सेवातत्त्वप्रश्नः — The Question of Whom to Serve (Sevā) for the Removal of Suffering

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन्प्रजापते तात धन्यस्त्वं शिवसक्तधीः । एतदेव पुनस्सम्यग्ब्रूहि मे विस्तराद्विधे

Wika ni Nārada: “O Brahman, O Prajāpati, mahal na ama—mapalad ka, sapagkat ang iyong pag-unawa ay matatag na nakatuon kay Śiva. Kaya, O Vidhātr (Manlilikha), ipahayag mo muli sa akin ang bagay na ito, nang wasto at ganap na may malawak na paliwanag.”

Verse 2

ब्रह्मोवाच । एकस्मिन्समये तात ऋषीनाहूय सर्वतः । निर्जरांश्चाऽवदं प्रीत्या सुवचः पद्मसंभवः

Sinabi ni Brahmā: “Noong isang panahon, anak, tinipon ko ang mga ṛṣi mula sa lahat ng dako, at pati ang mga diyos na walang kamatayan. Pagkaraan, ako—ang Isinilang sa Loto—ay nagsalita sa kanila nang may pag-ibig, sa piling ng mga piling salita.”

Verse 3

यदि नित्यसुखे श्रद्धा यदि सिद्धेश्च कामुकाः । आगंतव्यं मया सार्द्धं तीरं क्षीरपयोनिधेः

Kung may pananampalataya kayo sa walang hanggang kaligayahan, at kung ninanais ninyong makamtan ang siddhi, sumama kayo sa akin patungo sa pampang ng Karagatang Gatas.

Verse 4

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा गतास्ते हि मया सह । यत्रास्ते भगवान्विष्णुस्सर्वेषां हितकारकः

Pagkarinig sa mga salitang iyon, sumama nga sila sa akin patungo sa kinaroroonan ni Panginoong Viṣṇu—siya na gumagawa para sa kapakanan ng lahat (sa pananaw na Śaiva, ang kabutihang-loob ni Viṣṇu ay kumikilos sa ilalim ng kaayusang kosmiko ni Śiva, upang mapanatili ang pagkakaisa ng paglikha).

Verse 6

तान्दृष्ट्वा च तदा विष्णुर्ब्रह्माद्यानमरान्स्थितान् । स्मरञ्छिवपदांभोजमब्रवीत्परमं वचः

Nang makita ni Viṣṇu si Brahmā at ang iba pang nagtitipong mga walang-kamatayan, inalaala niya ang mga paang-loto ni Śiva at nagsalita ng mga salitang kataas-taasan.

Verse 7

विष्णुरुवाच । किमर्थमागता यूयं ब्रह्माद्याश्च सुरर्षयः । सर्वं वदत तत्प्रीत्या किं कार्यं विद्यतेऽधुना

Wika ni Viṣṇu: “Bakit kayo naparito—si Brahmā at ang iba pang mga diyos at mga rishi? Sabihin ninyo ang lahat nang may mabuting kalooban. Anong gawain ang dapat tuparin ngayon?”

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इति पृष्टास्तदा तेन विष्णुना च मया सुराः । पुनः प्रणम्य तं प्रीत्या किं कार्यं विद्यतेऽधुना । विनिवेदयितुं कार्यं ह्यब्रुवन्वचनं शुभम्

Wika ni Brahmā: Nang panahong iyon, nang kami ni Viṣṇu ay magtanong, ang mga diyos ay muling yumukod at nagpatirapa sa Kanya nang may pag-ibig at galak, at nagsalita ng mapalad na mga salita: “Ano ang dapat gawin ngayon? Tungkulin naming magsumite at mag-ulat.”

Verse 9

देवा ऊचुः । नित्यं सेवा तु कस्यैव कार्या दुःखपहारिणी

Wika ng mga diyos: “Sino nga ba ang dapat naming paglingkuran nang palagian—ang paglilingkod na nag-aalis ng dalamhati?”

Verse 10

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा भगवान्भक्तवत्सलः । सामरस्य मम प्रीत्या कृपया वाक्यमब्रवीत्

Nang marinig ang mga salitang iyon, ang Mapalad na Panginoon—na laging mahabagin sa mga deboto—dahil sa pag-ibig kay Sāmarasa at sa habag sa akin, ay nagsalita bilang tugon.

Verse 11

श्रीभगवानुवाच । ब्रह्मञ्च्छृणु सुरैस्सम्यक्श्रुतं च भवता पुरा । तथापि कथ्यते तुभ्यं देवेभ्यश्च तथा पुनः

Sinabi ng Mapalad na Panginoon: “O Brahmā, makinig. Ang dating napakinggan mong mabuti sa kapulungan ng mga diyos ay muli Ko pa ring sasabihin—para sa iyo at para sa mga deva, minsan pa.”

