Ikṣvāku-vaṃśa-prasaṅgaḥ — Genealogy of the Ikṣvāku Line and Exempla of Royal Dharma

Verse 1

सूत उवाच । पूर्वतस्तु मनोर्जज्ञे इक्ष्वाकुर्घ्राणतस्सुतः । तस्य पुत्रशतं त्वासीदिक्ष्वाकोर्भूरिदक्षिणम्

Wika ni Sūta: Noong unang panahon, mula kay Manu ay isinilang si Ikṣvāku, isang anak na lumitaw mula sa butas ng ilong (ni Manu). Si Ikṣvāku ay may sandaang anak, at siya’y lubhang mapagbigay sa mga handog at kaloob.

Verse 2

तेषां पुरस्तादभवन्नार्य्यावर्ते नृपा द्विजाः । तेषां विकुक्षिर्ज्येष्ठस्तु सोऽयोध्यायां नृपोऽभवत्

Bago pa sila, sa Āryāvarta ay lumitaw ang mga hari na mga dvija rin (tagapangalaga ng dharmang Veda). Sa kanila, ang panganay ay si Vikukṣi; siya ang naging hari sa Ayodhyā.

Verse 3

तत्कर्म शृणु तत्प्रीत्या यज्जातं वंशतो विधेः । श्राद्धकर्म्मणि चोद्दिष्टो ह्यकृते श्राद्धकर्मणि

Makinig nang may debosyon sa ritong iyon, na nagmula sa angkan ng Tagapag-ayos (Brahmā). Ito’y iniuutos para sa seremonyang Śrāddha, at itinatakda rin kahit hindi pa naisagawa ang ritong Śrāddha.

Verse 4

भक्षयित्वा शशं शीघ्रं शशादत्वमतो गतः । इक्ष्वाकुणा परित्यक्तश्शशादो वनमाविशत

Matapos niyang mabilis na lamunin ang isang liyebre, dahil dito siya’y nakilala bilang “Śaśāda” (kumakain ng liyebre). Iniwan ni Haring Ikṣvāku, si Śaśāda ay pumasok sa kagubatan.

Verse 5

इक्ष्वाकौ संस्थिते राजा वसिष्ठवचनादभूत् । शकुनिप्रमुखास्तस्य पुत्राः पञ्चदश स्मृताः

Nang maitatag si Ikṣvāku, ayon sa salita ni Vasiṣṭha, siya’y naging hari. Siya’y inaalala na may labinlimang anak na lalaki, at si Śakuni ang pinakapanguna sa kanila.

Verse 6

उत्तरापथदेशस्य रक्षितारो महीक्षितः । अयोधस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्य्यवान्

Ang mga haring nagbantay sa lupain ng Uttarāpatha (Hilagang Daan) ay makapangyarihang mga pinuno ng daigdig. Mula sa angkan ng Ayodhyā ay sumibol ang isang matapang na tagapagmana na nagngangalang Kakutstha.

Verse 7

अरिनाभः ककुत्स्थस्य पृथुरेतस्य वै सुतः । विष्टराश्वः पृथोः पुत्रस्तस्मादिंद्रः प्रजापतिः

Si Arinābha ay anak ni Kakutstha. Si Pṛthuretā naman ang tunay na anak niya. Si Viṣṭarāśva ay anak ni Pṛthu; at mula sa kanya isinilang si Indra, ang Prajāpati—panginoon ng pag-aanak at lahi.

Verse 8

इंद्रस्य युवनाश्वस्तु श्रावस्तस्य प्रजापतिः । जज्ञे श्रावस्तकः प्राज्ञः श्रावस्ती येन निर्मिता । श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महायशाः

Mula kay Indra ay isinilang si Yuvanāśva; mula kay Śrāvasta ay isinilang ang Prajāpati. Pagkaraan, lumitaw ang marunong na si Śrāvastaka—siya ang nagtatag ng lungsod na Śrāvastī. At si Bṛhadaśva, bantog at marangal, ang tagapagmana ni Śrāvasta.

