Manu’s Progeny and the Birth of Iḍā (Genealogy and Dharma-Choice)

Verse 1

सूत उवाच । मनोर्वैवस्वतस्यासन्पुत्रा वै नव तत्समाः । पश्चान्महोन्नता धीराः क्षत्रधर्मपरायणाः

Wika ni Sūta: Si Manu na Vaivasvata ay may siyam na anak na lalaki, magkakapantay sa lakas at giting. Pagkaraan, ang matatapang at lubhang mararangal na yaon ay nag-alay ng sarili sa tungkulin ng dharma ng mga kṣatriya.

Verse 2

इक्ष्वाकुः शिबिनाभागौ धृष्टः शर्यातिरेव च । नरिष्यन्तोऽथ नाभागः करूषश्च प्रियव्रतः

Sina Ikṣvāku, Śibi, Nābhāga, Dhṛṣṭa, Śaryāti, Nariṣyanta, at gayundin si Nābhāga; at sina Karūṣa at Priyavrata—ang mga maharlikang ito ay binanggit ayon sa wastong pagkakasunod.

Verse 3

अकरोत्पुत्त्रकामस्तु मनुरिष्टिं प्रजापति । अनुत्पन्नेषु पुत्रेषु तत्रेष्ट्यां मुनिपुंगवः

Nagnanais ng mga anak, isinagawa ni Prajāpati Manu ang banal na handog na tinatawag na iṣṭi. Nang wala pang isinisilang na mga anak, ipinagpatuloy ng pinakadakilang muni ang iṣṭi na iyon upang humingi ng biyayang makalangit.

Verse 4

सा हि दिव्यांबरधरा दिव्याभरणभूषिता । दिव्यसंहनना चैवमिला जज्ञे हि विश्रुता

Siya’y nagsuot ng kasuotang makalangit at pinalamutian ng mga hiyas na banal. Taglay ang maningning na anyong tila mula sa langit, isinilang ang tanyag na dalagang nagngangalang Milā.

Verse 5

तामिडेत्येव होवाच मनुर्दण्डधरस्तथा । अनुगच्छत्व मामेति तमिडा प्रत्युवाच ह

Pagkaraan, si Manu, ang may tangan ng tungkod ng kapangyarihan, ay nagsabi: “O Iḍā, lumapit ka rito; sumunod ka sa akin.” At si Iḍā ay tumugon sa kanya.

Verse 6

इडोवाच । धर्मयुक्तमिदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम् । मित्रावरुणयोरंशैर्जातास्मि वदतां वर

Sinabi ni Iḍā: “Ang pahayag na ito ay naaayon sa dharma. O Prajāpati na nagnanais ng anak na lalaki—alamin mong ako’y isinilang mula sa bahagyang kapangyarihan nina Mitra at Varuṇa. Magsalita, O pinakamainam sa mga nagsasalita.”

Verse 7

तयोस्सकाशं यास्यामि न मे धर्मे रुचिर्भवेत् । एवमुक्त्वा सती सा तु मित्रावरुणयोस्ततः

“Pupunta ako sa kanilang harapan; sapagkat ang puso ko’y walang ligaya sa dharmang ito.” Pagkasabi nito, ang Satī ay umalis mula roon at nagtungo kina Mitra at Varuṇa.

Verse 8

गत्वांतिकं वरारोहा प्रांजलिर्वाक्यमब्रवीत् । अंशैस्तु युवयोर्जाता मनुयज्ञे महामुनी

Lumapit sa kanila ang marangal na dalaga at, nakapagdaup-palad sa paggalang, ay nagsalita: “O dakilang muni, sa yajña ni Manu ako’y isinilang bilang bahagyang pagpapakita mula sa inyong dalawa.”

Verse 9

आगता भवतोरंति ब्रूतं किं करवाणि वाम् । अन्यान्पुत्रान्सृज विभो तैर्वंशस्ते भविष्यति

“Dumating na kayong dalawa,” sabi nila. “Sabihin ninyo—ano ang magagawa ko para sa inyo? O Panginoon, lumikha pa ng ibang mga anak na lalaki; sa pamamagitan nila magpapatuloy ang inyong angkan.”