Verse 12

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्र संहितायां प्रथमखण्डे सृष्ट्युपाख्याने पूजाविधिवर्णने सारासारविचारवर्णनो नाम द्वादशोऽध्यायः

Kaya nga, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa—sa ikalawang Rudrasaṃhitā, sa unang bahagi, sa salaysay ng paglikha, at sa paglalarawan ng paraan ng pagsamba—nagtatapos ang Ikalabindalawang Kabanata na tinatawag na “Pagpapaliwanag sa Pagkilatis ng Mahalaga at Di-mahalaga.”

Verse 13

सेव्यसेव्यस्सदा देवश्शंकरस्सर्वदुःखहा । ममापि कथितं तेन ब्रह्म णोऽपि विशेषतः

Laging karapat-dapat sambahin, laging Kataas-taasang Panginoon—si Śaṅkara ang nag-aalis ng lahat ng dalamhati. Ito’y ipinahayag din sa akin; at lalo na, itinuro rin Niya ito kay Brahmā.

Verse 14

प्रस्तुतं चैव दृष्टं वस्सर्वं दृष्टांतमद्भुतम् । त्याज्यं तदर्चनं नैव कदापि सुखमीप्सुभिः

Ang kamangha-manghang halimbawa ay naihayag at naipakita na sa inyo nang lubos. Kaya ang mga naghahangad ng tunay na kaligayahan ay huwag kailanman, sa anumang oras, talikuran ang pagsamba kay Panginoong Śiva.

Verse 15

संत्यज्य देवदेवेशं लिंगमूर्तिं महेश्वरम् । तारपुत्रास्तथैवैते नष्टास्तेऽपि सबांधवाः

Sa pagtalikod sa Diyos ng mga diyos—si Mahādeva, ang Mahēśvara na naroroon bilang anyong Liṅga—napahamak din ang mga anak ni Tārā, kasama ang lahat ng kanilang mga kamag-anak.

Verse 16

मया च मोहितास्ते वै मायया दूरतः कृताः । सर्वे विनष्टाः प्रध्वस्ताः शिवेन रहिता यदा

“Tunay nga, sa pamamagitan Ko sila’y nalinlang; sa aking māyā sila’y nailayo. Nang sila’y mawalan ng Śiva, silang lahat ay napahamak—lubusang nagkadurug-durog.”

Verse 17

तस्मात्सदा पूजनीयो लिंगमूर्तिधरी हरः । सेवनीयो विशेषेण श्रद्धया देवसत्तमः

Kaya nga, si Hara—na nagtataglay ng anyo ng Liṅga—ay dapat laging sambahin; ang pinakadakila sa mga diyos ay dapat paglingkuran nang may taimtim na paggalang, may natatanging debosyon at pananampalataya.

Verse 18

शर्वलिङ्गार्चनादेव देवा दैत्याश्च सत्तमाः । अहं त्वं च तथा ब्रह्मन्कथं तद्विस्मृतं त्वया

Sa pagsamba lamang sa Liṅga ni Śarva, O pinakamainam sa mga nilalang, maging ang mga Deva at mga Daitya ay nakamtan ang itinakdang kaganapan; gayon din ako at ikaw, O Brahman. Paano mo nga ba iyon nalimutan?

Verse 19

तल्लिङ्गमर्चयेन्नित्यं येन केनापि हेतुना । तस्मात् ब्रह्मन्सुरः शर्वः सर्वकामफलेप्सया

Kaya nga, O Brahman, sambahin ang Liṅga na iyon araw-araw, sa anumang dahilan; sapagkat si Śarva (Panginoong Śiva), ang nagkakaloob ng bunga ng lahat ng hangarin, ay dapat hanapin sa pamamagitan ng gayong pagsamba.

Verse 20

सा हनिस्तन्महाछिद्रं सान्धता सा च मुग्धता । यन्मुहूर्त्तं क्षणं वापि शिवं नैव समर्चयेत्

Iyan ang kapahamakan; iyan nga ang malaking siwang sa buhay at sa kabutihang-naipon. Iyan ay katamaran ng diwa at pagkalito—kapag kahit sa isang muhūrta o kahit isang sandali ay hindi sinasamba ang Panginoong Śiva.

Verse 21

भवभक्तिपरा ये च भवप्रणतचेतसः । भवसंस्मरणा ये च न ते दुःखस्यभाजनाः

Yaong mga deboto ni Bhava (Panginoong Śiva), na ang isip ay yumuyuko sa paggalang kay Bhava at laging umaalaala kay Bhava—hindi sila nagiging sisidlan ng dalamhati.

Verse 22

भवनानि मनोज्ञानि मनोज्ञाभरणाः स्त्रियः । धनं च तुष्टिपर्यंतं पुत्रपौत्रादिसंततिः

May mga tahanang kaaya-aya, mga babaeng may maririkit na alahas, kayamanang sapat hanggang sa kasiyahan, at lahing hindi napuputol—mga anak, apo, at mga salinlahi.

