दक्षस्य प्रजावृद्ध्युपायः — Dakṣa’s Means for Increasing Progeny

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन्विधे महा प्राज्ञ वद नो वदतां वर । दक्षे गृहं गते प्रीत्या किमभूत्तदनंतरम्

Sinabi ni Narada: “O Brahmā, O Tagapag-ayos at Lumikha, O dakilang pantas—pinakamainam sa mga nagsasalita—ipahayag mo sa amin: nang ikaw ay pumunta nang may pag-ibig sa bahay ni Dakṣa, ano ang naganap kaagad pagkatapos?”

Verse 2

ब्रह्मोवाच । दक्षः प्रजापतिर्गत्वा स्वाश्रमं हृष्टमानसः । सर्गं चकार बहुधा मानसं मम चाज्ञया

Sinabi ni Brahmā: “Si Dakṣa, ang Prajāpati, ay nagbalik sa sariling ashram na may pusong nagagalak; at sa aking utos, lumikha siya ng mga nilalang sa maraming paraan sa pamamagitan ng paglalang mula sa isipan (banayad na pag-emanasyon).”

Verse 3

तमबृंहितमालोक्य प्रजासर्गं प्रजापतिः । दक्षो निवेदयामास ब्रह्मणे जनकाय मे

Nang makita ang pagdami at paglawak ng paglikha ng mga nilalang, iniulat iyon ni Dakṣa na Prajāpati kay Brahmā—ang aking pinagmulan at ama.

Verse 4

दक्ष उवाच । ब्रह्मंस्तात प्रजानाथ वर्द्धन्ते न प्रजाः प्रभो । मया विरचितास्सर्वास्तावत्यो हि स्थिताः खलु

Sinabi ni Dakṣa: “O Brahmā, mahal na ama, O Panginoon ng mga nilalang! Hindi dumarami ang mga nilalang, O Panginoon. Lahat ng aking nilikha ay nananatiling gayon lamang, tunay nga, na walang pag-unlad.”

Verse 5

किं करोमि प्रजानाथ वर्द्धेयुः कथमात्मना । तदुपायं समाचक्ष्व प्रजाः कुर्यां न संशयः

“O Panginoon ng mga nilalang, ano ang dapat kong gawin? Paano dadami ang mga nilalang sa pamamagitan ng aking sariling kakayahan? Ituro mo sa akin ang paraan, upang makapagluwal ako ng supling—walang pag-aalinlangan.”

Verse 6

ब्रह्मोवाच । दक्ष प्रजापते तात शृणु मे परमं वचः । तत्कुरुष्व सुरश्रेष्ठ शिवस्ते शं करिष्यति

Wika ni Brahmā: “O Dakṣa, Prajāpati—minamahal—pakinggan mo ang aking kataas-taasang payo. O pinakamainam sa mga deva, gawin mo ang aking sinabi; si Śiva ay tiyak na magdudulot sa iyo ng mapalad na kagalingan.”

Verse 7

या च पञ्चजनस्यांग सुता रम्या प्रजापतेः । असिक्नी नाम पत्नीत्वे प्रजेश प्रतिगृह्यताम्

At yaong marikit na anak na babae ni Prajāpati—minamahal—na isinilang mula kay Pañcajana, na ang pangalan ay Asiknī; O Panginoon ng mga nilalang, tanggapin mo siya bilang iyong asawa.

Verse 8

वामव्यवायधर्मस्त्वं प्रजासर्गमिमं पुनः । तद्विधायां च कामिन्यां भूरिशो भावयिष्यसि

Ikaw nga ang Panginoon na ang landas ay kabilang ang kaliwang daan ng pagsasamang mag-asawa; kaya muli mong iluluwal ang paglikha ng lahi. At kapag naitalaga mo na ang minamahal na babae, paulit-ulit mo siyang pagpapalain ng masaganang pagdadalang-tao.

Verse 9

ब्रह्मोवाच । ततस्समुत्पादयितुं प्रजा मैथुनधर्मतः । उपयेमे वीरणस्य निदेशान्मे सुतां ततः

Wika ni Brahmā: “Pagkaraan, upang magluwal ng mga nilalang ayon sa batas ng pagsasamang mag-asawa, ipinakasal ko ang aking anak na babae—alinsunod sa tagubilin ni Vīraṇa.”

