Vṛṣeśākhya-Śivāvatāra and the Initiation of the Kṣīrasāgara-Manthana (Churning of the Milk Ocean)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । शृणु ब्रह्मसुत प्राज्ञ वृषेशाख्यं मुनीश्वर । शिवावतारं सल्लीलं हरिगर्वहरं वरम्

Wika ni Nandīśvara: “Makinig ka, O marunong na anak ni Brahmā—O dakilang muni na si Vṛṣeśa. Isasalaysay ko ang mapalad na pagkakatawang-tao ni Śiva, puspos ng banal na lila, ang marangal na nagpapababa sa pagmamataas ni Hari (Viṣṇu).”

Verse 2

पुरा देवासुराः सर्वे जरामृत्युभयार्दिताः । परस्परं च संधाय रत्नान्यादित्सवोऽभवन्

Noong unang panahon, ang lahat ng Deva at Asura, pinahihirapan ng takot sa pagtanda at kamatayan, ay nagkaisa sa isang kasunduan; at sumiklab sa kanila ang matinding pagnanais na makamtan ang mga banal na hiyas (ratna).

Verse 3

ततः सुराऽसुराः सर्वे क्षीरोदं सागरोत्तमम् । उद्यता मथितुं तं च बभूवुर्मुनि नन्दन

Pagkaraan, ang lahat ng Deva at Asura, O minamahal na anak ng isang muni, ay naghanda upang haluin ang dakilang Karagatang Gatas na yaon.

Verse 4

आसञ्छुचिस्मितास्सर्वे केनेदं मन्थनं भवेत् । स्वकार्यसिद्धये तस्य ब्रह्मन्निति सुरासुराः

Umupo silang lahat na may dalisay at banayad na ngiti at nagsabi: “O Brahmā, sa pamamagitan ninuman magaganap ang paghahalo? Ipaalam mo sa amin, upang matupad ang kanyang layon,” wika ng mga Deva at Asura.

Verse 5

तदा नभोगता वाणी मेघगम्भीरनिस्वना । उवाच देवान्दैत्यांश्च श्वासयन्तीश्वराज्ञया

Noon, isang tinig ang umalingawngaw sa kalangitan, malalim at parang kulog sa ulap; nagsalita ito sa mga Deva at Daitya, pinapakalma sila ayon sa utos ng Kataas-taasang Panginoon (Īśvara).

Verse 6

नभोवाण्युवाच । हे देवा असुराश्चैव मन्थध्वं क्षीरसागरम् । भवताम्बलबुद्धिर्हि भविष्यति न संशयः

Wika ng langit ang nagsabi: “O mga Deva at mga Asura, paghaluin ninyo ang Karagatang Gatas. Sa pamamagitan nito, sisibol sa inyo ang lakas at malinaw na pagpapasya—walang pag-aalinlangan.”

Verse 7

मन्दरं चैव मन्थानं रज्जुं कुरुत वासुकिम् । मिथस्सर्वे मिलित्वा तु मंथनं कुरुतादरात्

“Gawin ninyong pamalo sa paghalo ang Bundok Mandara, at gawing lubid si Vāsuki. Pagkatapos, kayong lahat ay magkaisa at magtulungan, at haluin nang may paggalang at pagsisikap.”

Verse 8

नन्दीश्वर उवाच । नभोगता तदा वाणीं निशम्याथ सुरासुरः । उद्योगं चक्रिरे सर्वे तत्कर्तुं मुनिसत्तम

Sinabi ni Nandīśvara: “O pinakadakilang pantas, nang marinig nila ang tinig na umalingawngaw sa kalangitan, ang mga deva at asura ay sabay-sabay na kumilos at naghanda upang tuparin ang iniutos.”

Verse 9

सुसन्धायाखिलास्ते वै मन्दरम्पर्वतोत्तमम् । कनकाभं च सरलं नानाशोभार्चितं ययुः

Matibay ang kanilang pagkakaisa at pasya, kaya silang lahat ay nagtungo sa Mandara, ang pinakadakila sa mga bundok—tuwid at maayos, kumikislap na tila ginto, at pinalamutian ng sari-saring karilagan.