Verse 23

आरोग्यं च शरीरं च प्रतिष्ठां चाप्यलौकिकीम् । ये वांछंति महाभागाः सुखं वा त्रिदशालयम्

Ang mga pinagpalang deboto na nagnanais ng kalusugan at kagalingan ng katawan, ng pambihirang dangal at katanyagan na lampas sa daigdig, o ng ligaya sa tahanan ng mga deva—ay dapat umasa sa pagsamba kay Śiva gaya ng itinuturo rito.

Verse 24

अंते मुक्तिफलं चैव भक्तिं वा परमेशितुः । पूर्वपुण्यातिरेकेण तेऽर्चयंति सदाशिवम्

Sa wakas, natatamo nila ang bunga ng moksha (paglaya), o kung hindi man, ang sukdulang bhakti sa Panginoon. Sa lakas ng natitirang kabutihang nagawa noon, sinasamba nila si Sadāśiva.

Verse 25

योऽर्चयेच्छिवलिंगं वै नित्यं भक्तिपरायणः । तस्य वै सफला सिद्धिर्न स पापैः प्रयुज्यते

Sinumang sumamba sa Śiva-liṅga araw-araw nang may iisang-pusong debosyon—ang kanyang kaganapan ay tunay na nagbubunga, at hindi siya ginagapos o dinadapuan ng mga kasalanan.

Verse 26

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ताश्च तदा देवाः प्रणिपत्य हरिं स्वयम् । लिंगानि प्रार्थयामासुस्सर्वकामाप्तये नृणाम्

Sinabi ni Brahmā: Nang masabihan nang gayon, ang mga deva ay yumukod kay Hari mismo at nanalangin para sa pagpapakita ng mga Śiva-liṅga, upang ang mga tao’y makamtan ang katuparan ng lahat ng makatarungang hangarin.

Verse 27

तच्छ्रुत्वा च तदा विष्णु विश्वकर्माणमब्रवीत । अहं च मुनिशार्दूल जीवोद्धारपरायणः

Nang marinig iyon, sinabi ni Viṣṇu kay Viśvakarmā: “O tigre sa mga pantas, ako man ay nakatuon sa pag-angat at pagliligtas sa lahat ng nilalang na may buhay.”

Verse 28

विश्वकर्मन्यथा शंभोः कल्पयित्वा शुभानि च । लिंगानि सर्वदेवेभ्यो देयानि वचनान्मम

“O Viśvakarman, likhain mo ang mga mapalad na liṅga ayon sa anyo ni Śambhu; at sa aking utos, ipagkaloob ang mga liṅgang iyon sa lahat ng mga deva.”

Verse 29

ब्रह्मोवाच । लिंगानि कल्पयित्वेवमधिकारानुरूपतः । विश्वकर्मा ददौ तेभ्यो नियोगान्मम वा हरेः

Wika ni Brahmā: “Sa gayon, matapos likhain ang mga liṅga ayon sa nararapat na karapatan at kapangyarihan ng bawat isa, itinalaga ni Viśvakarmā sa kanila ang kani-kanilang tungkulin—sa utos ko, o sa utos ni Hari (Viṣṇu).”

Verse 30

तदेव कथयाम्यद्य श्रूयतामृषिसत्तम । पद्मरागमयं शक्रो हेम विश्र वसस्सुतः

“Ang bagay na iyon din ang isasalaysay ko ngayon—makinig, O pinakadakilang mga rishi. Si Indra (Śakra), anak ni Vasu, ay gumawa nito mula sa rubing padmarāga at sa ginto na may sari-saring ningning.”

Verse 31

पीतं मणिमयं धर्मो वरुणश्श्यामलं शिवम् । इन्द्रनीलमयं विष्णुर्ब्रह्मा हेममयं तथा

Ang Dharma ay may dilaw na ningning na tila hiyas; si Varuṇa ay may maitim na kulay, gaya ng kay Śiva. Si Viṣṇu ay kumikislap na parang asul na batong indranīla, at si Brahmā naman ay ginintuang gaya ng dalisay na ginto.

Verse 32

विश्वेदेवास्तथा रौप्यं वसवश्च तथैव च । आरकूटमयं वापि पार्थिवं ह्यश्विनौ मुने

O pantas, ang mga Viśvedevas at ang mga Vasu ay may likas na kakinangan na parang pilak; at ang kambal na Aśvin ay tunay na may katangiang makalupa, o sinasabi ring yari sa tanso.

Verse 33

लक्ष्मीश्च स्फाटिकं देवी ह्यादित्यास्ताम्रनिर्मितम् । मौक्तिकं सोमराजो वै वज्रलिंगं विभावसुः

Si Diyosa Lakṣmī ay kaugnay ng liṅgang kristal; ang mga Āditya ay sa liṅgang tanso; si Haring Soma ay sa liṅgang perlas; at si Vibhāvasu (Agni) ay sa vajra-liṅga. Kaya’t ang iba’t ibang kapangyarihang banal ay iniuugnay sa tiyak na mga sangkap sa pagsamba sa liṅga.

