
Binubuksan ang kabanatang ito sa pahayag ni Nandīśvara na isasalaysay niya ang isang kuwento ng avatāra ni Śambhu (Śiva) upang pawiin ang “nārī-sandeha” — mga hinala at pagdududang panlipunan at pang-teolohiya laban sa kababaihan — sa pamamagitan ng pagpapakita ng mahabaging pakikiisa ni Śiva sa Kanyang mga deboto. Ipinakikilala ang Haring Satyaratha ng Vidarbha bilang makadiyos at makatarungan, tapat, at minamahal ng mga dakilang Śaiva. Biglang sumunod ang sakunang pandigma: sa labanan laban sa mga Śālva, natalo at napatay ang hari, at nagkawatak-watak ang natitirang hukbo at mga ministro. Ang reyna, na nagdadalang-tao, ay nakatakas mula sa kinubkob na lungsod sa gabi, lugmok sa dalamhati ngunit pinatatatag ng pag-alaala sa mga paang-lotus ni Śiva. Pagsapit ng bukang-liwayway, narating niya ang isang dalisay na lawa at sumilong sa ilalim ng punong may lilim sa pampang. Ipinahihiwatig ng lihim na aral na ang kapangyarihan at karangalan ng kaharian ay di-matatag, samantalang ang smaraṇa-bhakti (paggunita sa Diyos na may debosyon) ang matibay na sentro na umaanyaya sa pag-iingat ni Śiva. Sa gayon, inihahanda ng kabanata ang “pagpawi ng pagdududa” sa pamamagitan ng halimbawa ng kahinaan, pagdadalang-tao, at banal na biyaya, tungo sa susunod na paglutas na Śaiva.
Verse 1
नन्दीश्वर उवाच । अथ वक्ष्ये मुनिश्रेष्ठ शम्भोः शृण्ववतारकम् । स्वभक्तदयया विप्र नारीसन्देहभंजकम्
Wika ni Nandīśvara: Ngayon, O pinakamainam sa mga muni, ilalarawan ko ang isang avatāra ni Śambhu—makinig—O brāhmaṇa; dahil sa habag sa Kanyang sariling mga deboto, winawasak nito ang mga pag-aalinlangan ng mga babae.
Verse 2
आसीत्सत्यरथो नाम्ना विदर्भविषये नृपः । धर्म्मात्मा सत्यशीलश्च महाशैवजनप्रियः
Sa lupain ng Vidarbha, minsan ay may haring nagngangalang Satyaratha—matuwid ang diwa, matatag sa katotohanan, at minamahal ng mga dakilang deboto ni Śiva.
Verse 3
तस्य राज्ञस्सुधर्मेण महीं पालयतो मुने । महान्कालो व्यतीयाय सुखेन शिवधर्म्मतः
O pantas, habang pinangangalagaan ng haring iyon ang daigdig sa pamamagitan ng matuwid na pamamahala, lumipas ang mahabang panahon nang payapa, pinatatag ng debosyon kay Śiva at ng asal na nakaugat sa Śiva-dharma.
Verse 4
कदाचित्तस्य राज्ञस्तु शाल्वैश्च पुररोधिभिः । महान्रणो बभूवाथ बहुसैन्यैर्बलोद्धतैः
Minsan, sa kaso ng haring iyon, isang malaking labanan ang sumiklab laban sa mga Śālva na kumukubkob sa lungsod—mga palalo sa kanilang lakas at sinusuportahan ng maraming hukbo.
Verse 5
स विदर्भनृपः कृत्वा सार्धं तैर्दारुणं रणम् । प्रनष्टोरुबलः शाल्वैर्निहतो दैवयोगतः
Ang hari ng Vidarbha ay nakipaglaban sa isang kakila-kilabot na labanan kasama sila; ngunit, dahil ang kanyang malaking hukbo ay nawasak, siya ay pinatay ng mga Śālva—sa pamamagitan ng tadhana (daiva).
Verse 6
तस्मिन्नृपे हते युद्धे शाल्वैस्तु भयविह्वलाः । सैनिका हतशेषाश्च मन्त्रिभिस्सह दुद्रुवुः
Nang ang haring iyon ay mapatay sa labanan ng mga Śālva, ang mga natitirang sundalo—na nanginginig sa takot—ay nagsitakas kasama ang mga ministro.
Verse 7
अथ तस्य महाराज्ञी रात्रौ स्वपुरतो मुने । संरुद्धा रिपुभिर्यत्नादन्तर्वत्नी बहिर्ययौ
Pagkaraan, O pantas, ang pangunahing reyna ng hari—na nagdadalang-tao—ay maingat na pinigil at ikinulong ng mga kaaway. Gayunman, sa gabi, buong pagsisikap siyang lumabas lampas sa sariling lungsod.