Verse 10

सुप्रसाद्य गिरीशं तं तदाज्ञप्ताः सुरासुराः । बलादुत्पाटयामासुर्नेतुकामाः पयोऽर्णवम्

Matapos lubusang sambahin at palugdan si Girīśa (Panginoong Śiva), at sa ilalim ng Kanyang utos, ang mga deva at asura ay buong lakas na bumunot sa bundok, upang dalhin ito sa Karagatang Gatas.

Verse 11

भुजैरुत्पाट्य ते सर्व्वे जग्मुः क्षीरार्णव पुरे । अशक्ता अभवंस्तत्र तमानेतुं हतौजसः

Sa pamamagitan ng kanilang mga bisig ay hinila nila (siya) at silang lahat ay nagtungo sa lungsod sa Karagatang Gatas. Ngunit doon sila’y nawalan ng lakas—nabuwag ang sigla—at hindi nila siya naibalik.

Verse 12

तद्भुजैस्स परिभ्रष्टः पतितो मंदरो गिरिः । सहसातिगुरुस्सद्यो देवदैत्योपरि ध्रुवम्

Tinamaan at naitulak ng Kanyang mga bisig, ang Bundok Mandara ay nadulas mula sa kinalalagyan at agad na bumagsak—ang napakabigat nitong bigat ay dumagundong na bumagsak nang matatag sa mga Deva at mga Daitya.

Verse 13

एवम्भग्नोद्यमा भग्नाः सम्बभूवुस्सुरासुरा । चेतनाः प्राप्य च ततस्तुष्टुवुर्जगदीश्वरम्

Kaya nga, ang mga diyos at mga asura—na nabasag ang kanilang pagsisikap—ay lubusang nanghina at nadurog. Pagkaraan, nang magbalik ang kanilang ulirat, pinuri nila si Jagadīśvara, ang Panginoon ng sansinukob.

Verse 14

तदिच्छयोद्यतास्सर्वे पुनरुत्थाय तं गिरिम् । निचिक्षिपुर्जले नीत्वा क्षीरोदस्योत्तरे तटे

Sa pag-uudyok ng Kanyang kalooban, silang lahat ay muling tumindig, binuhat ang bundok, at inihagis sa tubig—inihanay ito sa hilagang pampang ng Karagatang Gatas.

Verse 15

ततस्सुरासुरगणा रज्जुं कृत्वा च वासुकिम् । रत्नान्यादातुकामास्ते ममंथुः क्षीरसागरम्

Pagkaraan, ang mga pangkat ng deva at asura, ginawang lubid na pangkaskas si Vāsuki, at kinaskas nila ang Karagatang Gatas, na nagnanais makamtan ang mahahalagang hiyas.

Verse 16

क्षीरोदे मथ्यमाने तु श्रीस्स्वर्लोकमहेश्वरी । समुद्भूता समुद्राच्च भृगुपुत्री हरिप्रिया

Nang pinapaikot ang Karagatan ng Gatas, si Śrī—ang dakilang diyosa at reyna ng kalangitan—ay sumilang mula sa dagat. Mula sa mismong karagatan siya lumitaw bilang anak na babae ni Bhṛgu, ang minamahal ni Hari.

Verse 17

धन्वन्तरिः शशांकश्च पारिजातो महाद्रुमः । उच्चैश्श्रवाश्च तुरगो गज ऐरावतस्तथा

Si Dhanvantari, ang Buwan, ang Pārijāta—ang dakilang punong makalangit—ang kabayong Uccaiḥśravas, at gayundin ang elepanteng Airāvata: lahat ng ito’y kabilang sa mga banal na pagpapakita na binanggit dito.

Verse 18

सुरा हरिधनु श्शङ्खो गावः कामदुघास्ततः । कौस्तुभाख्यो मणिश्चैव तथा पीयूषमेव च

Pagkaraan ay lumitaw ang surā, ang banal na alak; ang busog ni Hari; ang kabibe (conch); ang mga bakang tumutupad ng hiling; ang hiyas na tanyag na Kaustubha; at gayundin ang pīyūṣa, ang nektar ng kawalang-kamatayan.