Verse 10

अथ तस्यां स्वपत्न्यां च वीरिण्यां स प्रजापतिः । हर्यश्वसंज्ञानयुतं दक्षः पुत्रानजीजनत्

Pagkatapos, sa mismong asawa niya na si Vīriṇī, si Prajāpati Dakṣa ay nagkaanak ng mga lalaking anak na nakilala sa pangalang “Haryaśva.”

Verse 11

अपृथग्धर्मशीलास्ते सर्व आसन् सुता मुने । पितृभक्तिरता नित्यं वेदमार्गपरायणाः

O muni, ang lahat ng mga anak na babae ay magkakatulad sa kanilang mabuting asal at dharma. Lagi silang deboto sa paglilingkod sa ama at matatag sa landas ng Veda, namumuhay sa matuwid na kabanalan na di natitinag.

Verse 12

पितृप्रोक्ताः प्रजासर्गकरणार्थं ययुर्दिशम् । प्रतीचीं तपसे तात सर्वे दाक्षायणास्सुताः

Sa pag-uutos ng kanilang ama upang magpalaganap ng sangnilikha sa pamamagitan ng lahi, ang lahat ng mga anak ni Dakṣa—minamahal na anak—ay nagtungo sa kanlurang dako upang magsagawa ng tapasya, ang mahigpit na pag-aayuno at pagninilay.

Verse 13

इति श्रीशिव महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वि० सतीखंडे दक्षसृष्टौ नारदशापो नाम त्रयोदशोऽध्यायः

Sa gayon nagtatapos ang ikalabintatlong kabanata, na tinatawag na “Sumpa ni Nārada,” sa Satī-khaṇḍa ng ikalawang Rudra-saṃhitā ng maluwalhating Śiva Mahāpurāṇa, sa salaysay ng paglikha ni Dakṣa.

Verse 14

तदुपस्पर्शनादेव प्रोत्पन्नमतयोऽ भवन् । धर्मे पारमहंसे च विनिर्द्धूतमलाशयाः

Sa paghipo lamang Niya, agad nagising ang kanilang pagkaunawa. Nahugasan ang mga dumi sa kalooban, at sila’y tumatag kapwa sa dharma at sa pinakadakilang landas ng pagtalikod ng paramahaṃsa—na nakatuon lamang kay Śiva, ang Panginoong nagbibigay ng kalayaan (mokṣa).

Verse 15

प्रजाविवृद्धये ते वै तेपिर तत्र सत्तमाः । दाक्षायणा दृढात्मानः पित्रादेश सुयंत्रिताः

Upang dumami ang lahi, ang mga dakila ay nagsagawa roon ng mahigpit na tapasya. Ang mga anak ni Dakṣa, matatag ang isip at matibay ang pasiya, ay may wastong disiplina sapagkat napipigil ng utos ng kanilang ama.

Verse 16

त्वं च तान् नारद ज्ञात्वा तपतस्सृष्टि हेतवे । अगमस्तत्र भूरीणि हार्दमाज्ञाय मापतेः

At ikaw rin, O Nārada—nang maunawaan mo ang mga bagay na iyon at magnasang magsagawa ng tapasya para sa layunin ng paglikha—ay nagtungo roon at nagsagawa ng maraming disiplina, sapagkat sa loob-loob mo’y naunawaan mo ang taos-pusong utos ng Panginoon (Śiva), ang Tagasukat at Tagapamahala ng lahat.

Verse 17

अदृष्ट्वा तं भुवस्सृष्टि कथं कर्तुं समुद्यताः । हर्यश्वा दक्षतनया इत्यवोचस्तमादरात्

Kung hindi ninyo nakita Siya (ang Kataas-taasang Panginoon, si Śiva), paano kayo magiging handang pasimulan ang paglikha ng mga daigdig?—Gayon nagsalita nang may paggalang ang mga Haryaśva, mga anak ni Dakṣa, sa kanya.