Verse 10

सूत उवाच । तां तथावादिनीं साध्वीमिडां मन्वध्वरोद्भवाम् । मित्रावरुणानामानौ मुनी ऊचतुरादरात्

Sinabi ni Sūta: Nang makita ang banal at marangal na si Iḍā—na nagsalita nang gayon at sumibol mula sa handog-yajña ni Manu—ang dalawang muni na sina Mitra at Varuṇa ay nagsalita sa kanya nang may paggalang.

Verse 11

मित्रावरुणावूचतुः । अनेन तव धर्मज्ञे प्रश्रयेण दमेन च । सत्येन चैव सुश्रोणि प्रीतौ द्वौ वरवर्णिनि

Sina Mitra at Varuṇa ay nagsabi: “O nakaaalam ng dharma, O may marikit na balakang; dahil sa iyong kababaang-loob, sa iyong pagpipigil-sa-sarili (dama), at sa iyong katotohanan, O pinakamainam sa mga babae, kaming dalawa ay lubhang nalulugod.”

Verse 12

आवयोस्त्वं महाभागे ख्यातिं चैव गमिष्यसि । मनोर्वशकरः पुत्रस्त्वमेव च भविष्यसि

O lubhang mapalad, sa pamamagitan namin ay tunay kang magkakamit ng bantog na katanyagan; at ikaw mismo ay magiging anak ni Manu, na tatawaging Vaśakara.

Verse 13

सुद्युम्न इति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । जगत्प्रियो धर्मशीलौ मनुवंशविवर्द्धनः

Siya’y tanyag sa pangalang Sudyumna, bantog sa tatlong daigdig—minamahal ng lahat ng nilalang, matatag sa dharma, at dakilang nagpapalago sa maharlikang angkan ni Manu.

Verse 14

सूत उवाच । निवृत्ता सा तु तच्छ्रुत्वा गच्छंती पितुरंतिके । बुधेनांतरमासाद्य मैधुनायोपमंत्रिता

Wika ni Sūta: Nang marinig iyon, siya’y bumalik; habang patungo sa harap ng kanyang ama, si Budha, nang makakita ng pagkakataon, ay nag-anyaya sa kanya sa pagsasamang mag-asawa.

Verse 15

सोमपुत्रात्ततो जज्ञे तस्यां राजा पुरूरवाः । पुत्रोऽतिसुन्दरः प्राज्ञ उर्वशी पतिरुन्नतः

Pagkaraan, mula sa anak na babae ni Soma ay isinilang si Haring Purūravas—isang dakilang panginoon, labis na kagwapuhan at marunong, bantog bilang asawa ni Urvaśī.

Verse 16

जनयित्वा च सा तत्र पुरूरवसमादरात् । पुत्रं शिवप्रसादात्तु पुनस्सुद्युम्नतां गतः

Doon, buong pag-ibig niyang ipinanganak kay Purūravas ang isang anak; at sa biyaya ni Panginoong Śiva, muli niyang natamo ang kalagayang pagiging Sudyumna.

Verse 17

सुद्युम्नस्य तु दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः । उत्कलश्च गयश्चापि विनताश्वश्च वीर्यवान्

Si Sudyumna ay may tatlong tagapagmana na lubhang matuwid sa dharma—si Utkala, si Gaya, at ang magiting na Vinatāśva na puspos ng lakas.

Verse 18

उत्कलस्योत्कला विप्रा विनताश्वस्य पश्चिमाः । दिक्पूर्वा मुनि शार्दूल गयस्य तु गया स्मृताः

O pinakamainam sa mga muni, sinasabi ng mga pantas na ang Utkalā ang silangang dako ng Utkala; ang kanlurang dako ay kilala bilang Vinatāśva; at para sa lupain ng Gaya, ang silangan ay inaalala bilang Gayā.