Verse 19

पुनश्च मथ्यमाने तु कालकूटं महाविषम् । युगान्तानलभ जातं सुरासुरभयावहम

At nang ipagpatuloy muli ang pag-ikot, sumilang ang Kālakūṭa, ang kakila-kilabot na lason—isang dambuhalang kamandag na naglalagablab na parang apoy sa wakas ng panahon—na nagdulot ng sindak sa mga deva at asura.

Verse 20

पीयूषजन्मकाले तु बिन्दवो ये बहिर्गताः । तेभ्यः कान्ता समुद्भूता बह्वयो ह्यद्भुतदर्शनाः

Sa sandaling isinilang ang amṛta (pīyūṣa), may mga patak na umagos palabas; mula sa mga patak na iyon ay sumibol ang maraming dalagang maningning, kamangha-mangha sa pagtanaw.

Verse 21

शरत्पूर्णेन्दुवदनास्तडित्सूर्य्यानलप्रभाः । हारकेयूरकटकैर्दिव्यरत्नैरलङ्कृताः

Ang kanilang mga mukha ay tulad ng kabilugan ng buwan sa taglagas, at ang kanilang ningning ay sumisiklab na gaya ng kidlat, ng araw, at ng naglalagablab na apoy. Sila’y pinalamutian ng makalangit na hiyas—mga kuwintas, pulseras sa bisig, at mga pulseras sa kamay—na kumikislap sa banal na karilagan.

Verse 22

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां विष्णूपद्रववृषावतारवर्णनं नाम द्वाविंशोऽध्यायः

Sa ganito, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa, sa Ikatlong Aklat, sa loob ng Śatarudra Saṃhitā, nagwakas ang ikadalawampu’t dalawang kabanata na pinamagatang “Paglalarawan sa Pagkakatawang-Toro na pumawi sa paggambala ni Viṣṇu.”

Verse 23

कोटिशस्तास्समुत्पन्नास्त्वमृतात्कामनिस्सृताः । ततोऽमृतं समुत्पन्नं जरामृत्युनिवारणम्

Mula sa Amṛta, sumiklab at lumitaw ang mga pagnanasa sa di-mabilang na krore; at mula sa mga pagnanasang iyon, muling nahayag ang Amṛta—isang eliksir na pumipigil sa katandaan at kamatayan.

Verse 24

लक्ष्मीं शंखं कौस्तुभं च खड्गं जग्राह केशवः । जग्राहार्को हयं दिव्यमुच्चैःश्रवसमादरात्

Kinuha ni Keśava (Viṣṇu) si Lakṣmī, ang kabibe (śaṅkha), ang hiyas na Kaustubha, at ang tabak; at ang Araw (Arka) ay magalang na kumuha ng makalangit na kabayong Uccaiḥśravas.

Verse 25

पारिजातं तरुवरमैरावतमिभेश्वरम् । शचीपतिश्च जग्राह निर्जरेशो महादरात

Pagkaraan, si Indra—panginoon ng mga deva at asawa ni Śacī—ay taimtim na tumanggap, nang may dakilang paggalang sa banal na kaayusan, ng kataas-taasang punong Pārijāta at ni Airāvata, hari ng mga elepante.

Verse 26

कालकूटं शशांकं च देवत्राणाय शंकरः । स्वकण्ठे धृतवाञ्छम्भुस्स्वेच्छया भक्तवत्सलः

Upang iligtas ang mga deva, si Śaṅkara—si Śambhu na mahabagin sa mga deboto—sa sariling kalooban ay iningatan sa Kanyang lalamunan ang nakamamatay na lasong Kālakūṭa, at dinala rin Niya ang buwan.

Verse 27

दैत्यास्सुराख्यां रमणीमीश्वराज्ञाविमोहिताः । जगृहुः सकला व्यास सर्वे धन्वन्तरिं जनाः

O Vyāsa, dahil sa utos ng Panginoon na nagdulot ng pagkalito sa pamamagitan ng dalagang tinawag na Surā, ang lahat ng Dāitya ay sabay-sabay na dumakip kay Dhanvantari; tunay, silang lahat ay humawak sa kanya.