Verse 9

युवनाश्वस्सुतस्तस्य कुवलाश्वश्च तत्सुतः । स हि धुंधुवधाद्भूतो धुंधुमारो नृपोत्तमः

Si Yuvanāśva ang kaniyang anak, at si Kuvalāśva ang anak ni Yuvanāśva. Ang dakilang haring iyon, sa pagpatay kay Dhundhu, ay sumikat sa pangalang Dhundhumāra.

Verse 10

कुवलाश्वस्य पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् । बभूवात्र पिता राज्ये कुवलाश्वं न्ययोजयत्

Si Kuvalāśva ay may sandaang anak na lalaki, pawang lahat ay mahuhusay na mamamana. Sa kahariang ito, itinalaga siya ng kanyang ama bilang hari.

Verse 11

पुत्रसंक्रामितश्रीको वनं राजा समाविशत् । तमुत्तंकोऽथ राजर्षि प्रयांतं प्रत्यवारयत्

Matapos ipamana sa anak ang karangalan at kapangyarihang panghari, pumasok ang hari sa gubat. Noon, pinigil siya ng maharlikang rishi na si Uttanka habang siya’y papaalis.

Verse 12

उत्तंक उवाच । भवता रक्षणं कार्यं पृथिव्या धर्मतः शृणु । त्वया हि पृथिवी राजन्रक्ष्यमाणा महात्मना

Wika ni Uttanka: “Tungkulin mong ingatan ang daigdig ayon sa dharma—makinig ka. O hari, kapag ang lupa ay pinangangalagaan mo, ikaw na dakila ang loob, tunay siyang naliligtas.”

Verse 13

भविष्यति निरुद्विग्ना नारण्यं गंतुमर्हसि । ममाश्रमसमीपे तु हिमेषु मरुधन्वसु

“Mawawala ang iyong pangamba; maaari kang pumaroon sa gubat. Tunay, malapit sa aking ashram—sa mga lupang may niyebe at hinahampas ng hangin—mamumuhay ka nang payapa.”

Verse 14

समुद्रवालुकापूर्णो दानवो बलदर्पितः । देवतानामवध्यो हि महाकायो महाबलः

Ang Dānava na iyon ay wari’y punô ng buhangin ng karagatan, namamaga sa pagmamataas ng lakas; tunay na di-masugatan ng mga diyos, may dambuhalang anyo at napakalaking kapangyarihan.

Verse 15

अंतर्भूभिगतस्तत्र वालुकांतर्हितः स्थितः । राक्षसस्य मधोः पुत्रो धुंधुनामा सुदारुणः

Doon, siya’y lumusong sa ilalim ng lupa at nanatiling nakatago sa buhangin—si Dhundhu ang pangalan, ubod ng bangis, anak ng rākṣasa na si Madhu.

Verse 16

शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम् । संवत्सरस्य पर्यन्ते स निश्वासं विमुंचति

Upang wasakin ang mga daigdig, siya’y nakahimlay na lubos na nalulubog sa mabagsik na pag-aayuno at pagninilay; at sa dulo ng isang taon, naglalabas siya ng isang hininga.

Verse 17

यदा तदा भूश्चलति सशैलवनकानना । सविस्फुलिंगं सांगारं सधूममपि वारुणम्

Sa mismong sandaling iyon, nanginig ang lupa kasama ang mga bundok, kagubatan at mga kakahuyan; maging ang kaharian ng tubig ay nagulo, waring may mga kislap, nagbabagang baga, at usok.

Verse 18

तेन रायन्न शक्नोमि तस्मिंस्स्थातुं स्व आश्रमे । तं वारय महाबाहो लोकानां हितकाम्यया

Dahil sa kanya, O Hari, hindi ako makapanatili sa sarili kong ashram. Kaya, O makapangyarihang bisig, pigilan mo siya, alang-alang sa kapakanan ng lahat ng nilalang.

Verse 19

लोकास्स्वस्था भवंत्वद्य तस्मिन्विनिहते त्वया । त्वं हि तस्य वधायैव समर्थः पृथवीपते

“Nawa’y mapayapa ang lahat ng mga daigdig sa araw na ito, yamang siya’y napatay na sa iyong kamay. Sapagkat ikaw lamang, O panginoon ng lupa, ang tunay na may kakayahang pumatay sa kanya.”