Verse 8
निर्गता शोकसंतप्ता सा राजमहिषी शनैः । प्राचीं दिशं ययौ दूरं स्मरन्तीशपदाम्बुजम्
Sinusunog ng dalamhati, ang reyna ay umalis nang dahan-dahan. Lumayo siya patungong silangan, habang ang isip ay laging umaalaala sa mga paang-loto ni Īśa (Panginoong Śiva).
Verse 9
अथ प्रभाते सा राज्ञी ददर्श विमलं सरः । अतीता दूरमध्वानं दयया शङ्करस्य हि
Pagsikat ng araw, namasdan ng reyna ang isang lawang dalisay at walang dungis. Matapos tawirin ang mahabang paglalakbay—tunay na sa mahabaging biyaya ni Śaṅkara (Panginoong Śiva)—siya’y nakarating doon.
Verse 10
तत्रागत्य प्रिया राज्ञस्संतप्ता सुकुमारिणी । निवासार्थं सरस्तीरे छायावृक्षमुपाश्रयत्
Pagdating niya roon, ang minamahal ng hari—marikit at maselan, ngunit pinahihirapan ng dalamhati—ay sumilong sa ilalim ng punong may lilim sa pampang ng lawa, upang maghanap ng matitirhan.
Verse 11
तत्र दैववशाद्राज्ञी मुहूर्त्ते सद्गुणान्विते । असूत तनयं दिव्यं सर्वलक्षणलक्षितम्
Doon, ayon sa pag-iral ng tadhana, ang reyna—sa isang mapalad na sandaling puspos ng mabubuting katangian—ay nagsilang ng isang maningning na anak na lalaki, na may lahat ng mapagpalang palatandaan.
Verse 12
अथ तज्जननी दैवात्तृषिताति नृपाङ्गना । सरोवतीर्णा पानार्थं ग्रस्ता ग्राहेण पाथसि
Pagkaraan, sa pag-ikot ng tadhana, ang marangal na ginang ng hari—ang kanyang ina—ay labis na nauhaw. Lumusong siya sa lawa upang uminom, at sa tubig ay sinunggaban siya ng buwaya.
Verse 13
स सुतो जातमात्रस्तु क्षुत्पिपासार्द्दितो भृशम् । रुरोद च सरस्तीरे विनष्ट पितृमातृकः
Ang anak na iyon, kapapanganak pa lamang, ay labis na pinahirapan ng gutom at uhaw. Nawalan ng ama at ina, siya’y humagulhol nang malakas sa pampang ng lawa.
Verse 14
तस्मिन्वने क्रन्दमाने जातमात्रे सुते मुने । कृपान्वितो महेशोऽभूदन्तर्यामी स रक्षक
O pantas, nang ang bagong-silang na anak ay umiiyak sa gubat na iyon, si Mahādeva, dahil sa habag, ay naging Panginoong nananahan sa loob (Antaryāmin) at naging tagapangalaga niya.
Verse 15
प्रेरिता मनसा काचिदीशेन त्रासहारिणा । अकस्मादागता तत्र भ्रमन्ती भैक्ष्यजीविनी
Sa pag-uudyok sa kanyang isipan ng Panginoon—ang Tagapag-alis ng takot—isang babaeng nabubuhay sa limos at pagala-gala ay biglang dumating doon.
Verse 16
सा त्वेकहायनं बालं वहन्ती विधवा निजम् । अनाथमेकं क्रंदन्तं शिशुन्तत्र ददर्श ह
Siya—isang balo—ay karga ang sarili niyang isang-taóng gulang na anak; at doon niya nakita ang isa pang sanggol, walang masandalan at walang tagapagtanggol, na umiiyak mag-isa.
Verse 17
सा दृष्ट्वा तत्र तम्बालं वने निर्मनुजे मुने । विस्मिताति द्विजस्त्री सा चिचिन्तं हृदये बहु
O pantas, nang makita roon ng babaeng Brahmin ang isang tambāla (isang tirahan/estruktura) sa gubat na walang tao, siya’y lubhang namangha at nagmuni-muni ng maraming bagay sa kanyang puso.
Verse 18
अहो सुमहदाश्चर्य्यमिदं दृष्टम्मयाधुना । असंभाव्यमकथ्यं च सर्वथा मनसा गिरा
Ah! Isang napakadakilang kababalaghan ang aking nasaksihan ngayon. Ito’y di-maisip at di-masambit—lubos na lampas sa isip at sa pananalita.