Verse 18

ब्रह्मोवाच । तन्निशम्याथ हर्यश्वास्ते त्वदुक्तमतंद्रिताः । औत्पत्तिकधियस्सर्वे स्वयं विममृशुर्भृशम्

Wika ni Brahmā: Nang marinig iyon, ang mga Haryaśva ay hindi nanghina at tumuon sa iyong sinabi; silang lahat ay may likas na pag-unawa, kaya’t nagmuni-muni silang malalim sa kanilang sarili.

Verse 19

सुशास्त्रजनकादेशं यो न वेद निवर्तकम् । स कथं गुणविश्रंभी कर्तुं सर्गमुपक्रमेत्

Ang hindi nakaaalam ng pumipigil na utos ng Sinaunang Pinagmulan—na ibinigay sa pamamagitan ng tunay na Śāstra—paano siya, na umaasa sa mga guṇa, makapagsisimula man lamang ng paglikha?

Verse 20

इति निश्चित्य ते पुत्रास्सुधियश्चैकचेतसः । प्रणम्य तं परिक्रम्यायुर्मार्गमनिवर्तकम्

Pagkapasya nila nang gayon, ang mga anak na iyon—matalino at iisang diwa—ay yumukod sa kanya at umikot sa kanya nang may paggalang. Itinakda nila ang landas ng buhay sa di-nabibigo na daan, na nagbabalikwas mula sa landas ng makamundo at umaakay sa pangmatagalang pagpapala.

Verse 21

नारद त्वं मनश्शंभोर्लोंकानन्यचरो मुने । निर्विकारो महेशानमनोवृत्तिकरस्तदा

O Nārada, o pantas, ikaw ang mismong isipan ni Śambhu (Śiva), na lumilibot sa mga daigdig nang walang pagkakapit. Yamang walang pagbabago, ikaw noon ang nagdadala at nagpapahayag ng layon at paggalaw ng isip ni Mahēśāna (Śiva).

Verse 22

काले गते बहुतरे मम पुत्रः प्रजापतिः । नाशं निशम्य पुत्राणां नारदादन्वतप्यत

Pagkaraan ng mahabang panahon, ang aking anak—ang Prajāpati—nang marinig mula kay Nārada ang pagkapuksa ng kanyang mga anak, ay napuspos ng dalamhati at pagsisisi.

Verse 23

मुहुर्मुहुरुवाचेति सुप्रजात्वं शुचां पदम् । शुशोच बहुशो दक्षश्शिवमायाविमोहितः

Paulit-ulit na binigkas ni Dakṣa ang “dakilang supling,” ngunit lalo lamang siyang lumubog sa dalamhati. Nalilinlang ng māyā ni Śiva, si Dakṣa ay nagdalamhati nang paulit-ulit.

Verse 24

अहमागत्य सुप्रीत्या सांत्वयं दक्षमात्मजम् । शांतिभावं प्रदर्श्यैव देवं प्रबलमित्युत

“Pumaroon ako roon na may tapat na pag-ibig at sinikap kong aliwin ang anak na babae ni Dakṣa. Sa pagpapakita ng kapayapaan ng loob, sinabi ko rin na ang Deva (Śiva) ang makapangyarihan at nangingibabaw na Panginoon.”

Verse 25

अथ दक्षः पंचजन्या मया स परिसांत्वितः । सबलाश्वाभिधान्् पुत्रान् सहस्रं चाप्यजीजनत्

Pagkaraan, si Dakṣa—nang maaliw ko sa pamamagitan ni Pañcajanyā—ay nagkaanak ng isang libong lalaki na nakilala sa pangalang “Sabalāśva.”

Verse 26

तेपि जग्मुस्तत्र सुताः पित्रादिष्टा दृढव्रताः । प्रजासर्गे अत्र सिद्धास्स्वपूर्वभ्रातरो ययुः

Ang mga anak na lalaki ring iyon—matatag sa kanilang panata at sumusunod sa utos ng ama—ay nagtungo sa mismong pook na iyon. Doon, sa gawain ng paglikha ng lahi, ang mga ganap na siddha ay nagpatuloy sa landas na dati nang tinahak ng kanilang mga nakatatandang kapatid.