Verse 20

विष्णुना च वरो दत्तो महान्पूर्व युगेऽनघ । तेजसा स्वेन ते विष्णुस्तेज आप्याययिष्यति

O walang dungis, noong unang panahon ay ipinagkaloob ni Viṣṇu ang isang dakilang biyaya; at sa sarili Niyang banal na liwanag, ang Viṣṇu ring iyon ang magpapalusog at magpapalago sa iyong tejas (ningning at lakas espirituwal).

Verse 21

पालने हि महाधर्मः प्रजानामिह दृश्यते । न तथा दृश्यतेऽरण्ये मा तेऽभूद्बुद्धिरीदृशी

Tunay ngang ang dakilang dharma ay nakikita rito sa pag-iingat at pamamahala sa mga tao. Ang gayong dharma ay hindi nakikita sa gubat; kaya huwag sanang sumibol sa iyo ang ganitong pag-iisip.

Verse 22

ईदृशो नहि राजेन्द्र क्वचिद्धर्मः प्रविद्यते । प्रजानां पालने यादृक् पुरा राजर्षिभिः कृतः

O hari ng mga hari, ang ganitong dharma ay hindi matatagpuan saanman—yaong isinagawa noong unang panahon ng mga raja-rishi sa pag-iingat at pagtaguyod sa kanilang mga nasasakupan.

Verse 23

स एवमुक्तो राजर्षिरुत्तंकेन महात्मना । कुवलाश्वः सुतं प्रादात्तस्मै धुन्धुनिवारणे

Nang masabihan nang gayon ng dakilang-makaluluwang si Uttanka, ibinigay ng raja-rishi na si Kuvalāśva ang kanyang anak na lalaki sa kanya, upang pigilan (at lipulin) si Dhundhu.

Verse 24

भगवन्न्यस्तशस्त्रोहमयं तु तनयो मम । भविष्यति द्विजश्रेष्ठ धुन्धुमारो न संशयः

O Mapalad na Panginoon, ibinaba ko na ang aking mga sandata. Ang anak kong ito, O pinakadakila sa mga dwija, ay tunay na magiging Dhundhumāra—walang alinlangan.

Verse 25

इत्युक्त्वा पुत्रमादिश्य ययौ स तपसे नृपः । कुवलाश्वश्च सोत्तङ्को ययौ धुन्धुविनिग्रहे

Pagkasabi nito at matapos tagubilinan ang kanyang anak, ang hari ay umalis upang magsagawa ng tapasya (pagpapakasakit-ascetiko). At si Kuvalāśva, kasama ang pantas na si Uttanka, ay naglakbay upang supilin at lipulin si Dhundhu.

Verse 26

तमाविशत्तदा विष्णुर्भगवांस्तेजसा प्रभुः । उत्तंकस्य नियोगाद्वै लोकानां हितकाम्यया

Pagkaraan, si Panginoong Viṣṇu—ang maringal at makapangyarihang Soberano—ay pumasok sa kanya sa bisa ng banal na ningning; tunay nga, sa utos ni Uttanka, dahil sa hangaring ikabuti ng mga daigdig.

Verse 27

तस्मिन्प्रयाते दुर्द्धर्षे दिवि शब्दो महानभूत् । एष श्रीमान्नृपसुतो धुन्धुमारो भविष्यति

Nang makaalis na ang di-matitinag at di-matatalong iyon, umalingawngaw sa langit ang isang dakilang pahayag: “Ang maringal na prinsipe na ito ay makikilala bilang Dhundhumāra.”

Verse 28

दिव्यैर्माल्यैश्च तं देवास्समंतात्समवारयन् । प्रशंसां चक्रिरे तस्य जय जीवेति वादिनः

Pinalibutan siya ng mga diyos sa lahat ng panig ng mga makalangit na kuwintas ng bulaklak, at inawit ang kanyang papuri, sumisigaw: “Tagumpay! Mabuhay ka nang matagal!”

Verse 29

स गत्वा जयतां श्रेष्ठस्तनयैस्सह पार्थिवः । समुद्रं खनयामास वालुकार्णवमध्यतः

Pagkaraan, ang haring iyon—pinakamataas sa mga nagwawagi—ay nagtungo roon kasama ang kanyang mga anak na lalaki, at hinukay ang dagat mula sa gitna ng karagatang buhangin.