Verse 28

जगृहुर्मुनयस्सर्वे कामधेनुम्मुनीश्वराः । सामान्यतस्त्रियस्ताश्च स्थिता आसन्विमोहिताः

Pagkatapos, ang lahat ng mga muni—mga panginoon sa mga asceta—ay sumunggab kay Kāmadhenū. Datapwat ang mga babae ay nanatiling nakatayo roon nang karaniwan, litó at nabighani.

Verse 29

अमृतार्थं महायुद्धं संबभूव जयैषिणाम् । सुराणामसुराणां च मिथः संक्षुब्धचेतसाम्

Dahil sa amṛta, sumiklab ang isang dakilang digmaan sa mga uhaw sa tagumpay—sa pagitan ng mga Deva at mga Asura—na ang mga isip ay nag-aalimpuyo at nag-aapoy laban sa isa’t isa.

Verse 30

हृतं सोमं च दैतेयैर्बलाद्देवान्विजित्य च । बलिप्रभृतिभिर्व्यास युगान्ताग्न्यर्कसुप्रभैः

O Vyāsa, sa lakas ay dinaig ng mga Daitya ang mga deva at inagaw pa ang Soma; at ang mga makapangyarihan—mula kay Bali—ay nagningning sa nakapanghihilakbot na liwanag, gaya ng apoy sa wakas ng panahon at gaya ng naglalagablab na araw.

Verse 31

देवाश्शंकरमापन्ना विह्वलाश्शिवमायया । सर्वे शक्रादयस्तात दैतेयैरर्दिता बलात्

O minamahal, ang lahat ng mga deva—si Indra at ang iba pa—na nalito sa Māyā ni Śiva at pinipiga ng lakas ng mga Daitya, ay lumapit at sumilong kay Śaṅkara.

Verse 32

ततस्तदमृतं यत्नात्स्त्रीस्वरूपेण मायया । शिवाज्ञया रमेशेन दैत्येभ्यश्च हृतम्मुने

Pagkaraan, O pantas, ang amṛta na iyon ay maingat na inagaw mula sa mga asura ni Rameśa (Viṣṇu), na sa utos ni Śiva ay nag-anyong babae sa pamamagitan ng banal na māyā.

Verse 33

अपाययत्सुरांस्तांश्च मोहिनीस्त्रीस्वरूपधृक् । मोहयित्वा सुरान्सर्वान्हरिर्मायाविनां वरः

Sa pag-anyong Mohinī, ang babaeng mapang-akit na nagdudulot ng pagkalito, pinainom ni Hari ang mga deva; at matapos lituhin ang lahat ng Deva, si Hari—pinakamataas sa mga bihasa sa māyā—ay natupad ang kanyang layon.

Verse 34

गत्वा निकटमेतस्या ऊचिरे दैत्यपुंगवाः । पाययस्व सुधामेतां मा भूद्भेदोऽत्र पंक्तिषु

Lumapit nang malapit sa kanya ang mga pangunahing Daitya at nagsabi: “Painumin mo ang lahat ng sudhā na ito, upang walang pagkakahati o pagtatalo rito sa mga hanay ng nakaupo.”

Verse 35

एतदुक्त्वा ददुस्तस्मै विष्णवे छलरूपिणे । ते दैत्या दानवाः सर्वे शिवमायाविमोहिताः

Pagkasabi nito, ang lahat ng Daitya at Dānava—na nalinlang ng Māyā ni Śiva—ay nag-abot ng (handog/biyaya) doon kay Viṣṇu na nag-anyong mapanlinlang.

Verse 36

एतस्मिन्नन्तरे दृष्ट्वा स्त्रियो दानवपुंगवाः । अनयन्नमृतोद्भूता यथास्थानं यथासुखम्

Samantala, nang makita ang mga babae, ang mga pangunahing Dānava—yaong mga lumitaw kaugnay ng (pagkakamit sa) amṛta—ay inakay sila palayo, bawat isa sa nararapat niyang pook, ayon sa ginhawa at kaayusan.