Verse 34

मृण्मयं चैव विप्रेंद्रा विप्रपत्न्यस्तथैव च । चांदनं च मयो नागाः प्रवालमयमादरात्

O pinakamainam sa mga Brāhmaṇa, ang mga asawa ng mga Brāhmaṇa ay naghanda ng mga handog na yari sa luwad; at ang mga Nāga, nang may paggalang, ay naghanda ng mga handog na mula sa sandalwood at hinubog mula sa koral.

Verse 35

नवनीतमयं देवी योगी भस्ममयं तथा । यक्षा दधिमयं लिंगं छाया पिष्टमयं तथा

Hinubog ng Diyosa ang isang Liṅga mula sa sariwang mantikilya; ang yogi naman ay gumawa rin ng Liṅga mula sa banal na abo (bhasma). Ang mga Yakṣa ay gumawa ng Liṅga mula sa gatas-asim, at ang mga nilalang na Chāyā ay gumawa rin mula sa minasa na harina.

Verse 36

शिवलिंगं च ब्रह्माणी रत्नं पूजयति ध्रुवम् । पारदं पार्थिवं बाणस्समर्चति परेऽपि वा

Si Brahmāṇī (ang kabiyak ni Brahmā) ay tiyak na sumasamba sa Śiva-liṅga na hinubog mula sa isang hiyas. Gayundin, iginagalang niya ang liṅga na yari sa asoge, sa lupa (luwad), o maging ang Bāṇa-liṅga (likás na batong liṅga).

Verse 37

एवं विधानि लिंगानि दत्तानि विश्वकर्मणा । ते पूजयंति सर्वे वै देवा ऋषिगणा स्तथा

Kaya nito, ang mga Śiva-liṅga na hinubog ayon sa wastong tuntunin ay ipinagkaloob ni Viśvakarman. At silang lahat—tunay nga—maging ang mga diyos at ang mga pangkat ng mga ṛṣi ay sumamba sa mga liṅga na iyon.

Verse 38

विष्णुर्दत्त्वा च लिंगानि देवेभ्यो हितकाम्यया । पूजाविधिं समाचष्ट ब्रह्मणे मे पिनाकिनः

Ninais ni Viṣṇu ang kapakanan ng mga diyos kaya ipinagkaloob niya ang mga Liṅga sa mga bathala. At ang aking Panginoon na si Pinākin (si Śiva, tagapagdala ng busog na Pināka) ay nagturo kay Brahmā ng wastong paraan ng pagsamba.

Verse 39

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ब्रह्माहं देवसत्तमैः । आगच्छं च स्वकं धाम हर्षनिर्भरमानसः

Nang marinig ko ang kanyang mga salita, ako—si Brahmā—kasama ang pinakamahuhusay na diyos ay nagbalik sa aking sariling tahanan, at ang aking isipan ay umaapaw sa kagalakan.

Verse 40

तत्रागत्य ऋषीन्सर्वान्देवांश्चाहं तथा मुने । शिवपूजाविधिं सम्यगब्रुवं सकलेष्टदम्

“Pagdating ko roon, O pantas, kinausap ko ang lahat ng mga ṛṣi at pati ang mga diyos; at itinuro ko nang wasto ang ganap na pamamaraan ng pagsamba kay Śiva—ang tagapagkaloob ng lahat ng minimithi.”

Verse 41

ब्रह्मोवाच । श्रूयतामृषयः सर्वे सामराः प्रेमतत्पराः । शिवपूजाविधिं प्रीत्या कथये भुक्तिमुक्तिदम्

Wika ni Brahmā: “Makinig kayo, lahat ng mga rishi—kasama ang mga diyos—na matatag sa pag-ibig at debosyon. Sa kagalakan ay ilalarawan ko ang paraan ng pagsamba kay Śiva, na nagkakaloob ng kapakinabangan sa daigdig at ng kalayaan (mokṣa).”

Verse 42

मानुषं जन्म संप्राप्य दुर्लभं सर्वजंतुषु । तत्रापि सत्कुले देवा दुष्प्राप्यं च मुनीश्वराः

Sa lahat ng nilalang, bihira ang makamit ang kapanganakang-tao; at kahit doon, o mga diyos at pinakadakilang mga rishi, ang ipanganak sa marangal at mabuting angkan ay lalo pang napakahirap makamtan.

Verse 43

अव्यंगं चैव विप्रेषु साचारेषु सपुण्यतः । शिवसंतोषहेतोश्च कर्मस्वोक्तं समाचरेत्

Dapat mag-asal nang walang kapintasan sa mga brāhmaṇa na nakatatag sa wastong asal; at upang magtipon ng kabutihang-loob at upang kalugdan ni Śiva, dapat masikap na isagawa ang mga tungkuling itinakda.

Verse 44

यद्यज्जातिसमुद्दिष्टं तत्तत्कर्म न लंघयेत् । यावद्दानस्य संपत्तिस्तावत्कर्म समावहेत्

Huwag lalabagin ang mga tungkuling itinakda ayon sa sariling kalagayan sa buhay. Hangga’t may kakayahang magbigay, patuloy na isagawa ang pagkakawanggawa at ang mga matuwid na gawang kaugnay nito.