Verse 30

नारायणस्य विप्रर्षेस्तेजसाप्यायितस्तु सः । बभूव सुमहातेजा भूयो बलसमन्वितः

O pantas na brahmanong rishi, pinalakas at pinagyaman ng banal na ningning (tejas) ni Nārāyaṇa, siya’y naging lubhang maningning at muling pinagkalooban ng higit pang dakilang kapangyarihan.

Verse 31

तस्य पुत्रैः खनद्भिस्तु वालुकांतर्गतस्तु सः । धुन्धुरासादितो ब्रह्मन्दिशमाश्रित्य पश्चि माम्

Habang naghuhukay ang kanyang mga anak, siya’y tunay na nabaon sa buhangin. Pagkaraan, nang siya’y salakayin ni Dhundhu, O Brahman, siya’y tumalikod sa kanluran at doon naghanap ng kanlungan.

Verse 32

मुखजेनाग्निना क्रोधाल्लोकान्संवर्तयन्निव । वारि सुस्राव वेगेन विधोः कधिरिवोदये

Sa apoy na lumalabas sa kanyang bibig—na wari’y sa poot ay magpapaguho sa mga daigdig—biglang umagos ang tubig nang ubod-lakas, na parang mula sa Manlilikha sa sandali ng pagsilang ng paglikha.

Verse 33

ततोऽनलैरभिहतं दग्धं पुत्रशतं हि तत् । त्रय एवावशिष्टाश्च तेषु मध्ये मुनीश्वर

Pagkaraan, nang tamaan ng mga liyab, ang buong sandaang anak ay nasunog; tatlo na lamang ang natira sa kanila, O dakilang muni.

Verse 34

ततस्स राजा विप्रेन्द्र राक्षसं तं महाबलम् । आससाद महातेजा धुन्धुं विप्रविनाशनम्

Pagkaraan, O pinakamainam sa mga Brāhmaṇa, ang haring makapangyarihan at maningning ay sumulong upang harapin ang malakas na rākṣasa—si Dhundhu, ang tagapuksa ng mga brāhmaṇa.

Verse 35

तस्य वारिमयं वेगमापीय स नराधिपः । वह्निबाणेन वह्निं तु शमयामास वारिणा

Matapos sipsipin ng hari ang rumaragasang bugso ng tubig, ginamit niya ang sandatang apoy at pinawi ang apoy sa pamamagitan ng tubig.

Verse 36

तं निहत्य महाकायं बलेनोदकराक्षसम् । उत्तंकस्येक्षयामास कृतं कर्म नराधिपः

Pagkatapos mapatay ng hari sa sariling lakas ang dambuhalang halimaw na demonyong-tubig, ang panginoon ng mga tao ay ipinakita kay Uttanka na natapos na ang gawain.

Verse 37

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां मनुवंशवर्णनंनाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः

Sa ganito nagwawakas ang ikatatlumpu’t ikapitong kabanata, na pinamagatang “Paglalarawan ng Lahi ng mga Manu,” sa ikalimang bahagi ng Śrī Śiva Mahāpurāṇa, sa loob ng Umāsaṃhitā.

Verse 38

धर्मे मतिं च सततं स्वर्गे वासं तथाक्षयम् । पुत्राणां चाक्षयं लोकं रक्षसा ये तु संहताः

Yaong mga pinaslang ng isang rākṣasa ay pagkakalooban ng di-natitinag na pagtuon sa dharma, ng tahanang makalangit na di-nasisira; at para rin sa kanilang mga anak na lalaki, ng isang daigdig na di-nauubos—isang matatag at pangmatagalang kagalingan.

Verse 39

तस्य पुत्रास्त्रयश्शिष्टाः दृढाश्वः श्रेष्ठ उच्यते । हंसाश्वकपिलाश्वौ च कुमारौ तत्कनीयसौ

May tatlo pa siyang natirang anak na lalaki. Sa kanila, si Dṛḍhāśva ang sinasabing pinakadakila; at sina Haṁsāśva at Kapilāśva ang dalawang nakababatang prinsipe.

