स्वायम्भुव-मन्वन्तर-वंशवर्णनम् (Genealogy of Svāyambhuva Manu and the Dhruva Episode)

Verse 1

सूत उवाच । संसृष्टासु प्रजास्वेव आपवोऽथ प्रजाप्रतिः । लेभे वै पुरुषः पत्नीं शतरूपामयो निजाम्

Wika ni Sūta: Nang mailuwal na ang mga nilalang, si Prajāpati Āpava, ang Panginoon ng mga nilikha, ay nagkamit para sa Puruṣa ng sarili niyang kabiyak—si Śatarūpā, na may sari-saring anyo.

Verse 2

आपवस्य महिम्ना तु दिवमावृत्य तिष्ठतः । धर्मेणैव महात्मा स शतरूपाप्यजायत

Sa kadakilaan ng kanyang tapas (pag-aayuno at pagninilay), siya’y tumindig na waring bumabalot maging sa langit; at sa dharma lamang, ang dakilang kaluluwang iyon ay muling isinilang sa sandaang anyo.

Verse 3

सा तु वर्षशतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् । भर्तारं दीप्ततपसं पुरुषं प्रत्यपद्यत

Matapos magsagawa ng napakahirap na pag-aayuno at pagninilay (tapas) sa loob ng sandaang taon, narating niya ang kanyang Panginoon—ang Purusha na nagniningning sa kapangyarihan ng tapas—sa pagkanlong sa Kanya at pagtanggap sa Kanya bilang asawa.

Verse 4

स वै स्वायंभुवो जज्ञे पुरुषो मनुरुच्यते । तस्यैकसप्ततियुगं मन्वंतरमिहोच्यते

Tunay na lumitaw ang Swāyambhuva, ang kusang-isilang na ninuno; siya’y tinatawag na Manu. Ang Manvantara niya ay ipinahahayag dito na binubuo ng pitumpu’t isang yuga.

Verse 5

वैराजात्पुरुषाद्वीरा शतरूपा व्यजायत । प्रियव्रतोत्तानपादौ वीरकायामजायताम्

Mula sa Virāja-Puruṣa ay isinilang ang maringal na Śatarūpā. At mula kay Vīrakā bilang ina, isinilang ang dalawang magiting na anak—Priyavrata at Uttānapāda.

Verse 6

काम्या नाम महाभागा कर्दमस्य प्रजापतेः । काम्यापुत्रास्त्रयस्त्वासन्सम्राट्साक्षिरविट्प्रभुः

Si Kāmyā, ang dakilang pinagpala, ay kabiyak ni Prajāpati Kardama. Tatlo ang kaniyang anak na lalaki: Samrāṭ, Sākṣi, at Aviṭprabhu.

Verse 7

उत्तानपादोऽजनयत्पुत्राञ्छक्रसमान्प्रभुः । ध्रुवं च तनयं दिव्यमात्मानंदसुवर्चसम्

Ang panginoong Uttānapāda ay nagkaanak ng mga lalaking kapantay ni Indra sa tapang; at isinilang din niya si Dhruva, ang banal na anak, na ang ningning ay sumisiklab mula sa kaluwalhatiang bunga ng ligayang panloob.

Verse 8

धर्मस्य कन्या सुश्रोणी सुनीतिर्नाम विश्रुता । उत्पन्ना चापि धर्म्मेण धुवस्य जननी तथा

Mula kay Dharma ay isinilang ang bantog na anak na babae na si Sunīti, marikit at may magandang baywang; at siya, na ipinanganak ni Dharma, ay naging ina rin ni Dhruva.

Verse 9

ध्रुवो वर्षसहस्राणि त्रीणि दिव्यानि कानने । तपस्तेपे स बालस्तु प्रार्थयन्स्थानमव्ययम्

Sa gubat, ang batang si Dhruva ay nagsagawa ng matinding pag-aayuno at pagninilay sa loob ng tatlong libong banal na taon, nananalangin para sa isang katayuang di-nasisira at walang kupas.