Verse 45

कर्मयज्ञसहस्रेभ्यस्तपोयज्ञो विशिष्यते । तपोयज्ञसहस्रेभ्यो जपयज्ञो विशिष्यते

Sa libu-libong yajña na ginagawa sa panlabas na gawa, higit na dakila ang yajña ng tapas (pagpapakasakit at pagpipigil-sa-sarili); at sa libu-libong yajña ng tapas, higit na dakila ang yajña ng japa—ang paulit-ulit na pagbigkas ng banal na mantra.

Verse 46

ध्यानयज्ञात्परं नास्ति ध्यानं ज्ञानस्य साधनम् । यतस्समरसं स्वेष्टं यागी ध्यानेन पश्यति

Walang handog na hihigit sa handog ng pagninilay. Ang pagninilay ang daan sa tunay na kaalaman; sa pamamagitan nito, namamasdan ng sumasamba ang Minamahal na Panginoon bilang iisang diwa—di mapaghihiwalay at iisa ang lasa ng pag-iral.

Verse 47

ध्यानयज्ञरतस्यास्य सदा संनिहितश्शिवः । नास्ति विज्ञानिनां किंचित्प्रायश्चित्तादिशोधनम्

Sa taong nakatuon sa handog ng pagninilay, si Śiva ay laging malapit. Sa may tunay na karunungan, wala nang kailangan pang paglilinis sa pamamagitan ng mga pag-ako ng sala at iba pang ritwal.

Verse 48

विशुद्धा विद्यया ये च ब्रह्मन्ब्रह्मविदो जनाः । नास्ति क्रिया च तेषां वै सुखं दुखं विचारतः

O Brahmana, yaong mga pinadalisay ng tunay na kaalaman at nakakakilala sa Brahman—para sa kanila, walang pamimilit ng pagkilos; at sa wastong pag-unawa, ang ligaya at sakit ay hindi sila nagagapos.

Verse 49

धर्माधर्मौ जपो होमो ध्यानं ध्यानविधिस्तथा । सर्वदा निर्विकारास्ते विद्यया च तयामराः

Ang dharma at adharma, japa at homa, pagninilay at maging ang paraan ng pagninilay—lahat ng ito’y laging di nagbabago; at sa pamamagitan ng kaalamang iyon, sila’y nagiging walang-kamatayan.

Verse 50

परानंदकरं लिंगं विशुद्धं शिवमक्षरम् । निष्कलं सर्वगं ज्ञेयं योगिनां हृदि संस्थितम्

Kilalanin ang Liṅga bilang tagapagkaloob ng sukdulang kaligayahan—lubos na dalisay, si Śiva mismo, ang di-nasisirang Katotohanan. Walang bahagi at sumasaklaw sa lahat; dapat mapagtanto na ito’y nananahan sa puso ng mga yogin.

Verse 51

लिंगं द्विविधं प्रोक्तं बाह्यमाभ्यंतरं द्विजाः । बाह्यं स्थूलं समुद्दिष्टं सूक्ष्ममाभ्यंतरं मतम्

O mga dwija (dalawang ulit na isinilang), ipinahayag na ang Liṅga ay may dalawang uri—panlabas at panloob. Ang panlabas ay itinuturing na magaspang at nahahawakan; ang panloob ay kinikilalang maselan at natatanto sa loob.

Verse 52

कर्मयज्ञरता ये च स्थूललिंगार्चने रताः । असतां भावनार्थाय सूक्ष्मेण स्थूलविग्रहाः

Yaong mga nakatuon sa mga ritong Veda at sa mga gawaing yajña, at yaong nalulugod sa pagsamba sa magaspang at nakikitang Liṅga—upang gisingin ang debosyon sa mga isip na hindi pa hinog—ang maselang Katotohanan (Śiva) ay nilalapitan sa pamamagitan ng magaspang na anyong may katawan.

Verse 53

आध्यात्मिकं यल्लिंगं प्रत्यक्षं यस्य नो भवेत् । स तल्लिंगे तथा स्थूले कल्पयेच्च न चान्यथा

Kung ang espirituwal na (panloob) Liṅga ay hindi tuwirang nahahayag sa isang tao, nararapat niyang pagnilayan at itatag ang mismong Liṅga na iyon sa isang magaspang at nakikitang anyo—hindi sa ibang paraan.

Verse 54

ज्ञानिनां सूक्ष्मममलं भावात्प्रत्यक्षमव्ययम् । यथा स्थूलमयुक्तानामुत्कृष्टादौ प्रकल्पितम्

Para sa mga nakakabatid, ang Katotohanan ay maselan, dalisay at walang dungis, tuwirang natatanto sa panloob na pagninilay, at di-nasisira. Ngunit para sa mga hindi pa napapailalim at hindi pa nakayuko sa yoga, ito’y iniisip sa magaspang na anyo—iniuukol bilang “pinakamataas” at iba pa—upang maunawaan nila.