Verse 19

प्रविष्टे तु मनौ तात दिवाकरतनुं तदा । दशधा तत्र तत्क्षेत्रमकरोत्पृथिवीं मनुः

O minamahal, nang pumasok si Manu sa anyong may katawan ng Araw (sa pook ng Araw), noon ay hinati niya ang lupain doon sa sampung bahagi at inayos nang wasto ang daigdig bilang sampung nasasakupan.

Verse 20

इक्ष्वाकुः श्रेष्ठदायादो मध्यदेशमवाप्तवान् । वसिष्ठवचनादासीत्प्रतिष्ठानं महात्मनः

Si Ikṣvāku, ang pinakadakilang tagapagmana, ay nagkamit ng lupain ng Madhyadeśa; at ayon sa salita ni Vasiṣṭha, itinatag ng dakilang-loob ang matatag na luklukan ng paghahari, ang Pratiṣṭhāna.

Verse 21

प्रतिष्ठां धर्मराज्यस्य सुद्युम्नोथ ततो ददौ । तत्पुरूरवसे प्रादाद्राज्यं प्राप्य महायशाः

Pagkaraan, itinatag ni Sudyumna ang matibay na saligan ng isang kahariang namumuno ayon sa dharma. Nang makamtan niya ang kapangyarihang hari, ang bantog na pinunong iyon ay ipinagkaloob ang paghahari kay Purūravas.

Verse 22

मानवो यो मुनिश्रेष्ठाः स्त्रीपुंसोर्लक्षणः प्रभुः । नरिष्यंताच्छकाः पुत्रा नभगस्य सुतो ऽभवत्

O pinakamahuhusay na pantas, ang panginoong si Mānava—na taglay ang mga tanda ng babae at lalaki—ay isinilang bilang anak ni Nabhaga; at mula kay Nariṣyantā ay ipinanganak ang mga anak na tinawag na mga Śaka.

Verse 23

अंबरीषस्तु बाह्लेयो बाह्लकं क्षेत्रामाप्तवान् । शर्यातिर्मिथुनं त्वासीदानर्तो नाम विश्रुतः

Si Ambariṣa, anak ni Bāhleyā, ay nagkamit ng lupain na tinatawag na Bāhlaka. Si Śaryāti ay nagkaroon ng kambal; at ang isa sa kanila ay sumikat sa pangalang Ānarta.

Verse 24

पुत्रस्सुकन्या कन्या च या पत्नी च्यवनस्य हि । आनर्तस्य हि दायादो रैभ्यो नाम स रैवतः

Si Sukanyā—na naging asawa ng pantas na si Cyavana—ay nagkaroon ng isang anak na lalaki. Ang anak na iyon ang tagapagmana ni Ānarta; ang pangalan niya ay Raibhya, at kilala rin bilang Raivata.

Verse 25

आनर्तविषये यस्य पुरी नाम कुशस्थली । महादिव्या सप्तपुरीमध्ये या सप्तमी मता

Sa lupain ng Ānarta ay may isang lungsod na tinatawag na Kuśasthalī. Ito’y lubhang banal at makadiyos, at itinuturing na ikapito sa Saptapurī—ang pitong sagradong lungsod.

Verse 26

तस्य पुत्रशतं त्वासीत्ककुद्मी ज्येष्ठ उत्तमः । तेजस्वी सुबलः पारो धर्मिष्ठो ब्रह्मपालकः

May sandaang anak na lalaki siya. Sa kanila, si Kakudmī ang panganay at pinakadakila—nagniningning sa tejas, makapangyarihan sa lakas, matatag, lubhang makatarungan, at tagapangalaga ng kaayusang Brahmaniko (dharma).

Verse 27

ककुद्मिनस्तु संजाता रेवती नाम कन्यका । महालावण्यसंयुक्ता दिव्यलक्ष्मीरिवापरा

Kay Kakudmin ay isinilang ang isang dalagang nagngangalang Revatī—pinagkalooban ng pambihirang kagandahan, na wari’y isa pang makalangit na Lakṣmī.