Verse 10

तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतस्स्थानमात्मसमं प्रभुः । अचलं चैव पुरतस्सप्तर्षीणां प्रजापतिः

Nalugod sa kanya si Brahmā—ang Panginoon, ang Prajāpati—at ipinagkaloob ang isang katayuang kapantay ng sa Kanya; at iginawad din ang isang di-matitinag na luklukan ng dangal sa harap mismo ng Pitong Rishi.

Verse 11

तस्मात्पुष्टिश्च धान्यश्च ध्रुवात्पुत्रौ व्यजायताम् । पुष्टिरेवं समुत्थायाः पञ्चपुत्रानकल्मषान्

Kaya mula kay Dhruva ay isinilang ang dalawang anak na lalaki—si Puṣṭi at si Dhānya. At si Puṣṭi, sa paglipas ng panahon, ay nagluwal ng limang anak na lalaki, pawang dalisay at walang dungis.

Verse 12

रिपुं रिपुंजयं विप्रं वृकलं वृषतेजसम् । रिपोरेवं च महिषी चाक्षुषं सर्वतोदिशम्

“Siya ang kaaway ng kasamaan, ang manlulupig ng mga kaaway, ang brahmin na pantas; tulad ng lobo, nagliliyab sa ningning ng Toro ng Dharma. Gayundin, Siya ang nagpapasuko maging sa kapangyarihang salungat, ang Ganap na Nakakakita—na ang paningin ay umaabot sa lahat ng dako.”

Verse 13

अजीजनत्पुष्करिण्यां वरुणं चाक्षुषो मनुः । मनोरजायन्त दश नड्वलायां महौजसः

Mula kay Puṣkariṇī, ang Cākṣuṣa Manu ay nagkaanak kay Varuṇa; at mula kay Naḍvalā ay isinilang ang sampung anak na lalaki na tinawag na Manoraja, pawang may dakilang ningning at kapangyarihan.

Verse 14

कन्यायां हि मुनिश्रेष्ठ वैश्यजन्म प्रजायतेः । पुरुर्मासः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवित्कविः

O pinakadakila sa mga pantas, mula sa dalaga ay tunay na isinilang ang isang anak na lalaki ng uring Vaiśya—si Purūrmāsa, na tinatawag ding Śatadyumna—isang mapagpenitensiya, nakakakilala sa katotohanan, at makatang pantas.

Verse 15

अग्निष्टोमोऽतिरात्रश्चातिमन्युस्सुयशा दश । पूरोरजनयत्पुत्रान्षडाग्नेयी महाप्रभान्

Mula kay Puru, sa pamamagitan ni Agneyī, isinilang ang anim na makapangyarihang anak na lalaki: Agniṣṭoma, Atirātra, Atimanyu, at Suyaśā—na tanyag na parang “sampu” sa pangalan at karangalan.

Verse 16

अङ्गं सुमनसं ख्यातिं सृतिमंगिरसं गयम् । अङ्गात्सुनीथा भार्य्या वै वेनमेकमसूयत

Mula kay Haring Aṅga ay isinilang sina Sumanas, Khyāti, Sṛti, Aṅgirasa, at Gaya. At mula sa asawa ni Aṅga na si Sunīthā, tunay ngang isang anak na lalaki lamang—si Vena—ang isinilang.

Verse 17

अपचारेण वेनस्य कोपस्तेषां महानभूत् । हुंकारेणैव तं जघ्नुर्मुनयो धर्मतत्पराः

Dahil sa kawalang-galang ni Vena, sumiklab ang malaking galit sa mga pantas na iyon. Ang mga muni na tapat sa dharma ay ibinagsak siya sa pamamagitan lamang ng dumadagundong na bigkas na “huṃ”.

Verse 18

अथ प्रजार्थमृषयः प्रार्थिताश्च सुनीथया । सारस्वतास्तदा तस्य ममंथुर्दक्षिणं करम्

Pagkaraan, alang-alang sa pagdami ng lahi, ang mga rishi—sa pag-uudyok ni Sunīthā—ay nagsimulang “kiskisin” ang kaniyang kanang kamay noon, bilang isang banal na gawa, upang magpatuloy ang paglikha ayon sa kautusang makadiyos.