Verse 37

तासाम्पुराणि दिव्यानि स्वर्गाच्छगुणान्यपि । घोरैर्यन्त्रैस्सुगुप्तानि मयमायाकृतानि च

Ang kanilang sinaunang mga tahanan ay banal at makalangit, taglay ang mga katangiang humihigit pa sa langit; at maingat na itinago sa pamamagitan ng nakapanghihilakbot na mga kasangkapang panangga—na nilikha rin sa kamangha-manghang māyā ni Maya.

Verse 38

सुरक्षितानि सर्वाणि कृत्वा युद्धाय निर्ययुः । अस्पृष्टवक्षसो दैत्याः कृत्वा समयमेव हि

Matapos tiyaking ligtas ang lahat, sila’y lumabas upang makidigma. Tunay nga, ang mga Daitya—iniingatang di masugatan ang dibdib—ay nagtakda ng kasunduan at oras para sa labanan ayon dito.

Verse 39

न स्पृशामः स्त्रियश्चेमा यदि देवैर्विनिर्जिताः । इत्युक्त्वा ते महावीरा दैत्यास्सर्वे युयुत्सवः

“Hindi namin gagalawin ang mga babaeng ito, kung tunay ngang sila’y napasailalim o napangalagaan ng mga Deva.” Pagkasabi nito, ang lahat ng makapangyarihang Daitya—sabik sa digmaan—ay naghanda upang lumaban.

Verse 40

सिंहनादन्ततश्चक्रुश्शंखान्दध्मुः पृथक्पृथक् । पूरयन्त इवाकाशं तर्पयन्तो बलाहकान्

Pagkaraan, umungal sila na parang mga leon at, kanya-kanya, hinipan ang kanilang mga kabibe—wari’y pinupuno ang kalangitan, at tila pinasasaya pa ang mga ulap na may dalang ulan.

Verse 41

युद्धं बभूव देवानामसुरैस्सह भीकरम् । देवासुराख्यमतुलं प्रसिद्धं भुवनत्रये

Sumiklab ang isang kakila-kilabot na digmaan sa pagitan ng mga Deva at mga Asura—isang walang kapantay na labanan na tinatawag na “digmaang Deva–Asura,” tanyag sa tatlong daigdig.

Verse 42

जयं प्रापुस्सुरास्सर्वे विष्णुना परिरक्षिताः । दैत्याः पलायितास्तत्र हताः सामरविष्णुना

Sa pag-iingat ni Viṣṇu, nagkamit ng tagumpay ang lahat ng mga deva. Doon, nagtakbuhan ang mga Daitya, at sa labang iyon sila’y pinuksa ni Viṣṇu, ang mandirigma sa digmaan.

Verse 43

दैत्याः संमोहिता देवैर्विष्णुना च महात्मना । हतावशिष्टाः पातालं विविशुर्विवराणि च

Nalinlang ng mga deva at ng dakilang-loob na si Viṣṇu, ang mga Daitya na nakaligtas sa pagpatay ay pumasok sa Pātāla, umurong sa mga bitak sa ilalim ng lupa at mga lihim na yungib.

Verse 44

अनुवव्राज तान्विष्णुश्चक्रपाणिर्महाबलः । पातालं परमं गत्वा संस्थितान्भीतभीतवत्

Pagkaraan, ang makapangyarihang si Viṣṇu, tagapagdala ng cakra, ay humabol sa kanila. Pagdating sa pinakamalalim na Pātāla, nakita niyang naroon sila, nakatindig at nilalamon ng takot na patong-patong.

Verse 45

एतस्मिन्नन्तरे विष्णु ददर्शामृतसम्भवाः । कान्ताः पूर्णेन्दुवदना दिव्यलावण्यगर्विताः

Noon, namasdan ni Viṣṇu ang mga kaakit-akit na dalagang isinilang mula sa amṛta—mukhang tulad ng kabilugan ng buwan, nagniningning, at ipinagmamalaki ang kanilang banal na kagandahan.

Verse 46

संमोहितः कामबाणैर्लेभे तत्रैव निर्वृतिम् । ताभिश्च वरनारीभिः क्रीडमानो बभूव ह

Nalito siya sa mga palaso ni Kāma, at doon mismo natagpuan niya ang ligaya; at nakikipaglaro sa mga dakilang babae, tunay ngang nanatili siyang abala sa pagsasaya.

