilang na mga Ina na may anyong dibino; lahat ay may tanda ng gasuklay na buwan, at lahat ay nagliliwanag na parang kidlat.

Verse 31

ततो मातृगणैर्युद्धं प्रावर्तत भयंकरम् । रौरवीयं हतन्ताभिर्दलमक्षौहिणीशतम्

Pagkaraan, sumiklab ang nakapanghihilakbot na labanan laban sa mga pangkat ng mga Ina (Mātṛgaṇa). Sa kanilang paglipol, winasak nila ang puwersang Rauravīya—isang hukbong may sukat na sandaang akṣauhiṇī.

Verse 32

जघान सा तदा दैत्यं दुर्गमं शूलधारया । पपात धरणीपृष्ठे खातमूलद्रुमो यथा

Noon, pinabagsak niya ang demonyong si Durgama sa pamamagitan ng kanyang trisula. Bumagsak ito sa ibabaw ng lupa na parang punong ang mga ugat ay naputol at nahukay palabas.

Verse 33

इत्थं हत्वा तदा दैत्यं दुर्गमासुरनाम कम् । आदाय चतुरो वेदान्ददौ देवेभ्य ईश्वरी

Kaya nito, matapos mapatay ang asurang nagngangalang Durgamāsura, ang Diyosa—ang Kataas-taasang Ginang—ay nabawi ang apat na Veda at ibinalik ang mga ito sa mga diyos.

Verse 34

देवा ऊचुः । अस्मदर्थं त्वया रूपमनन्ताक्षिमयं धृतम् । मुनयः कीर्तयिष्यन्ति शताक्षीन्त्वामतोऽम्बिके

Wika ng mga Deva: “Para sa amin, iyong isinuot ang anyong binubuo ng di-mabilang na mga mata. Kaya, O Ambikā, mula ngayon ay aawitin ng mga muni ang iyong papuri bilang Śatākṣī—ang Diyosa ng Isang Daang Mata.”

Verse 35

आत्मदेहसमुद्भूतैः शाकैर्लोका मृता यतः । शाकंभरीति विख्यातन्तत्ते नाम भविष्यति

Sapagkat ang mga daigdig, nang masapol ng kamatayan, ay napanatili ng mga gulay na sumibol mula sa sarili Mong katawan, kaya Ikaw ay makikilala sa pangalang Śākambharī—“Yaong nagdadala at nagpapakain sa pamamagitan ng luntiang gulay.”

Verse 36

दुर्गमाख्यो महादैत्यो हतो यस्मात्ततः शिवे । दुर्गां भगवतीं भद्रां व्याहरिष्यंति मानवाः

O Śiva, sapagkat ang dakilang demonyong nagngangalang Durgama ay napatay (ng Diyosa), kaya mula ngayon ay tatawagin ng mga tao ang mapalad at pinagpalang Bhagavatī na yaon bilang “Durgā.”

Verse 37

योगनिद्रे नमस्तुभ्यं नमस्तेऽस्तु महाबले । नमो ज्ञानप्रदे तुभ्यं विश्वमात्रे नमो नमः

Pagpupugay sa Iyo, O Yoga-nidrā. Pagpupugay sa Iyo, O Dakilang Lakas. Pagpupugay sa Iyo, Tagapagkaloob ng tunay na kaalaman. Pagpupugay nang paulit-ulit sa Iyo, Ina ng sansinukob.

Verse 38

तत्त्वमस्यादिवाक्यैर्या बोध्यते परमेश्वरी । अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिकायै नमो नमः

Pagpupugay nang paulit-ulit sa Kataas-taasang Diyosa, Parameśvarī, na nakikilala sa pamamagitan ng mga dakilang pahayag ng Upaniṣad gaya ng “Tat tvam asi,” at siyang Reyna at Panginoon ng di-mabilang na mga sansinukob.

Verse 39

वाङ्मनःकायदुष्प्रापां सूर्यचन्द्राग्निलोचनाम् । स्तोतुं न शक्नुमो मातस्त्व त्प्रभावाबुधा वयम्

O Ina, ang tunay Mong kalikasan ay di maabot ng salita, isip, at katawan—Ikaw na ang mga mata ay Araw, Buwan, at Apoy—kami na may munting pagkaunawa ay hindi makapupuri sa Iyong kadakilaan.

Verse 40

मादृशानमरान्दृष्ट्वा कः कुर्यादीदृशीन्दयाम् । वर्जयित्वा सुरेशानीं शताक्षी मातरं विना

Nang makita ang mga diyos na tulad namin na nasa ganitong pagdurusa, sino ang makagagawa ng ganitong habag? Maliban kay Sureśānī—Śatākṣī, ang Ina, wala nang iba ang makakagawa nito.

Verse 41

त्रिलोकी नाभिभूयेत बाधाभिश्च निरन्तरम् । एवं कार्यस्त्वया यत्नोऽस्माकं वैरिविनाशनम्

“Huwag sanang malunod sa walang patid na kapighatian ang tatlong daigdig. Kaya dapat kang magsikap upang mapuksa ang aming mga kaaway.”