Verse 19

वेनस्य पाणौ मथिते संबभूव ततः पृथुः । स धन्वी कवची जातस्तेजसादित्यसन्निभः

Nang ang kamay ni Vena ay kiniskis (ng mga rishi), si Pṛthu ay isinilang mula roon. Lumitaw siya na may busog at baluti, nagliliwanag sa ningning na tulad ng Araw.

Verse 20

अवतारस्य विष्णोर्हि प्रजापालनहे तवे । धर्मसंरक्षणार्थाय दुष्टानां दंडहेतवे

Tunay nga, ang pagbaba (avatāra) ni Panginoong Viṣṇu ay para sa pag-iingat at pamamahala sa mga nilalang—upang mapangalagaan ang dharma at maparusahan ang masasama.

Verse 21

पृथुर्वैन्यस्तदा पृध्वीमरक्षत्क्षत्रपूर्वजः । राजसूयाभिषिक्तानामाद्यस्स वसुधापतिः

Pagkaraan, si Pṛthu, anak ni Vena na isinilang sa angkan ng mga kṣatriya, ay nag-ingat at nagprotekta sa Daigdig. Sa mga haring pinahiran sa sakripisyong Rājasūya, siya ang una—ang sinaunang panginoon ng sanlibutan—na nagtataguyod ng makatarungang paghahari para sa dharma.

Verse 22

तस्माच्चैव समुत्पन्नौ निपुणौ सूतमागधौ । तेनेयं गौर्मुनिश्रेष्ठ दुग्धा सर्वहिताय वै

Mula roon ay tunay na lumitaw ang dalawang bihasa—ang Sūta at ang Māgadha. Kaya, O pinakadakilang muni, ang Bakang ito ay ginatasan nang tunay para sa kapakanan ng lahat.

Verse 23

सर्वेषां वृत्तिदश्चाभूद्देवर्षिसुर रक्षसाम् । मनुष्याणां विशेषेण शतयज्ञकरो नृपः

Siya ang naging tagapag-ayos ng kabuhayan at tagapagtakda ng wastong asal para sa lahat—mga deva-ṛṣi, mga diyos, at maging mga rākṣasa. At sa mga tao lalo na, ang haring iyon ay sumikat bilang nagsasagawa ng sandaang sakripisyo.

Verse 24

पृथोः पुत्रौ तु जज्ञाते धर्मज्ञौ भुवि पार्थिवौ । विजिताश्वश्च हर्यक्षो महावीरौ सुविश्रुतौ

Kay Haring Pṛthu ay isinilang ang dalawang anak na lalaki, mga pinunong nakaaalam ng dharma sa ibabaw ng lupa—sina Vijitāśva at Haryakṣa. Kapwa sila dakilang bayani at bantog sa lahat ng dako.

Verse 25

शिखंडिनी चाजनयत्पुत्रं प्राचीनबर्हिषम् । प्राचीनाग्राः कुशास्तस्य पृथिवीतलचारिणः

Si Śikhaṇḍinī ay nagsilang ng isang anak na lalaki na ang pangalan ay Prācīnabarhiṣ. Ang mga talim ng damong kuśa niya ay may sinaunang dulo, at siya’y gumagalaw sa ibabaw ng lupa.

Verse 26

समुद्रतनया तेन धर्मतस्सुविवाहिता । रेजेऽधिकतरं राजा कृतदारो महाप्रभुः

Kaya nga, ang anak na babae ng Karagatan ay ikinasal sa kanya nang wasto ayon sa dharma. Nang magkaroon siya ng marangal at tapat na asawa, ang makapangyarihang hari ay lalo pang nagningning.

Verse 27

समुद्रतनयायास्तु दश प्राचीनबर्हिषः । बभूवुस्तनया दिव्या बहुयज्ञकरस्य वै

Mula sa anak na babae ng Karagatan, isinilang kay Prācīnabarhis—na bantog sa pagsasagawa ng maraming yajña—ang sampung banal na anak na lalaki.