Verse 19
अच्छिन्ननाभिनालोयं रसायां केवलं शिशुः । शेते मातृविहीनश्च क्रन्दंस्तेजस्विनां वरः
Hindi pa napuputol ang pusod, ang sanggol ay nakahiga nang mag-isa sa ibabaw ng diwang-tubig. Wala ang ina, siya’y humahagulgol—ngunit siya ang pinakadakila sa mga maningning.
Verse 20
अस्य पित्रादयः केऽपि न सन्तीह सहायिनः । कारणं किं बभूवाथ ह्यहो दैवबलं महत्
Dito, wala ni isa sa kanyang mga kamag-anak—maging ang ama—ang naririto bilang katulong. Ano nga ba ang sanhi nito? Ay, tunay na napakadakila ng kapangyarihan ng tadhana (daiva)!
Verse 21
न जाने कस्य पुत्रोऽयमस्य ज्ञातात्र कोपि न । यतः पृच्छाम्यस्य जन्य जाता च करुणा मयि
Hindi ko alam kung kaninong anak siya, at wala ring sinuman dito ang nakakakilala sa kanya. Kaya’t nagtatanong ako tungkol sa kanyang pinagmulan—at sumibol sa akin ang habag para sa kanya.
Verse 22
इच्छाम्येनं पोषितुं हि बालमौरसपुत्रवत् । संप्रष्टुं नोत्सहेऽज्ञात्वा कुलजन्मादि चास्य वै
“Tunay na nais kong alagaan at palakihin ang batang ito na parang sarili kong anak. Ngunit hindi ako nangangahas magtanong, sapagkat hindi ko pa nalalaman ang kanyang angkan, kapanganakan, at pinagmulan.”
Verse 23
नन्दीश्वर उवाच । इति संचिन्त्यमानायां तस्यां विप्रवरस्त्रियाम् । कृपां चकार महतीं शंकरो भक्तवत्सल
Sinabi ni Nandīśvara: Habang ang marangal na babaeng brāhmaṇa ay nagmumuni-muni nang gayon sa kanyang loob, si Śaṅkara—na laging mahabagin sa mga deboto—ay nagkaloob sa kanya ng dakilang habag.
Verse 24
दध्रे भिक्षुस्वरूपं हि महालीलो महेश्वरः । सर्वथा भक्तसुखदो निरुपाधिः स्वयं सदा
Tunay nga si Mahādeva—si Maheśvara na may dakilang banal na līlā—ay nag-anyong isang pulubing asceta. Sa lahat ng paraan ay ipinagkakaloob Niya ang ligaya sa mga deboto, sapagkat Siya’y laging Sariling-umiiral at tunay na walang upādhi na naglilimita.
Verse 25
तत्राजगाम सहसा स भिक्षुः परमेश्वरः । यत्रास्ति संदेहवती द्विजस्त्री ज्ञातुमिच्छती
Doon din, ang Kataas-taasang Panginoon—na nagpakitang-anyo bilang isang pulubing asceta—ay dumating agad sa kinaroroonan ng babaeng brāhmaṇa na puno ng pag-aalinlangan at nagnanais malaman ang katotohanan.
Verse 26
भिक्षुवर्य्यस्वरूपोऽसावविज्ञातगतिः प्रभुः । तामाह विप्रवनितां विहस्य करुणानिधिः
Ang Panginoon—na ang Kanyang mga kilos ay lampas sa karaniwang pagkaunawa—ay nag-anyong isang huwarang pulubi-asceta. Ngumingiti, ang karagatan ng habag ay nagsalita sa asawa ng brahmana.
Verse 27
भिक्षुवर्य्य उवाच । सन्देहं कुरु नो चित्ते विप्रभामिनि मा खिद । रक्षैनम्बालकं प्रीत्या सुपवित्रं स्वपुत्रकम्
Wika ng dakilang pulubing banal: “Huwag magpausbong ng pag-aalinlangan sa iyong puso, O ginang na Brahmana; huwag kang malumbay. Ingatan mo ang batang ito nang may pag-ibig—ang lubhang dalisay na ito—na parang sarili mong anak na lalaki.”
Verse 28
अनेन शिशुना श्रेयः प्राप्स्यसे न चिरात्परम् । पुष्णीहि सर्वथा ह्येनं महातेजस्विनं शिशुम्
Sa pamamagitan ng batang ito, makakamtan mo sa lalong madaling panahon ang pinakamataas na kabutihan. Kaya sa lahat ng paraan ay alagaan at ingatan mo ang sanggol na ito, sapagkat siya’y batang may dakilang ningning na banal.