Verse 55

अहो विचारतो नास्ति ह्यन्यत्तत्वार्थवादिनः । निष्कलं सकलं चित्ते सर्वं शिवमयं जगत्

Ah! Sa tunay na pagsisiyasat, ang mga nagpapaliwanag ng katotohanan ay walang natatagpuang iba kundi si Śiva. Sa isipan, kapwa ang niṣkala (walang bahagi) at ang sakala (nahahayag) ay nauunawaan—ang buong sanlibutan ay puspos ng Śiva lamang.

Verse 56

एवं ज्ञानविमुक्तानां नास्ति दोष विकल्पना । विधिश्चैव तथा नास्ति विहिताविहिते तथा

Kaya nga, para sa mga pinalaya sa pamamagitan ng tunay na kaalaman, wala nang pagbibintang o paglikha ng isip tungkol sa kasalanan. Sa kanila, hindi na umiiral ang saklaw ng utos at pagbabawal—ni ang ipinag-uutos ni ang ipinagbabawal.

Verse 57

यथा जलेषु कमलं सलिलैर्नावलिप्यते । तथा ज्ञानी गृहे तिष्ठन्कर्मणा नावबध्यते

Gaya ng lotus sa tubig na hindi nadudungisan ng tubig, gayon din ang nakakakilala sa katotohanan; kahit nananatili sa tahanan, hindi siya ginagapos ng mga gawa (karma).

Verse 58

इति ज्ञानं समुत्पन्नं यावन्नैव नरस्य वै । तावच्च कर्मणा देवं शिवमाराधयेन्नरः

Hangga’t hindi pa sumisilang sa tao ang tunay na kaalaman, nararapat siyang sumamba kay Panginoong Śiva sa pamamagitan ng itinakdang mga gawa (karma)—tuparin ang tungkulin at mga ritwal nang may paggalang—hanggang sa sumikat ang karunungan.

Verse 59

प्रत्ययार्थं च जगतामेकस्थोऽपि दिवाकरः । एकोऽपि बहुधा दृष्टो जलाधारादिवस्तुषु

Upang magbigay ng katiyakan sa mga daigdig, ang araw—bagama’t nasa iisang dako—ay nagmumukhang marami. Gayon din, bagama’t iisa, nakikita itong sari-sari sa mga sisidlang may tubig at iba pang gayong salalayan.

Verse 60

दृश्यते श्रूयते लोके यद्यत्सदसदात्मकम् । तत्तत्सर्वं सुरा वित्त परं ब्रह्म शिवात्मकम्

Anumang nakikita at anumang naririnig sa daigdig na ito—maging tila totoo o tila di-totoo—alamin, O mga deva, na ang lahat ng iyon ay walang iba kundi ang Kataas-taasang Brahman na ang likas na anyo ay si Śiva.

Verse 61

भेदो जलानां लोकेऽस्मिन्प्रतिभावे विचारतः । एवमाहुस्तथा चान्ये सर्वे वेदार्थतत्त्वगाः

Sa mundong ito, ang mga tubig ay waring marami at magkakaiba; ngunit sa masusing pagninilay, ang pagkakaibang iyon ay nasa mga anyong pagpapakita lamang. Ganyan ang pahayag ng mga nakatagos sa tunay na diwa ng Veda, at gayon din ang sinasabi ng iba pang nakakabatid sa katotohanang Vedic.

Verse 62

हृदि संसारिणः साक्षात्सकलः परमेश्वरः । इति विज्ञानयुक्तस्य किं तस्य प्रतिमादिभिः

Sa puso ng nilalang na umiikot sa saṃsāra, ang Kataas-taasang Panginoon—si Śiva sa Kanyang hayag na anyo (sakala)—ay tuwirang nananahan. Para sa may tunay na kaalamang mapaghiwalay tungkol dito, ano pa ang pangangailangan sa mga imahen at iba pang panlabas na sandigan ng pagsamba?

Verse 63

इति विज्ञानहीनस्य प्रतिमाकल्पना शुभा । पदमुच्चैस्समारोढुं पुंसो ह्यालम्बनं स्मृतम्

Kaya para sa walang tunay na pagkamalinaw na espirituwal, ang paglalagak at pagninilay sa anyong imahen ay mapalad. Ito’y inaalala bilang sandigan upang ang tao’y makaakyat sa mas mataas na kalagayan.

Verse 64

आलम्बनं विना तस्य पदमुच्चैः सुदुष्करम् । निर्गुणप्राप्तये नॄणां प्रतिमालम्बनं स्मृतम्

Kung walang sandigan, napakahirap marating ang dakilang kalagayang iyon. Kaya upang maabot ng tao ang Nirguṇa na Katotohanan (walang katangian), itinuturo ang pag-asa sa banal na larawan o rebulto (pratimā) bilang salalayan.