Verse 40

धौंधुमारिर्दृढाश्वो यो हर्य्यश्वस्तस्य चात्मजः । हर्यश्वस्य निकुंभोभूत्पुत्रो धर्मरतस्सदा

Si Dhauṃdhumāri ay (kilala rin bilang) Dṛḍhāśva, at siya ang anak ni Haryyaśva. Mula kay Haryyaśva ay isinilang ang anak na si Nikuṃbha, na laging tapat at nakatuon sa dharma.

Verse 41

संहताश्वो निकुंभस्य पुत्रो रणविशारदः । अक्षाश्वश्च कृताश्वश्च संहताश्वसुतोऽभवत

Si Saṃhatāśva, anak ni Nikumbha, ay bihasa sa digmaan. At sina Akṣāśva at Kṛtāśva ay isinilang bilang mga anak na lalaki ni Saṃhatāśva.

Verse 42

तस्य हैमवती कन्या सतां मान्या वृषद्वती । विख्याता त्रिषु लोकेषु पुत्रस्तस्याः प्रसेनजित्

Mula sa kanya ay isinilang ang isang dalaga ng lahing Himalaya—si Vṛṣadvatī—na iginagalang ng mga banal. Siya’y sumikat sa tatlong daigdig, at ang kanyang anak na lalaki ay si Prasenajit.

Verse 43

लेभे प्रसेनजिद्भार्यां गौरीं नाम पतिव्रताम् । अभिशप्ता तु सा भर्त्रा नदी सा बाहुदा कृता

Nakuha niya bilang asawa si Gaurī, ang tapat at mapagpanatang maybahay. Ngunit nang siya’y sumpain ng kanyang asawa, siya’y naging isang ilog na tinawag na Bāhudā.

Verse 44

तस्य पुत्रो महानासीद्युवनाश्वो महीपतिः । मांधाता युवनाश्वस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

Ang kanyang anak ay ang dakilang haring si Yuvanāśva, ang pinuno ng daigdig. Mula kay Yuvanāśva ay isinilang si Māndhātā, na bantog sa tatlong daigdig.

Verse 45

तस्य चैत्ररथी भार्या शशबिंदुसुता ऽभवत् । पतिव्रता च ज्येष्ठा च भ्रातॄणामयुतं च सः

Ang kanyang asawa ay si Caitrarathī, anak ni Śaśabindu. Siya’y tapat sa asawa at siya rin ang pinakamatanda (sa mga asawa). At siya ay may sampung libong kapatid na lalaki.

Verse 46

तस्यामुत्पादयामास मान्धाता द्वौ सुतौ तदा । पुरुकुत्सं च धर्मज्ञं मुचुकुंदं च धार्मिकम्

Sa kanya, noon, nagkaanak si Haring Māndhātā ng dalawang anak na lalaki—si Purukutsa, na nakaaalam ng dharma, at si Mucukunda, na matatag sa katuwiran.

Verse 47

पुरुकुत्ससुतस्त्वासीद्विद्वांस्त्रय्यारुणिः कविः । तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारोऽभून्महाबली

Si Trayyāruṇi, ang marunong na makatang-rishi, ay anak ni Purukutsa. Sa kanya isinilang ang isang anak na lalaki na nagngangalang Satyavrata, isang kabataang may dakilang lakas.

Verse 48

पाणिग्रहणमंत्राणां विघ्रं चक्रे महात्मभिः । येन भार्य्या हृता पूर्वं कृतोद्वाहः परस्य वै

Lumikha siya ng hadlang sa mga mantra ng seremonyang “pagkuha ng kamay” sa kasal, sa pamamagitan ng mga dakilang banal—na noong una’y tunay na nang-agaw ng asawa ng iba, bagaman siya’y kasal nang wasto.

Verse 49

बलात्कामाच्च मोहाच्च संहर्षाच्च यदोत्कटात् । जहार कन्यां कामाच्च कस्यचित्पुरवासिनः

Dahil sa lakas, pagnanasa, pagkalito, at matinding bugso ng pagnanasa, siya—sa pagnanais—ay nang-agaw ng isang dalaga, anak ng isang naninirahan sa lungsod.