Verse 29
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तवन्तं तं भिक्षुस्वरूपं करुणानिधिम् । सा विप्रवनिता शम्भुं प्रीत्या पप्रच्छ सादरम्
Sinabi ni Nandīśvara: Nang masabi na iyon ni Śambhu, ang bukal ng habag na nag-anyong pulubing banal, ang babaeng Brahmana na puspos ng pag-ibig ay magalang na nagtanong sa kanya.
Verse 30
विप्रवनितोवाच । त्वदाज्ञयैनं बालं हि रक्षिष्यामि स्वपुत्रवत् । पौक्ष्यामि नात्र सन्देहो मद्भाग्यात्त्वमिहागतः
Sinabi ng babaeng Brahmana: “Sa iyong utos, tunay na iingatan ko ang batang ito na parang sarili kong anak na lalaki. Aalagaan at palalakihin ko siya—walang pag-aalinlangan. Sa aking mabuting kapalaran, naparito ka rito.”
Verse 31
तथापि ज्ञातुमिच्छामि विशेषेण तु तत्त्वतः । कोयं कस्य सुतश्चायं कस्त्वमत्र समागतः
Gayunman, nais kong malaman nang malinaw ayon sa tunay na prinsipyo: sino ang taong ito, kaninong anak siya, at sino ka na dumating dito?
Verse 32
मुहुर्मम समायाति ज्ञानं भिक्षुवर प्रभो । त्वं शिवः करुणासिन्धुस्त्वद्भक्तोयं शिशुः पुरा
Muli’t muli, O Panginoon, O pinakadakila sa mga pulubing-asceta, sumisibol sa loob ko ang tunay na pagkaunawa. Ikaw si Śiva, karagatan ng habag; at ang batang ito noon ay deboto Mo.
Verse 33
केनचित्कर्मदोषेण सम्प्राप्तोयं दशामिमाम् । तद्भुक्त्वा परमं श्रेयः प्राप्स्यते त्वदनुग्रहात्
Dahil sa isang kapintasan mula sa dating karma, ang isang ito’y napadpad sa ganitong kalagayan. Pagkatapos maranasan at maubos ang bungang iyon, sa pamamagitan ng Iyong biyaya, makakamtan niya ang pinakamataas na kabutihan.
Verse 34
त्वन्माययैव साहं वै मार्गभ्रष्टा विमोहिता । आगता प्रेषिता त्वत्तो ह्यस्य रक्षणहेतुतः
Sa Iyong māyā lamang, ako man ay nalinlang at nalihis sa tunay na landas. Gayunman, narito ako—isinugo Mo—tunay na upang siya’y mapangalagaan.
Verse 35
नन्दीश्वर उवाच । इति तद्दर्शनप्राप्तविज्ञानां विप्रकामिनीम् । ज्ञातुकामां विशेषेण प्रोचे भिक्षुतनुश्शिवः
Wika ni Nandīśvara: Kaya nga, sa babaeng Brāhmaṇa na yaon—na nagkamit ng pagkaunawa sa pamamagitan ng darśana sa Kanya—nang siya’y magnasang malaman nang higit na tiyak, si Śiva na nag-anyong pulubing-asceta ay nagsalita nang masinsinan.
Verse 36
भिक्षुवर्य्य उवाच । शृणु प्रीत्या विप्रपत्नि बालस्यास्य पुरेहितम् । सर्वमन्यस्य सुप्रीत्या वक्ष्यते तत्त्वतोऽनघे
Wika ng dakilang pulubi: “Makinig nang may pag-ibig, O asawa ng brāhmaṇa, sa dating salaysay tungkol sa batang ito. Dahil sa taos na kabutihang-loob, sasabihin ko ang lahat—tapat at ayon sa katotohanan—O walang dungis.”
Verse 37
सुतो विदर्भराजस्य शिवभक्तस्य धीमतः । अयं सत्यरथस्यैव स्वधर्मनिरतस्य हि
Ang batang ito ay anak ni Satyaratha, hari ng Vidarbha—marunong, deboto ni Panginoong Śiva, at matatag sa sariling dharma.
Verse 38
शृणु सत्यरथो राजा हतः शाल्वे रणे परैः । तत्पत्नी निशि सुव्यग्रा निर्ययौ स्वगृहाद्द्रुतम्
Makinig: Napatay sa labanan sa Śālva ang haring si Satyaratha ng kanyang mga kaaway. Pagkaraan, sa gitna ng gabi at sa matinding dalamhati, ang kanyang asawa ay nagmadaling lumabas mula sa sarili niyang tahanan.