Verse 28

प्रष्टुं कन्यावरं राजा ककुद्मी कन्यया सह । ब्रह्मलोके विधेस्सम्यक्सर्वाधीशो जगाम ह

Upang magtanong tungkol sa nararapat na mapapangasawa ng kaniyang anak na babae, si Haring Kakudmī—panginoon ng daigdig—ay nagtungo, kasama ang kaniyang anak, sa Brahmaloka upang magpakonsulta nang wasto kay Brahmā, ang Maylikha.

Verse 29

आवर्तमाने गांधर्वे स्थितो लब्धक्षणः क्षणम् । शुश्राव तत्र गांधर्वं नर्तने ब्रह्मणोंऽतिके

Habang sumisidhi at umiikot ang musik ng mga Gandharva, tumigil siya roon, sapagkat nakatagpo siya ng isang maikling pagkakataon. Sa isang saglit, malapit kay Brahmā—kung saan nagaganap ang sayaw—narinig niya ang makalangit na himig ng Gandharva.

Verse 30

मुहूर्तभूतं तत्काले गतं बहुयुगं तदा । न किंचिद्बुबुधे राजा ककुद्मी मुनयस्स तु

O mga pantas, sa kahariang iyon ang wari’y isang saglit lamang ay sa katotohanan ay naging paglipas ng maraming yuga. Gayunman, si Haring Kakudmī ay walang anumang napansin ni naunawaan.

Verse 31

तदासौ विधिमा नम्य स्वाभिप्रायं कृतांजलिः । न्यवेदयद्विनीतात्मा ब्रह्मणे परमात्मने

Pagkaraan, yumukod siya kay Brahmā, ang Tagapagtakda ng kaayusan (vidhi), at nang magkapatong ang mga palad, buong pagpapakumbaba niyang inihayag ang kanyang layon sa Kanya, ang Kataas-taasang Sarili (Paramātman).

Verse 32

तदभिप्रायमाकर्ण्य स प्रहस्य प्रजापतिः । ककुद्मिनं महाराजं समाभाष्य समब्रवीत्

Nang marinig ni Prajāpati (Brahmā) ang kanyang layon, siya’y ngumiti; saka hinarap ang dakilang haring Kakudmin at nagsalita nang ganito.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । शृणु राजन्रैभ्यसुत ककुद्मिन्पृथिवपिते । मद्वचः प्रीतितस्सत्यं प्रवक्ष्यामि विशेषतः

Wika ni Brahmā: “Makinig ka, O Haring Kakudmin, anak ni Raibhya—panginoon at tagapagtanggol ng daigdig. Sa mabuting kalooban, sasabihin ko sa iyo ang aking mga salita nang tapat at may natatanging linaw.”

Verse 34

कालेन संहृतास्ते वै वरा ये ते कृता हृदि । न तद्गोत्रं हि तत्रास्ति कालस्सर्वस्य भक्षकः

Tunay nga, sa pag-ikot ng Panahon, yaong mga biyayang iningatan mo sa puso ay nalusaw na. Doon, wala nang angkan o lahi na natitira—ang Panahon ang lumalamon sa lahat.

Verse 35

त्वत्पुर्य्यपि हता पुण्यजनैस्सा राक्षसैर्नृप । अष्टाविंशद्द्वापरेऽद्य कृष्णेन निर्मिता पुनः

O Hari, maging ang iyong lungsod noon ay winasak ng mga Rākṣasa, kasama ang mga pangkat ng Puṇyajana. Ngunit ngayon, sa ika-28 na Dvāpara, ito’y muling itinayo ni Kṛṣṇa.

Verse 36

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां मनुनवपुत्रवंशवर्णनंनाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः

Dito nagtatapos ang ikatatlongpu't anim na kabanata, na pinamagatang "Ang Paglalarawan ng Angkan ng Siyam na Anak ni Manu," sa Umā-saṃhitā, ang ikalimang bahagi ng Śrī Śiva Mahāpurāṇa.