Verse 50

अधर्मसंगिनं तं तु राजा त्रय्यारुणिस्त्यजन् । अपध्वंसेति बहुशोऽवदत्क्रोधसमन्वितः

Ngunit si Haring Trayyāruṇi, itinakwil ang taong iyon na nakikisama sa adharma, at sa galit ay paulit-ulit na sumigaw: “Mapahamak! Lumayas!”

Verse 51

पितरं सोऽब्रवीन्मुक्तः क्व गच्छामीति वै तदा । वस श्वपाकनिकटे राजा प्राहेति तं तदा

Nang siya’y mapalaya, sinabi niya sa kanyang ama, “Saan ako tutungo ngayon?” Noon ay sumagot ang hari, “Manirahan ka malapit sa tahanan ng śvapāka (itinuring na palaboy sa kasta).”

Verse 52

स हि सत्यव्रतस्तेन श्वपाकवसथांतिके । पित्रा त्यक्तोऽवसद्वीरो धर्मपालेन भूभुजा

Sapagkat siya’y isang bayani na matatag sa panatang katotohanan. Kaya, itinakwil ng kanyang ama, namuhay siya malapit sa tirahan ng mga caṇḍāla, sa ilalim ng pag-iingat ng matuwid na Haring Dharmapāla, tagapangalaga ng Dharma.

Verse 53

ततस्त्रय्यारुणी राजा विरक्तः पुत्रकर्मणा । स शंकरतपः कर्त्तुं सर्वं त्यक्त्वा वनं ययौ

Pagkaraan nito, si Haring Trayyāruṇī, na napawi ang pagkapit dahil sa ginawa ng kanyang anak, ay tinalikdan ang lahat at nagtungo sa gubat upang magsagawa ng mahigpit na tapasya para kay Panginoong Śaṅkara (Śiva).

Verse 54

ततस्तस्य स्व विषये नावर्षत्पाकशासनः । समा द्वादश विप्रर्षे तेनाधर्मेण वै तदा

Pagkaraan, dahil sa kawalang-dharma na iyon, si Pākaśāsana (Indra) ay hindi nagpadala ng ulan sa sarili niyang kaharian; O pinakadakilang pantas, sa panahong iyon ay labindalawang taon na walang pag-ulan.

Verse 55

दारां तस्य तु विषये विश्वामित्रो महातपाः । संत्यज्य सागरानूपे चचार विपुलं तपः

Ngunit tungkol sa kanyang asawa, ang dakilang ascetic na si Viśvāmitra—iniwan siya—ay nagtungo sa dalampasigan at nagsagawa ng malawak na tapasya.

Verse 56

तस्य पत्नी गले बद्ध्वा मध्यमं पुत्रमौरसम् । शेषस्य भरणार्थाय व्यक्रीणाद्गोशतेन च

Pagkatapos, ang kanyang asawa, itinali sa leeg ang kanilang panggitnang anak—ang sariling anak na isinilang niya—at ipinagbili ito kapalit ng sandaang baka upang matustusan ang natitirang pamilya.

Verse 57

तां तु दृष्ट्वा गले बद्धं विक्रीणंती स्वमात्मजम् । महर्षिपुत्रं धर्म्मात्मा मोचयामास तं तदा

Nang makita niyang ipinagbibili ng babae ang sarili niyang anak—nakagapos ang leeg—agad pinalaya ng taong may pusong matuwid ang batang iyon, ang anak ng isang dakilang rishi.

Verse 59

तदारभ्य स पुत्रस्तु विश्वामित्रस्य वै मुनेः । अभवद्गालवो नाम गलबंधान्महातपाः

Mula noon, ang anak ng muning si Viśvāmitra ay nakilala sa pangalang “Gālava”—tinawag nang gayon dahil sa pagkakagapos sa kanyang leeg—siya’y isang dakilang asceta.

Verse 578

सत्यव्रतो महाबाहुर्भरणं तस्य चाकरोत् । विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थमनुक्रोशार्थमेव च

Si Satyavrata na makapangyarihan ang bisig ay nagkaloob ng ikabubuhay sa kanya, upang kalugdan ni Viśvāmitra at dahil din sa habag at awa.