Verse 42

देव्युवाच । वत्सान्दृष्ट्वा यथा गावो व्यग्रा धावन्ति सत्वरम् । तथैव भवतो दृष्ट्वा धावामि व्याकुला सती

Sinabi ng Diyosa: “Gaya ng mga baka na pagkakita sa kanilang mga guya ay nagmamadaling tumakbo sa pananabik, gayon din, pagkakita ko sa inyo, ako—si Sati—ay tumatakbo palapit, balisa sa pananabik.”

Verse 43

मम युष्मानपश्यन्त्या पश्यन्त्या बालकानिव । अपि प्राणान्प्रयच्छन्त्याः क्षण एको युगायते

Para sa akin, kapag hindi ko kayo nakikita, kahit isang saglit ay humahaba na parang isang yugá; ngunit kapag nakikita ko kayo—gaya ng inang tumitingin sa kanyang maliliit na anak—kahit ibigay ko pa ang aking hininga ng buhay, ang sandaling iyon ay ganap at sapat.

Verse 44

कापि चिन्ता न कर्त्तव्या युष्माभिर्भ क्तिशालिभिः । भवत्यां मयि तिष्ठन्त्यां संहरन्त्यां निजापदः

Kayong mga debotong puspos ng bhakti, huwag kayong magtanim ng anumang pag-aalala. Habang Ako’y naririto at nakatindig na kasama ninyo, Aking aalisin at lulunawin ang sarili ninyong mga kapahamakan.

Verse 45

यथा पूर्वं हता दैत्या हनिष्यामि तथाऽसुरान् । संशयो नात्र कर्त्तव्यस्सत्यंसत्यं ब्रवीम्यहम्

“Kung paanong napatay noon ang mga Daitya, gayon din Aking papatayin ang mga Asura na ito. Huwag mag-alinlangan—katotohanan ang sinasabi Ko, katotohanan lamang.”

Verse 46

यदा शुंभो निशुंभश्चापरौ दैत्यौ भविष्यतः । तदाहं नन्दभार्यायां यशोदायां यशोमयी

“Kapag sumibol ang dalawa pang demonyo, sina Śumbha at Niśumbha, kung gayon Ako—na likas na maluwalhati—ay mahahayag kay Yaśodā, ang asawa ni Nanda.”

Verse 47

योनिजं रूपमास्थाय जनिष्ये गोपगोकुले । हनिष्याम्यसुरौ तन्मां व्याहरिष्यन्ति नन्दजाम्

Sa pag-aangkin ng anyong isinilang sa sinapupunan, isisilang ako sa mga gopa, sa pamayanang kawan ng baka. Papatayin ko ang dalawang asura; at saka ako ipahahayag ng mga tao bilang “anak na babae ni Nanda.”

Verse 48

भ्रामरं रूपमास्थाय वधिष्याम्यरुणं यतः । भ्रामरीति च मां लोके कीर्तयिष्यन्ति मानवाः

Sa pag-aangkin ng anyong kawan ng mga bubuyog, papatayin ko si Aruṇa; kaya sa daigdig na ito, ako’y pupurihin ng mga tao sa pangalang “Bhrāmarī.”

Verse 49

कृत्वा भीमं पुना रूपं रक्षांस्यत्स्याम्यहं यदा । भीमा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति

“Kapag muli kong isusuot ang kakila-kilabot na anyo at magiging tagapagpuksa ng mga rākṣasa, kung gayon ang aking pangalan ay magiging bantog bilang ‘Bhīmā Devī.’”

Verse 50

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां शताक्ष्याद्यवतारवर्णनं नाम पंचाशत्तमोऽध्यायः

Sa ganito, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa, sa ikalimang aklat, ang Umāsaṃhitā, nagtatapos ang ikalimampung kabanata na pinamagatang “Paglalarawan ng mga Pagkakatawang-tao na nagsisimula kay Śatākṣī.”

Verse 51

या शताक्षी स्मृता देवी सैव शाकंभरी मता । सैव प्रकीर्तिता दुर्गा व्यक्तिरेकैव त्रिष्वपि

Ang Diyosa na inaalala bilang Śatākṣī ay siya ring itinuturing na Śākaṃbharī; siya rin ay ipinupuri bilang Durgā. Sa tatlong ito, iisa at siya ring katotohanang nahahayag.

Verse 52

न शताक्षीसमा काचिद्दयालुर्भुवि देवता । दृष्ट्वाऽरुदत्प्रजास्तप्ता या नवाहं महेश्वरी

Sa daigdig, walang diyos na kasinghabagin ni Śatākṣī. Nang makita Niya ang mga nilalang na pinapaso ng pagdurusa, lumuha ang Dakilang Diyosa—Siya ring Ako, si Maheśvarī.