Verse 37

तद्गच्छ तत्र प्रीतात्मा वासुदेवाय कन्यकाम् । बलदेवाय देहि त्वमिमां स्वतनयां नृप

Kaya't pumunta ka roon nang may masaya at nagtitiwalang puso, O hari, at ibigay ang dalagang ito—ang iyong sariling anak—sa kasal kay Vāsudeva o kay Baladeva.

Verse 38

सूत उवाच । इत्यादिष्टो नृपोऽयं तं नत्वा तां च पुरीं गतः । गतान्बहून्युगाञ्ज्ञात्वा विस्मितः कन्यया युतः

Sinabi ni Sūta: Sa gayong tagubilin, ang haring ito ay yumukod sa kanya at pagkatapos ay pumunta sa lungsod na iyon. Napagtanto na maraming panahon (yugas) na ang lumipas, siya ay namangha—habang kasama pa rin ang dalaga.

Verse 39

ततस्तु युवतीं कन्यां तां च स्वां सुविधानतः । कृष्णभ्रात्रे बलायाशु प्रादात्तत्र स रेवतीम्

Pagkatapos, sa isang angkop at tamang paraan, agad niyang ibinigay ang kanyang sariling batang dalagang anak na si Revatī doon kay Balarāma, ang kapatid ni Kṛṣṇa.

Verse 40

ततो जगाम शिखरं मेरोर्दिव्यं महाप्रभुः । शिवमाराधयामास स नृपस्तपसि स्थितः

Pagkaraan, ang dakila at maringal na hari ay nagtungo sa banal na tuktok ng Bundok Meru. Nananatili sa pag-aayuno at pagninilay (tapas), sinamba niya ang Panginoong Śiva nang may matatag na debosyon.

Verse 41

ऋषय ऊचुः । तत्र स्थितो बहुयुगं ब्रह्मलोके स रेवतः । युवैवागान्मर्त्यलोकमेतन्नः संशयो महान्

Wika ng mga rishi: “Si Revata ay nanahan doon sa daigdig ni Brahmā sa loob ng maraming yuga; ngunit nang bumalik siya sa daigdig ng mga mortal, siya’y nanatiling kabataan. Ito ang aming malaking pag-aalinlangan.”

Verse 42

सूत उवाच । न जरा क्षुत्पिपासा वा विकारास्तत्र संति वै । अपमृत्युर्न केषांचिन्मुनयो ब्रह्मणोंऽतिके

Sinabi ni Sūta: “Doon, tunay na walang katandaan, walang gutom at uhaw, at walang mga karamdaman ng katawan. At para sa ilang mga muni na nananahan sa piling ni Brahmā, walang kamatayang wala sa panahon.”

Verse 43

अतो न राजा संप्राप जरां मृत्युं च सा सुता । स युवैवागतस्तत्र संमंत्र्य तनयावरम्

Kaya’t ang hari ay hindi inabot ng katandaan o kamatayan, gayundin ang kanyang anak na babae. Nanatiling kabataan, siya’y dumating doon at matapos ang nararapat na pagninilay at pagsangguni, pumili ng isang marangal na asawa para sa kanyang anak.

Verse 44

गत्वा द्वारावतीं दिव्यां पुरीं कृष्णविनिर्मिताम् । विवाहं कारयामास कन्यायाः स बलेन हि

Pagdating sa banal na lungsod ng Dvāravatī, ang maringal na kabiserang itinayo ni Kṛṣṇa, ipinaganap niya roon ang sagradong kasal ng dalaga sa bisa ng kanyang kapangyarihan at awtoridad.