Verse 39
असूत तनयं चैनं समायाता प्रगेऽत्र हि । सरोवतीर्णा तृषया ग्रस्ता ग्राहेण दैवतः
Nanganak siya ng isang anak na lalaki, at pagkaraan ay muling nagbalik dito. Paglusong niya sa lawa, pinahihirapan ng matinding uhaw, siya—sa kalooban ng Maykapal—ay sinunggaban ng isang buwaya.
Verse 40
नन्दीश्वर उवाच । इति तस्य समुत्पत्तिं तत्पितुः संगरे मृतिम् । तन्मातृमरणं ग्राहात्सर्वं तस्य न्यवेदयत्
Wika ni Nandīśvara: “Gayon ko ipinaalam sa kanya ang lahat—kung paano siya nagkaroon ng buhay, kung paano namatay sa digmaan ang kanyang ama, at kung paano pumanaw ang kanyang ina nang siya’y masunggaban ng buwaya.”
Verse 41
अथ सा ब्रह्माणी सा हि विस्मिताति मुनीश्वर । पुनः पप्रच्छ तं भिक्षुं ज्ञानिनं सिद्धरूपकम्
Pagkaraan, ang Brahmāṇī na iyon—lubhang namangha, O panginoon sa mga muni—ay muling nagtanong sa mendikanteng iyon, ang nakakabatid ng katotohanan, na may anyo ng isang ganap na siddha.
Verse 42
ब्राह्मण्युवाच । स राजोऽस्य पिता भिक्षो वरभोगान्तरेव हि । कस्माच्छाल्वैस्स्वरिपुभिस्स्वल्पेहैश्च विघातितः
Sinabi ng babaeng brāhmaṇa: “O mendikante, ang ama niya ay isang hari na tinatamasa ang mga biyayang natamo. Bakit siya winasak ng mga Śālva—sarili niyang mga kaaway—na mga taong mababa ang loob at munting paninindigan?”
Verse 43
कस्मादस्य शिशोर्माता ग्राहेणाशु सुभक्षिता । यस्मादनाथोयं जातो विबन्धुश्चैव जन्मतः
“Bakit ang ina ng sanggol na ito ay agad nilamon ng buwaya? Dahil dito, ang batang ito’y isinilang na walang masandalan—tunay ngang walang kamag-anak mula pa sa sandali ng kapanganakan.”
Verse 44
कस्मात्सुतो ममापीह सुदरिद्रो हि भिक्षुकः । भवेत्कथं सुखं भिक्षो पुत्रयोरनयोर्वद
“Bakit ang aking anak na lalaki ay narito at naging pulubing lubhang dukha? O banal na pulubi, sabihin mo sa akin: paano magkakaroon ng kaligayahan para sa dalawang anak na ito?”
Verse 45
नन्दीश्वर उवाच । इति तस्या वचः श्रुत्वा स भिक्षुः परमेश्वरः । विप्रपत्न्याः प्रसन्नात्मा प्रोवाच विहसंश्च ताम्
Sinabi ni Nandīśvara: Nang marinig ang gayong mga salita niya, ang pulubing iyon—si Parameśvara mismo—ay naging mapagpala sa asawa ng brahmana, at nakangiting nagsalita sa kanya.
Verse 46
भिक्षुवर्य्य उवाच । विप्रपत्नि विशेषेण सर्वप्रश्नान्वदामि ते । शृणु त्वं सावधानेन चरित्रमिदमुत्तमम्
Wika ng pinakadakilang pulubi-monghe: “O asawa ng isang brāhmaṇa, sasagutin ko nang masinsinan ang lahat ng iyong mga tanong. Makinig kang mabuti sa napakahusay na banal na salaysay na ito.”
Verse 47
अमुष्य बालस्य पिता स विदर्भमहीपतिः । पूर्वजन्मनि पाण्ड्योऽसौ बभूव नृपसत्तमः
Ang ama ng batang iyon ay ang naghaharing hari ng Vidarbha. Sa isang nakaraang kapanganakan, siya ring iyon ang naging hari ng lupain ng Pāṇḍya—pinakamainam sa mga hari.
Verse 48
स शैवनृपतिर्धर्मात्पालयन्निखिला महीम् । स्वप्रजां रंजयामास सर्वोपद्रवनाशनः
Ang haring deboto ni Śiva na iyon, sa pagtaguyod ng dharma, ay nag-ingat sa buong daigdig. Bilang tagapuksa ng lahat ng kapahamakan, pinaligaya at pinaunlad niya ang sarili niyang mga nasasakupan.