Verse 65

सगुणानिर्गुणा प्राप्तिर्भवती सुनिश्चितम् । एवं च सर्वदेवानां प्रतिमा प्रत्ययावहा

Tiyak na sa wastong paglapit sa Saguṇa (may anyo at katangian) ay nararating ang Nirguṇa (walang katangian). Sa ganitong paraan, ang mga banal na imahen ng lahat ng mga diyos ay nagiging tagapagdala ng matibay na pananalig at pagtutok ng deboto.

Verse 66

देवश्चायं महीयान्वै तस्यार्थे पूजनं त्विदम् । गंधचन्दनपुष्पादि किमर्थं प्रतिमां विना

Ang Diyos na ito ay tunay na lubhang dakila, at ang pagsamba na ito ay ginagawa para sa Kanya. Ngunit kung walang pratima (larawang-sagrado), ano pa ang saysay ng pabango, paste ng sandal, mga bulaklak, at iba pa?

Verse 67

तावच्च प्रतिमा पूज्य यावद्विज्ञानसंभवः । ज्ञानाभावेन पूज्येत पतनं तस्य निश्चितम्

Ang pratima (larawang-sagrado) ay dapat sambahin lamang hangga’t hindi pa sumisibol ang mas mataas na pagkabatid na may paghiwatig (vijñāna). Ngunit kung magpapatuloy ang pagsamba dahil lamang sa kawalan ng tunay na kaalaman, tiyak ang pagbagsak na espirituwal ng taong iyon.

Verse 68

एवस्मात्कारणाद्विप्राः श्रूयतां परमार्थतः । स्वजात्युक्तं तु यत्कर्म कर्तव्यं तत्प्रयत्नतः

Kaya nga, O mga pantas na brāhmaṇa, pakinggan ang pinakamataas na katotohanan: ang tungkuling itinakda para sa sariling kalagayan ayon sa kapanganakan ay dapat isagawa nang may taimtim na pagsisikap.

Verse 69

यत्र यत्र यथा भक्तिः कर्तव्यं पूजनादिकम् । विना पूजनदानादि पातकं न च दूरतः

Saan man naroroon at sa anumang paraan sumibol ang bhakti, nararapat gawin ang pagsamba at mga kaugnay na gawain. Kapag walang pagsamba, pagkakawanggawa at iba pa, ang kasalanan ay hindi kailanman malayo.

Verse 70

यावच्च पातकं देहे तावत्सिद्धिर्न जायते । गते च पातके तस्य सर्वं च सफलं भवेत्

Hangga’t ang kasalanan ay nananatili sa katawan, hindi sumisilang ang siddhi o espirituwal na pagtatamo. Ngunit kapag naalis ang kasalanang iyon, ang lahat para sa taong iyon ay nagiging mabunga at ganap.

Verse 71

तथा च मलिने वस्त्रे रंगः शुभतरो न हि । क्षालने हि कृते शुद्धे सर्वो रंगः प्रसज्जते

Gayon din, sa maruming tela, ang tina ay hindi lumilitaw na maliwanag. Ngunit kapag nahugasan at naging dalisay, ang bawat kulay ay kumakapit nang mabuti. (Gayundin, kapag nalinis ang kalooban, ang mapagpalang bakas ng aral at pagsamba kay Śiva ay tumitimo.)

Verse 72

तथा च निर्मले देहे देवानां सम्यगर्चया । ज्ञानरंगः प्रजायेत तदा विज्ञानसंभवः

Gayon din, kapag ang katawan ay naging dalisay sa pamamagitan ng wastong pagsamba sa mga diyos, sumisilang ang ligaya ng tunay na kaalaman; at mula roon, ipinanganganak ang natantong karunungan (vijñāna).

Verse 73

विज्ञानस्य च सन्मूलं भक्तिरव्यभिचारिणी । ज्ञानस्यापि च सन्मूलं भक्तिरेवाऽभिधीयते

Ang tunay na ugat ng vijñāna (natantong karunungan) ay ang bhakti na hindi lumilihis at hindi nagdadalawang-isip. At ang tunay na ugat ng jñāna (kaalamang espirituwal) ay sinasabing bhakti rin lamang.

Verse 74

संगत्या गुरुराप्येत गुरोर्मंत्रादि पूजनम् । पूजनाज्जायते भक्तिर्भक्त्या ज्ञानं प्रजायते

Sa wastong pakikisama, natatamo ang Guru; at mula sa Guru nagmumula ang pagsamba sa mantra at iba pang ritwal. Mula sa pagsamba sumisibol ang bhakti, at mula sa bhakti isinisilang ang tunay na kaalaman.

Verse 76

विज्ञानं जायते ज्ञानात्परब्रह्मप्रकाशकम् । विज्ञानं च यदा जातं तदा भेदो निवर्तते

Mula sa kaalaman ay sumisilang ang vijñāna, ang natamong karunungan na nagpapaliwanag sa Kataas-taasang Brahman. At kapag ang vijñāna ay sumilang na, ang diwa ng pagkakaiba (bheda) ay nagwawakas.