Verse 45

तस्य पुत्रशतं त्वासीद्धार्मिकस्य महाप्रभो । कृष्णस्यापि सुता जाता बहुस्त्रीभ्योऽमितास्ततः

O dakilang Panginoon, ang matuwid na iyon ay nagkaroon ng sandaang anak na lalaki. At mula rin kay Kṛṣṇa, pagkaraan ay isinilang ang di-mabilang na mga anak sa pamamagitan ng maraming asawa.

Verse 46

अन्ववायो महांस्तत्र द्वयोरपि महात्मनोः । क्षत्रिया दिक्षु सर्वासु गता हृष्टास्सुधार्मिकाः

Doon ay sumibol ang isang dakilang angkan mula sa dalawang mararangal na kaluluwa. Ang mga Kṣatriya—mabubuti at matatag sa dharma—ay lumaganap sa lahat ng dako, masayang naglakbay sa bawat panig ng mga lupain.

Verse 47

इति प्रोक्तो हि शर्यातेर्वंशोऽन्येषां वदाम्यहम् । मानवानां हि संक्षेपाच्छृणुतादरतो द्विजाः

Sa gayon ay naisalaysay na ang angkan ni Śaryāti. Ngayon ay magsasalita ako tungkol sa iba pang mga lahi ng tao—makinig nang may paggalang, O mga dwija, sa maikling salaysay na ito.

Verse 48

नाभागो दिष्टपुत्रोऽभूत्स तु ब्राह्मणतां गतः । स्वक्षत्रवंशं संस्थाप्य ब्रह्मकर्मभिरावृतः

Si Nabhaga ay isinilang na anak ni Diṣṭa, ngunit umabot sa kalagayan ng isang brāhmaṇa. Matapos itatag ang sariling angkan ng kṣatriya, buong debosyon siyang nalubog sa mga tungkulin at disiplina ng banal na asal-Brahmaniko.

Verse 49

धृष्टाद्धार्ष्टमभूत्क्षत्रं ब्रह्मभूयं गतं क्षितौ । करूषस्य तु कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः

Mula kay Dhṛṣṭa ay lumitaw ang angkang kṣatriya na tinawag na Dhārṣṭa, at sa daigdig ay umabot pa sa katayuang brāhmaṇa. At mula kay Karūṣa ay nagmula ang mga Kārūṣa—mga kṣatriyang nalalasing sa pagmamataas ng digmaan.

Verse 50

नृगो यो मनुपुत्रस्तु महादाता विशेषतः । नानावसूनां सुप्रीत्या विप्रेभ्यश्च गवां तथा

Si Nṛga, anak ni Manu, ay tanyag higit sa lahat bilang dakilang tagapagkaloob. Sa pusong puspos ng debosyon at galak, masaya niyang ipinagkaloob sa mga Brahmin ang sari-saring kayamanan, at naghandog din ng mga baka.

Verse 51

गोदातव्यत्ययाद्यस्तु स्वकुबुद्ध्या स्वपापतः । कृकलासत्वमापन्नः श्रीकृष्णेन समुद्धृतः

Ngunit ang sinumang, dahil sa pagbaluktot sa dapat sanang ipagkaloob—dahil sa sariling kamangmangan at sariling kasalanan—ay nahulog sa kalagayang maging butiki, at pagkaraan ay iniligtas at itinaas ni Śrī Kṛṣṇa.

Verse 52

तस्येकोभूत्सुतः श्रेष्ठः प्रयातिर्धर्मवित्तथा । इति श्रुतं मया व्यासात्तत्प्रोक्तं हि समासतः

May iisa siyang anak na lalaki—tunay na dakila—na ang pangalan ay Prayāti, at siya rin ay nakaaalam ng dharma. Ganyan ang narinig ko mula kay Vyāsa; at ang salaysay na iyon ay sinabi ko ngayon nang maikli.

Verse 53

वृषघ्नस्तु मनोः पुत्रो गोपालो गुरुणा कृतः । पालयामास गा यत्तो रात्र्यां वीरासनव्रतः

Si Vṛṣaghna, anak ni Manu, ay itinalaga ng kanyang guro bilang tagapag-alaga ng mga baka. Masikap niyang pinangalagaan ang mga baka; at sa gabi ay tinupad niya ang panatang vīrāsana, nakaupo sa anyong bayani sa disiplinadong pagbabantay.