Verse 28

सर्वे प्राचेतसा नाम्ना धनुर्वेदस्य पारगाः । अपृथग्धर्माचरणास्तेऽतप्यंत महत्तपः

Silang lahat, na kilala sa pangalang Prācetasa, ay mga dalubhasa sa Dhanurveda, ang agham ng pana. Nagkaisa sa matuwid na pag-uugali, isinagawa nila ang matinding tapas, isang dakilang pag-aayuno at pagninilay.

Verse 29

दशवर्षसहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः । रुद्रगीतं जपंतश्च शिवध्यानपरायणाः

Sa loob ng sampung libong taon, sila’y nakahimlay na nakalubog sa tubig ng karagatan. Walang patid nilang binibigkas ang Rudra-gīta at lubos na nakatuon sa pagninilay kay Panginoong Śiva.

Verse 30

तपश्चरत्सु पृथिव्यामभवंश्च महीरुहाः । अरक्ष्यमाणायां पृथ्व्यां बभूवाथ प्रजाक्षयः

Habang ang mga asceta ay nagsasagawa ng tapas sa ibabaw ng lupa, sumibol sa lahat ng dako ang mga punò at malalaking halamang-gubat. Ngunit nang ang daigdig ay maiwang walang tagapangalaga at walang patnubay, naganap ang pagkapuksa—isang nakapanghihilakbot na pag-unti—ng mga nilalang.

Verse 31

तान्दृष्ट्वा तु निवृत्तास्ते तपसो लब्धसद्वराः । चुक्रुधुर्मुनिशार्दूल दग्धुकामा स्तपोबलाः

Ngunit nang makita sila, ang mga ascetic—na tumalikod sa landas ng daigdig at nagkamit ng dakilang biyaya sa pamamagitan ng tapas—ay nag-alab sa galit, O tigre sa mga pantas, at nagnasang sunugin sila sa lakas ng kanilang pag-aayuno at pagninilay.

Verse 32

प्राचेतसा मुखेभ्यस्ते प्रासृजन्नग्निमारुतौ । वृक्षानुन्मूल्य वायुस्तानदहद्धव्यवाहनः

Pagkaraan, mula sa mga bibig ng mga Prācetasa ay pinakawalan ang apoy at hangin. Binunot ng hangin ang mga puno, at si Agni—tagapagdala ng handog—ang siyang tumupok sa mga ito.

Verse 33

वृक्षक्षयं ततो दृष्ट्वा किंचिच्छेषेषु शाखिषु । उपगम्याब्रवीदेतान्राजा सोमः प्रतापवान्

Pagkaraan, nang makita ang pagkalipol ng mga puno at mapansing iilang sanga na lamang ang natitira, ang makapangyarihang Haring Soma ay lumapit at nagsalita sa kanila (na nalabi).

Verse 34

सोम उवाच । कोपं यच्छत राजानस्सर्वे प्राचीनबर्हिषः । अनुभूतानुकन्येयं वृक्षाणां वरवर्णिनी

Wika ni Soma: “O mga hari, kayong lahat na inapo ni Prācīnabarhis, pigilin ninyo ang poot. Ang dalagang maputi at marikit na ito ay nakaranas na ng bunga ng nangyari dahil sa mga punò.”

Verse 35

भविष्यं जानता सा तु धृता गर्भेण वै मया । भार्य्या वोऽस्तु महाभागास्सोमवंशविवर्द्धिनी

Yamang nalalaman ang darating, tunay ngang pinaglihi ko siya. O mga mapalad, gawin ninyo siyang asawa—siya ang magpapalago at magpapatibay sa Somavaṃśa, ang angkan ng Buwan.

Verse 36

अस्यामुत्पत्स्यते विद्वान्दक्षो नाम प्रजापतिः । सृष्टिकर्ता महातेजा ब्रह्मपुत्रः पुरातनः

Mula sa kanya isisilang ang marunong na Prajāpati na nagngangalang Dakṣa—isang sinaunang anak ni Brahmā, dakila ang ningning, na itinalaga sa gawain ng paglikha.