Verse 47

ताभ्य पुत्रानजनयद्विष्णुर्वरपराक्रमान् । महीं सर्वां कंपयतो नानायुद्धविशारदान्

Mula sa kanila, nagkaanak si Viṣṇu ng mga lalaking anak na may dakilang tapang—dalubhasa sa sari-saring digmaan—na ang kanilang lakas ay nagpayanig sa buong daigdig.

Verse 48

ततो वै हरिपुत्रास्ते महाबलपराक्रमाः । महोपद्रवमाचेरुस्स्वर्गे भुवि च दुःखदम्

Pagkaraan, ang mga anak ni Hari na may napakalaking lakas at tapang ay nagpakawala ng malaking kapahamakan—naghatid ng pighati sa langit at sa lupa.

Verse 49

लोकोपद्रवमालक्ष्य निर्जरा मुनयोऽथ वै । चक्रुर्निवेदनन्तेषां ब्रह्मणे प्रणिपत्य च

Nang makita ang pagdurusang dumapo sa mga daigdig, ang mga walang-kamatayang rishi ay yumukod kay Brahmā at nagsumite ng pakiusap, iniuulat ang kalagayan ng lahat ng nilalang.

Verse 50

तच्छ्रुत्वादाय तान्ब्रह्मा ययौ कैलासपर्वतम् । तत्र दृष्ट्वा शिवं देवैः प्रणनाम पुनः पुनः

Nang marinig iyon, tinipon ni Brahmā sila at nagtungo sa Bundok Kailāsa. Doon, nang masilayan ang Panginoong Śiva, siya—kasama ng mga diyos—ay yumukod at nagpatirapa nang paulit-ulit.

Verse 51

तुष्टाव विविधैस्तोत्रैर्नत स्कन्धः कृताञ्जलिः । जय देव महादेव सर्वस्वामिन्निति ब्रुवन्

Nakayuko ang mga balikat sa pagpapakumbaba at magkadikit ang mga palad sa paggalang, pinuri niya (si Śiva) sa sari-saring mga himno, na nagsasabi: “Tagumpay sa Iyo, O Diyos—O Mahādeva, Panginoong siyang aking lahat!”

Verse 52

ब्रह्मोवाच । देवदेव महादेव लोकान्रक्षाखिलान्प्रभो । उपद्रुतान्विष्णुपुत्रैः पातालस्थैर्विकारिभिः

Wika ni Brahmā: “O Diyos ng mga diyos, O Mahādeva, O Panginoon, ingatan Mo ang lahat ng mga daigdig. Sila’y pinahihirapan ng mga anak ni Viṣṇu na nananahan sa Pātāla at madaling magbago tungo sa marahas na anyo.”

Verse 53

नारीष्वमृतभूतासु संसक्तात्मा हरिर्विभो । पाताले तिष्ठतीदानीं रमते हि विकारवान्

O Panginoong sumasaklaw sa lahat, si Hari—ang kanyang isip ay nakadikit sa mga babae na wari’y anyo ng kamatayan. Ngayon ay nananatili siya sa Pātāla at, dahil sa pagiging pabagu-bago, ay nalulugod doon.

Verse 54

नन्दीश्वर उवाच । इत्थं बहुस्तुतः शम्भुर्ब्रह्मणा सर्षिनिर्जरैः । लोकसंरक्षणार्थाय विष्णोरानयनाय च

Sinabi ni Nandīśvara: “Gayon, nang si Śambhu ay lubhang pinuri ni Brahmā—kasama ang mga Ṛṣi at ang mga walang-kamatayang diyos—kumilos ang Panginoon para sa pag-iingat ng mga daigdig at upang maibalik si Viṣṇu.”

Verse 55

ततस्स भगवाञ्छम्भुः कृपासिंधुर्महेश्वरः । तदुपद्रवमाज्ञाय वृषरूपो बभूव ह

Pagkaraan, si Bhagavān Śambhu—si Maheśvara, ang karagatan ng habag—nang maunawaan ang kapahamakan na iyon, tunay na nag-anyong toro (Vṛṣa) upang ipagtanggol at itaguyod ang dharma.