Verse 49
कदाचित्स हि सर्वेशं प्रदोषे पर्यपूजयत् । त्रयोदश्यां निराहारो दिवानक्तव्रती शिवम्
Minsan, sa isang gabing Pradoṣa, marapat niyang sinamba si Panginoong Śiva, ang Kataas-taasang Panginoon ng lahat. Sa Trayodaśī (ika-13 araw ng buwan), nag-ayuno siya nang walang pagkain, tinupad ang panatang araw at gabi, at sumamba kay Śiva nang may disiplina at taimtim na debosyon.
Verse 50
तस्य पूजयतः शम्भुं प्रदोषे गिरिशं रते । महाञ्छब्दो बभूवाथ विकटस्सर्वथा पुरे
Habang siya’y sumasamba kay Śambhu—si Giriśa, Panginoon ng Bundok—sa banal na oras ng pradoṣa na may masidhing debosyon at galak, biglang sumiklab sa buong lungsod, sa lahat ng dako, ang isang malakas at nakapanghihilakbot na kaguluhan.
Verse 51
तमाकर्ण्य रवं सोऽथ राजा त्यक्तशिवार्चनः । रिप्वागमनशंकातो निर्ययौ भवनाद्बहिः
Nang marinig ang maingay na sigaw na iyon, agad na iniwan ng hari ang pagsamba kay Śiva; sa takot na dumating ang kaaway, nagmadali siyang lumabas mula sa palasyo patungo sa labas.
Verse 52
एतस्मिन्नेव काले तु तस्यामात्यो महाबली । गृहीतशस्त्रसामन्तो राजान्तिकमुपाययौ
Sa mismong sandaling iyon, ang makapangyarihang ministro—kasama ang mga pinunong basalyo na may tangan nang sandata—ay pumasok at lumapit sa hari upang humarap sa kanya.
Verse 53
तन्दृष्ट्वा शत्रुसामन्तं महाक्रोधेन विह्वलः । अविचार्य वृषन्तस्य शिरश्छेदमकारयत्
Nang makita ang kaaway na panginoong basalyo, siya’y nilamon ng matinding poot; at nang walang pagninilay, ipinaputol niya ang ulo ni Vṛṣanta.
Verse 54
असमाप्ये शपूजान्तामशुचिर्नष्टधीर्नृपः । रात्रौ चकार सुप्रीत्या भोजनन्नष्टमंगलः
Hindi pa natatapos ang pagsamba, ang hari—marumi at litong-isip—ay kumain sa gabi nang may kampanteng galak; kaya napuksa ang kanyang mapalad na biyaya.
Verse 56
तत्पुत्रो यः पूर्वभवे सोऽस्मिञ्जन्मनि तत्सुतः । अहमेव हतैश्वर्य्यः शिवपूजा व्यतिक्रमात्
Ang naging anak niya sa naunang buhay ay naging anak niya muli sa buhay na ito. At ako mismo’y napagkaitan ng yaman at kapangyarihan, sapagkat nilabag ko ang pagsambang nararapat kay Panginoong Śiva.
Verse 57
अस्य माता पूर्वभवे सपत्नीं छद्मनाहरत् । भक्षिता तेन पापेन ग्राहेणाऽस्मिन्भवे हि सा
Sa nakaraang kapanganakan, ang ina ng taong ito ay mapanlinlang na dinukot ang kanyang kapwa-asawa. Kaya bilang bunga ng kasalanang iyon, sa buhay na ito siya’y tunay na nilamon ng buwaya.
Verse 59
एष ते तनयः पूर्वजन्मनि ब्राह्मणोत्तमः । प्रतिग्रहैर्वयो निन्ये न यज्ञाद्यैस्सुकर्मभिः
“Ang anak mong ito, sa nakaraang buhay, ay isang dakilang brāhmaṇa. Ngunit ginugol niya ang kanyang buhay sa pagtanggap ng mga handog bilang kabuhayan, at hindi sa mga gawang banal gaya ng yajña at iba pang sagradong pagsasagawa.”
Verse 60
अतो दारिद्र्यमापन्नः पुत्रस्ते द्विजभामिनि । तद्दोषपरिहारार्थं शरणं शंकरं व्रज
Kaya nga, O maningning na ginang ng sambahayang brāhmaṇa, ang iyong anak ay nahulog sa karalitaan. Upang maalis ang kasalanang iyon at ang bunga nito, manangan ka ng kanlungan kay Śaṅkara (Panginoong Śiva).