Verse 37

युष्माकं तेजसार्द्धेन मम चानेन तेजसा । ब्रह्मतेजोमयो भूपः प्रजा संवर्द्धयिष्यति

Sa pinagsamang lakas ng inyong banal na ningning at ng ningning na ito sa akin, ang hari—na nagliliwanag sa karilagan na tulad ni Brahmā—ay mag-aaruga sa mga nasasakupan at magpapasagana sa kanila.

Verse 38

ततस्सोमस्य वचनाज्जगृहुस्ते प्रचेतसः । भार्य्यां धर्मेण तां प्रीत्या वृक्षजां वरवर्णिनीम्

Pagkaraan, ayon sa salita ni Soma, tinanggap ng mga Pracetas ang babae—isinilang mula sa punò at may marikit na anyo—bilang kanilang asawa, alinsunod sa dharma at may mapagmahal na kalooban.

Verse 39

तेभ्यस्तस्यास्तु संजज्ञे दक्षो नाम प्रजापतिः । सोऽपि जज्ञे महातेजास्सोमस्यांशेन वै मुने

Mula sa kanila ay isinilang si Dakṣa, ang Prajāpati. At siya man, O pantas, ay isinilang na lubhang maningning, bilang isang bahaging pagpapakita ni Soma (ang Buwan).

Verse 40

अचरांश्च चरांश्चैव द्विपदोऽथ चतुष्पदः । संसृज्य मनसा दक्षो मैथुनीं सृष्टिमारभत्

Matapos likhain sa isip ang mga di-gumagalaw at gumagalaw na nilalang—yaong may dalawang paa at yaong may apat—sinimulan ni Dakṣa ang paglikha na umuusad sa pag-uugnay ng lalaki at babae (pag-aanak sa pagsasama).

Verse 41

वीरणस्य सुतां नाम्ना वीरणीं स प्रजापतेः । उपयेमे सुविधिना सुधर्मेण पतिव्रताम्

Ayon sa wastong ritwal at matuwid na kaugalian, pinakasalan niya si Vīraṇī—ang asawang tapat sa panata—na anak na babae ng Prajāpati na nagngangalang Vīraṇa.

Verse 42

हर्य्यश्वानयुतं तस्यां सुतान्पुण्यानजीजनत् । ते विरक्ता बभूवुश्च नारदस्योपदेशतः

Sa kanya, nagkaanak siya ng mga banal na anak na tinawag na Haryaśvas. Ngunit dahil sa aral ni Nārada, sila’y naging walang pagkapit sa daigdig at ibinaling ang isip sa pagtalikod at pagtalima sa pagtalikod-sa-mundo.

Verse 43

तच्छुत्वा स पुनर्दक्षस्सुबलाश्वानजीजनत् । नामतस्तनयांस्तस्यां सहस्रपरिसंख्यया

Nang marinig iyon, muling nagkaanak si Dakṣa kay Subalā—isang libo ang bilang—at bawat isa’y may natatanging pangalan.

Verse 44

तेऽपि भ्रातृपथा यातास्तन्मुनेरुपदेशतः । नागमन्पितृसान्निध्यं विरक्ता भिक्षुमार्गिणः

Ayon sa tagubilin ng banal na muni, sila man ay lumisan sa landas na dinaanan ng kanilang mga kapatid. Tinalikdan ang ugnayang makamundo at tinahak ang landas ng bhikṣu, hindi na sila nagbalik sa piling ng kanilang ama.

Verse 45

तच्छ्रुत्वा शापमाक्रुद्धो मुनये दुस्सहं ददौ । कुत्रचिन्न लभस्वेति संस्थितिं कलहप्रिय

Nang marinig ang sumpang iyon, ang mahilig sa alitan ay nagngitngit at nagbigay naman ng mabigat na sumpa sa pantas: “Huwag kang makatagpo ng anumang tiyak na tahanan saanman.”