Verse 77

भेदे निवृत्ते सकले द्वंद्वदुःखविहीनता । द्वंद्वदुःखविहीनस्तु शिवरूपो भवत्यसौ

Kapag ganap nang napawi ang lahat ng pakiramdam ng pagkakaiba (bheda), nawawala ang dalamhating isinilang ng mga magkasalungat. Tunay, ang malaya sa sakit ng dualidad ay nagiging mismong kalikasan ni Śiva.

Verse 78

द्वंद्वाप्राप्तौ न जायेतां सुखदुःखे विजानतः । विहिताविहिते तस्य न स्यातां च सुरर्षयः

O mga banal na rishi, para sa tunay na nakakabatid sa katotohanan, kapag dumating ang mga pares ng magkasalungat, hindi sumisibol ang ligaya at pighati. At para sa kanya, maging ang “iniutos” at ang “ipinagbawal” ay hindi nakagagapos, sapagkat siya’y matatag sa wastong pag-unawa at panloob na kapanatagan (sa loob ni Śiva).

Verse 79

ईदृशो विरलो लोके गृहाश्रमविवर्जितः । यदि लोके भवत्यस्मिन्दर्शनात्पापहारकः

Ang ganitong tao ay bihira sa daigdig—yaong tumalikod na sa yugto ng pagiging maybahay. Kung may ganito sa mundong ito, sa pagtanaw pa lamang sa kanya ay nagiging tagapag-alis ng kasalanan.

Verse 80

तीर्थानि श्लाघयंतीह तादृशं ज्ञानवित्तमम् । देवाश्च मुनयस्सर्वे परब्रह्मात्मकं शिवम्

Dito, maging ang mga banal na pook-paglalakbay (tīrtha) ay pumupuri sa pinakamataas na kayamanan—ang tunay na kaalaman. Lahat ng mga deva at lahat ng mga muni ay nagpupugay kay Śiva, na ang likas na diwa ay ang Kataas-taasang Brahman.

Verse 81

तादृशानि न तीर्थानि न देवा मृच्छिलामयाः । ते पुनंत्युरुकालेन विज्ञानी दर्शनादपि

Ang gayong mga bagay ay hindi tunay na tīrtha, at ang mga diyos na yari lamang sa luwad at bato ay hindi rin ang tunay na pagka-Diyos. Sila’y nakapagpapadalisay lamang pagkalipas ng mahabang panahon; ngunit ang nakakabatid ng Katotohanan ay nakapagdudalisay kahit sa isang sulyap lamang.

Verse 82

यावद्गृहाश्रमे तिष्ठेत्तावदाकारपूजनम् । कुर्याच्छ्रेष्ठस्य सप्रीत्या सुरेषु खलु पंचसु

Hangga’t nananatili sa yugto ng buhay na maybahay (gṛhastha), dapat sambahin ang Kataas-taasang Panginoon sa anyong nahahayag (saguṇa-ākāra). Sa mapagmahal na debosyon, isagawa ang pagsamba sa Pinakamainam na Panginoon—tunay ngang kabilang sa limang pangunahing diyos.

Verse 83

अथवा च शिवः पूज्यो मूलमेकं विशिष्यते । मूले सिक्ते तथा शाखास्तृप्तास्सत्यखिलास्सुराः

O kaya’y si Śiva lamang ang sambahin—Siya ang iisang Kataas-taasang Ugat. Kapag diniligan ang ugat, nasisiyahan ang lahat ng sanga; gayon din, tunay na nalulugod ang lahat ng mga diyos (kapag si Śiva ang sinasamba).

Verse 84

शाखासु च सुतृप्तासु मूलं तृप्तं न कर्हिचित् । एवं सर्वेषु तृप्तेषु सुरेषु मुनिसत्तमाः

Kahit ang mga sanga ay lubos na nasiyahan, ang ugat ay hindi kailanman nasisiyahan dahil doon. Gayon din, O pinakamahuhusay na muni, kahit masiyahan ang lahat ng mga deva, ang Kataas-taasang Ugat—Si Śiva—ay hindi kinakailangang nasamba na.

Verse 85

सर्वथा शिवतृप्तिर्नो विज्ञेया सूक्ष्मबुद्धिभिः । शिवे च पूजिते देवाः पूजितास्सर्व एव हि

Sa lahat ng paraan, kahit ang may maselang talino ay hindi ganap na mauunawa ang lubos na kasiyahan ni Śiva. At kapag sinamba si Śiva, tunay ngang nasasamba rin ang lahat ng mga deva.

Verse 86

तस्माच्च पूजयेद्देवं शंकरं लोकशंकरम् । सर्वकामफलावाप्त्यै सर्वभूतहिते रतः

Kaya nararapat sambahin ang Diyos na Śaṅkara, ang Nagdudulot ng pagpapala sa mga daigdig. Siya’y laging nakatuon sa kapakanan ng lahat ng nilalang; sa pagsambang iyon, natatamo ang bunga ng bawat matuwid na hangarin.