Verse 61
एताभ्यां खलु बालाभ्यां शिवपूजाविधीयताम् । उपवीतानन्तरं हि शिवः श्रेयः करिष्यति
Tunay nga, ipag-utos na isagawa ang pagsamba kay Śiva para sa dalawang batang ito; sapagkat matapos ang pagdaramit ng banal na sinulid (upavīta), tiyak na si Śiva ang magdudulot ng pinakamataas na kapakanan at mapalad na kabutihan.
Verse 62
नन्दीश्वर उवाच । इति तामुपदिश्याथ भिक्षुवर्ण्यतनुः शिवः । स्वरूपं दर्शयामास परमं भक्तवत्सलः
Sinabi ni Nandīśvara: Matapos siyang turuan nang gayon, si Śiva—na ang katawan ay nag-anyong isang banal na pulubi—ay ipinamalas ang Kanyang kataas-taasang anyo, sapagkat Siya’y lubhang mapagkalinga sa mga deboto.
Verse 63
अथ सा विप्रवनिता ज्ञात्वा तं शंकरम्प्रभुम् । सुप्रणम्य हि तुष्टाव प्रेम्णा गद्गदया गिरा
Pagkaraan, ang babaeng Brāhmaṇa, nang makilala Siya bilang Śaṅkara—ang Kataas-taasang Panginoon—ay yumukod nang malalim at nagpuri sa Kanya nang may pag-ibig, sa tinig na nanginginig sa debosyon.
Verse 64
ततस्स भगवाञ्च्छम्भुर्धृतभिक्षुतनुर्द्रुतम् । पश्यन्त्या विप्रपन्त्यास्तु तत्रैवान्तरधीयत
Pagkaraan, si Bhagavān Śambhu (Śiva), na nag-anyong isang banal na pulubi, ay mabilis na naglaho roon din, habang nakatingin ang asawa ng brāhmaṇa.
Verse 65
अथ तस्मिन् गते भिक्षौ विश्रब्धा ब्राह्मणी च सा । तमर्भकं समादाय सस्वपुत्रा गृहं ययौ
Nang makaalis na ang banal na pulubi, ang babaeng brāhmaṇa ay napawi ang pangamba; kinuha niya ang munting bata at, kasama ang sarili niyang anak, umuwi sa kanilang tahanan.
Verse 66
एकचक्राह्वये रम्ये ग्राम्ये कृत निकेतना । स्वपुत्रं राजपुत्रं च वरान्नैश्च व्यवर्द्धयत्
Nanirahan siya sa magandang nayong tinatawag na Ekacakra, at pinalaki niya kapwa ang sarili niyang anak at ang anak ng hari, pinakakain ng mainam na pagkain at sapat na mga kailanganin.
Verse 67
ब्राह्मणै कृतसंस्कारौ कृतोपनयनौ च तौ । ववृधाते स्वगेहे च शिवपूजनतत्परौ
Matapos maisagawa ng mga brāhmaṇa ang mga ritwal ng pagpapadalisay at matapos nilang tanggapin nang wasto ang upanayana, ang dalawa ay lumaki sa sarili nilang tahanan, laging nakatuon sa pagsamba kay Panginoong Śiva.
Verse 68
तौ शाण्डिल्यमुनेस्तात निदेशान्नियम स्थितौ । प्रदोषे चक्रतुः शम्भोः पूजां कृत्वा व्रतं शुभम्
O minamahal, ayon sa tagubilin ng pantas na si Śāṇḍilya at matatag sa mga pagtalima, sa banal na oras ng pradoṣa ay isinagawa nila ang pagsamba kay Śambhu; at matapos Siyang sambahin, tinanggap nila ang isang mapalad na panata.
Verse 69
कदाचिद्द्विजपुत्रेण विनाऽसौ राजनन्दनः । नद्यां स्नातुं गतः प्राप निधानकलशं वरम्
Minsan, ang prinsipe—na wala ang anak ng brāhmaṇa na kasama—ay nagpunta upang maligo sa ilog, at doon niya natagpuan ang isang mainam na banga ng nakatagong kayamanan.
Verse 70
एवं पूजयतोः शम्भुं राजद्विजकुमारयोः । सुखेनैव व्यतीयाय तयोर्मासचतुष्टयम्
Kaya nito, habang patuloy na sumasamba ang prinsipe at ang kabataang Brahmana kay Śambhu, lumipas sa kanila ang apat na buwan nang magaan, payapa, at may kasiyahan sa puso.