Verse 46

सांत्वितोऽथ विधात्रा हि स पश्चादसृजत्स्त्रियः । महाज्वालास्वरूपेण गुणैश्चापि मुनीश्वरः

Pagkaraan, nang siya’y mapayapa sa pag-aliw ng Manlilikha (Brahmā), ang dakilang panginoon sa mga pantas ay lumikha ng mga babae—taglay ang likas na anyong gaya ng makapangyarihang apoy, at may sari-saring katangian.

Verse 47

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । द्वे चैवं ब्रह्मपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तदा

Pagkaraan, ipinagkaloob niya ang sampung (anak na babae) kay Dharma, labintatlo kay Kaśyapa; at gayundin, dalawang (anak na babae) sa anak ni Brahmā, at dalawang (anak na babae) kay Aṅgiras noong panahong iyon.

Verse 48

द्वे कृशाश्वाय विदुषे मुनये मुनिसत्तम । शिष्टास्सोमाय दक्षोऽपि नक्षत्राख्या ददौ प्रभुः

O pinakadakila sa mga muni! Si Dakṣa, ang marangal na Prajāpati, ay nagkaloob ng dalawang anak na babae sa pantas na si Kṛśāśva; at ang natitira niyang mga anak na babae—na tinatawag na mga Nakṣatra—ay ipinagkaloob din niya kay Soma (ang Buwan).

Verse 49

ताभ्यो दक्षस्य पुत्रीभ्यो जाता देवासुरादयः । बहवस्तनया ख्यातास्तैस्सर्वैः पूरितं जगत्

Mula sa mga anak na babae ni Dakṣa ay isinilang ang mga deva, ang mga asura, at iba pang uri ng mga nilalang. Ang kanilang mga supling ay naging tanyag, at sa pamamagitan nilang lahat ay napuno ang mga daigdig.

Verse 50

ततः प्रभृति विप्रेन्द्र प्रजा मैथुनसंभवाः । संकल्पाद्दर्शनात्स्पर्शात्पूर्वेषां सृष्टिरुच्यते

Mula noon, O pinakamainam sa mga Brahmin, ang mga nilalang ay nagmula sa pagsasamang-lalaki’t-babae. Ngunit ang paglikha sa mga nauna ay sinasabing umusbong sa dalisay na hangarin, sa pagtanaw, at sa paghipo lamang.

Verse 51

शौनक उवाच । अंगुष्ठाद्ब्रह्मणो जज्ञे दक्षश्चोक्तस्त्वया पुरा । कथं प्राचेतसत्वं हि पुनर्लेभे महातपाः

Wika ni Śaunaka: “Noon ay sinabi mo na si Dakṣa ay isinilang mula sa hinlalaki ni Brahmā. Paano nga ba muling natamo ng dakilang asceta ang kalagayang Prācetasa (anak ng mga Pracetas)?”

Verse 52

एतं मे संशयं सूत प्रत्याख्यातुं त्वमर्हसि । चित्रमेतत्स सोमस्य कथं श्वशुरतां गतः

O Sūta, nararapat na pawiin mo ang aking pag-aalinlangan. Tunay na kamangha-mangha ito—paano nakamit ni Soma ang katayuang maging biyenan?

Verse 53

सूत उवाच । उत्पत्तिश्च निरोधश्च नित्यं भूतेषु वर्तते । कल्पेकल्पे भवंत्येते सर्वे दक्षादयो मुने

Wika ni Sūta: “Sa lahat ng nilalang, ang paglikha at pagkalusaw ay laging gumagalaw. Sa bawat kalpa, silang lahat—si Dakṣa at ang iba pa—ay muling nahahayag, O pantas.”

Verse 54

इमां विसृष्टिं दक्षस्य यो विद्यात्सचराचराम् । प्रजावानायुषा पूर्णस्स्वर्गलोके महीयते

Ang sinumang tunay na nakauunawa sa paglalang na itinakda ni Dakṣa—na sumasaklaw sa gumagalaw at di-gumagalaw—ay pagkakalooban ng supling, ganap na haba ng buhay, at pararangalan sa mga daigdig ng langit.