Verse 54

स एकदाऽऽगतं गोष्ठे व्याघ्रं गा हिंसितुं बली । श्रुत्वा गोकदनं बुद्धो हंतुं तं खड्गधृग्ययौ

Minsan, isang mabagsik at malakas na tigre ang pumasok sa kulungan ng mga baka upang manakit. Nang marinig niyang sinasalakay ang mga baka, ang marunong na lalaki, may hawak na espada, ay lumabas upang patayin ang halimaw na iyon.

Verse 55

अजानन्नहनद्बभ्रोश्शिरश्शार्दूलशंकया । निश्चक्राम सभीर्व्याघ्रो दृष्ट्वा तं खड्गिनं प्रभुम्

Hindi siya nakilala, kaya pinugutan niya ng ulo ang kulay-kayumangging hayop, sa pag-aakalang tigre iyon. Ngunit nang makita ng tigre ang Panginoon na may hawak na tabak, umurong ito sa takot.

Verse 56

मन्यमानो हतं व्याघ्रं स्वस्थानं स जगाम ह । रात्र्यां तस्यां भ्रमापन्नो वर्षवातविनष्टधीः

Sa pag-aakalang napatay na ang tigre, bumalik siya sa kanyang kinaroroonan. Ngunit nang gabing iyon, nalito siya at winasak ng ulan at hangin ang kanyang paghatol, kaya nagpagala-gala siya sa kalituhan.

Verse 57

व्युष्टायां निशि चोत्थाय प्रगे तत्र गतो हि सः । अद्राक्षीत्स हतां बभ्रुं न व्याघ्रं दुःखितोऽभवत्

Nang lumipas ang gabi, siya’y bumangon at sa bukang-liwayway ay nagtungo roon. Doon nakita niyang patay ang kulay-dilaw-kayumangging usa, at hindi ang tigre; kaya siya’y nalungkot.

Verse 58

श्रुत्वा तद्वृत्तमाज्ञाय तं शशाप कृतागसम् । अकामतोविचार्य्येति शूद्रो भव न क्षत्रियः

Nang marinig ang pangyayaring iyon at maunawaan ang naganap, isinumpa niya ang nagkasala: “Sapagkat kumilos ka nang walang wastong paghatol at walang nararapat na pagninilay, maging isang śūdra ka—hindi ka na kṣatriya.”

Verse 59

एवं शप्तस्तु गुरुणा कुलाचार्य्येण कोपतः । निस्सृतश्च पृषध्रस्तु जगाम विपिनं महत्

Kaya nga, nang sumpain siya sa galit ng kanyang guro, ang tagapagturo ng angkan, si Pṛṣadhra ay pinalayas at nagtungo sa napakalawak na gubat.

Verse 60

निर्विण्णः स तु कष्टेन विरक्तोऽभूत्स योगवान् । वनाग्नौ दग्धदेहश्च जगाम परमां गतिम्

Dahil sa matinding paghihirap, siya’y lubos na nanlamig sa buhay-mundo at naging matatag sa yoga. Nang lamunin ng apoy sa gubat ang kanyang katawan, narating niya ang kataas-taasang kalagayan—kalayaan (moksha) sa biyaya ng Panginoon, ang Kataas-taasang Pati (Śiva).

Verse 61

कविः पुत्रो मनोः प्राज्ञश्शिवानुग्रहतोऽभवत् । भुक्त्वा सुखं दिव्यं मुक्तिं प्राप सुदुर्लभाम्

Si Kavi, ang marunong na anak ni Manu, ay nagkamit ng kadakilaan sa pamamagitan ng biyaya ni Śiva. Matapos lasapin ang makalangit na ligaya, natamo niya ang kalayaan—na lubhang bihirang makamtan.