Verse 71
एवमर्चयतोः शम्भुं भूयोपि परया मुदा । सम्वत्सरो व्यतीयाय तस्मिन्नेव तयोर्गृहे
Kaya nito, silang dalawa ay paulit-ulit na sumamba kay Śambhu nang may sukdulang galak; at sa mismong tahanan nilang iyon, lumipas ang isang buong taon.
Verse 72
सम्वत्सरे व्यतिक्रान्ते स राजतनयो मुने । गत्वा वनान्ते विप्रेण शिवस्यानुग्रहाद्विभोः
O pantas, nang lumipas ang isang taon, ang prinsipe—sa biyaya ng Panginoong Śiva na sumasaklaw sa lahat—ay sumama sa isang brāhmaṇa at pumasok sa kailaliman ng gubat.
Verse 73
अकस्मादागतां तत्र दत्तां तज्जनकेन ह । विवाह्य गन्धर्वसुतां चक्रे राज्यमकण्टकम्
Doon, isang dalagang Gandharva na dumating nang di inaasahan ay tunay na ibinigay sa kanya ng ama nito. Nang mapangasawa niya ang anak na babae ng mga Gandharva, ginawa niyang “walang tinik” ang kanyang kaharian—walang hadlang at walang pighati.
Verse 74
या विप्रवनिता पूर्वंतमपुष्णात्स्वपुत्रवत् । सैव माताभवत्तस्य स भ्राता द्विजनन्दनः
Ang babaeng brāhmaṇa na noon ay nag-aruga sa kanya na parang sariling anak, siya nga ang naging ina niya; at ang kabataang dvija na isinilang niya ay naging kapatid niya, O pinakamainam sa mga brāhmaṇa.
Verse 76
भिक्षुवर्य्यावतारस्ते वर्णितश्च मयाधुना । शिवस्य धर्मगुप्ताह्व नृपबालसुखप्रदः
Ngayon ay inilarawan ko na sa iyo ang dakilang pagkakatawang-tao ni Shiva bilang pinakadakilang pulubing banal, na tinatawag na Dharma-gupta, na nagkakaloob ng ligaya sa anak ng hari.
Verse 77
एतदाख्यानमनघं पवित्रं पावनं महत् । धर्मार्थकाममोक्षाणां साधनं सर्वकामदम्
Ang salaysay na ito na walang dungis ay banal, dalisay, lubhang nakapaglilinis, at marangal. Ito ang daan sa dharma, artha, kāma, at mokṣa, at nagkakaloob ng katuparan ng lahat ng matuwid na hangarin.
Verse 78
य एतच्छ्रृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः । स भुक्त्वेहाखिलान्कामान्सोन्ते शिवपुरम्व्रजेत्
Sinumang palagiang nakikinig sa salaysay na ito, o may nakatuong isip na ipinakikinig ito sa iba—pagkaraang matamasa rito ang lahat ng kanais-nais na kaganapan, sa huli’y tutungo siya sa tahanan ni Śiva (Śivapura).
Verse 95
विदर्भे सोभवद्राजा जन्मनीह शिवव्रती । शिवार्चनान्तरायेण परैर्भोगांन्तरे हतः
Sa lupain ng Vidarbha, siya’y isinilang na hari, matatag sa panatang debosyon kay Śiva. Ngunit dahil sa mga hadlang na ginawa ng iba sa kanyang pagsamba kay Śiva, siya’y napatay sa gitna ng mga kaligayahang makamundo.
It begins the Śambhu-avatāra narrative explicitly described as ‘nārī-sandeha-bhañjaka’ (doubt-dispelling regarding women), using the historical crisis of Vidarbha—Satyaratha’s death in war and the pregnant queen’s flight—to set up a theological demonstration of Śiva’s protective grace toward devotees in conditions of social vulnerability.
Three symbols are foregrounded: (1) the queen’s pregnancy signifies continuity of dharma and lineage under threat, making protection a sacred obligation; (2) the ‘vimala’ lake functions as a tīrtha-like purity marker where worldly defilement is ritually and psychologically suspended; (3) remembrance of Śiva’s lotus-feet encodes smaraṇa as an inner ritual that stabilizes the devotee when external rites and institutions collapse.
The chapter highlights Śambhu (Śiva) primarily in the mode of compassionate protector (dayālu-anugrahakartṛ) whose avatāra is purposively narrated to correct social-theological suspicion; Gaurī is not explicit in the provided verses, while Śiva’s presence is mediated through devotion (pādāmbuja-smaraṇa) and the promised avatāra-kathā.