Verse 27

तदुपस्पर्शनादेव नष्टाघा विमलाशयाः । तेपुर्महत्तपस्तत्र जपन्तो ब्रह्म सुव्रताः

Sa paghipo lamang sa banal na pook (Śaiva), napawi ang kanilang mga kasalanan at luminis ang kanilang kalooban. Doon, ang mga masinop na tagapag-ingat ng panata ay nagsagawa ng dakilang pag-aayuno at pagninilay, at walang tigil na nagja-japa sa Kataas-taasang Brahman—si Śiva.

Verse 28

प्रजासर्गोद्यतांस्तान् वै ज्ञात्वा गत्वेति नारद । पूर्ववच्चागदो वाक्यं संस्मरन्नैश्वरीं गतिम्

Nang malaman niyang sila’y nakatuon sa paglikha ng supling, sinabi niya, “Humayo, O Nārada.” Pagkaraan, inalaala niya ang naunang tagubilin at nanatili sa banal na landas ng Panginoon, at umalis siyang gaya ng dati.

Verse 29

भ्रातृपंथानमादिश्य त्वं मुने मोघदर्शनः । अयाश्चोर्द्ध्वगतिं तेऽपि भ्रातृमार्गं ययुस्सुताः

O pantas, nauwi sa wala ang iyong payo: kahit itinuro sa kanila ang “landas ng kapatid,” ang mga anak na iyon ay hindi rin nakaabot sa pag-akyat na landas. Sinundan nila ang daan ng kanilang kapatid at nabigong umangat sa mas mataas na kalagayang espirituwal.

Verse 30

उत्पातान् बहुशोऽपश्यत्तदैव स प्रजापतिः । विस्मितोभूत्स मे पुत्रो दक्षो मनसि दुःखितः

Noon ding sandali, muling nakita ni Prajāpati ang maraming masamang palatandaan, paulit-ulit. Ang aking anak na si Dakṣa ay namangha at sa kanyang puso’y napuno ng dalamhati.

Verse 31

पूर्ववत्त्वत्कृतं दक्षश्शुश्राव चकितो भृशम् । पुत्रनाशं शुशोचाति पुत्रशोक विमूर्छितः

Nang muling marinig ni Daksha ang kaparehong balita gaya ng dati, siya’y labis na nabagabag. Dahil sa dalamhati sa pagkamatay ng kanyang anak na lalaki, siya’y nanghina at halos mawalan ng malay, at tumangis sa pagkawala ng kanyang anak.

Verse 32

चुक्रोध तुभ्यं दक्षोसौ दुष्टोयमिति चाब्रवीत् । आगतस्तत्र दैवात्त्वमनुग्रहकरस्तदा

Nagngitngit si Dakṣa sa iyo at sinabi pa, “Masama ang taong ito.” Ngunit ayon sa kalooban ng Maykapal, dumating ka roon sa panahong iyon bilang tagapagkaloob ng biyaya.

Verse 33

शोकाविष्टस्स दक्षो हि रोषविस्फुरिताधरः । उपलभ्य तमाहत्य धिग्धिक् प्रोच्य विगर्हयन्

Binalot ng dalamhati si Dakṣa—nanginginig ang kanyang mga labi sa poot—hinawakan niya ang lalaki at sinaktan, sumisigaw ng “Kasuklam-suklam!” at mariing nanunuligsa. Sa pananaw na Śaiva, ito ang panlabas na pagputok ng galit na isinilang ng pagkamakasarili, na bumubulag sa pag-unawa at naglalayo sa paggalang kay Śiva at sa Kanyang mga deboto.

Verse 34

दक्ष उवाच । किं कृतं तेऽधमश्रेष्ठ साधूनां साधुलिंगतः । भिक्षोमार्गोऽर्भकानां वै दर्शितस्साधुकारि नो

Sinabi ni Dakṣa: “O ikaw na pinakababa ngunit nangunguna (sa kasalanan), ano ang ginawa mo—na suot ang panlabas na tanda ng mga sādhū? Ipinakita mo sa aming mga bata ang landas ng pamamalimos, kahit nagkukunwari kang gumagawa ng kabutihan.”

Verse 35

ऋणैस्त्रिभिरमुक्तानां लोकयोरुभयोः कृतः । विघातश्श्रेयसोऽमीषां निर्दयेन शठेन ते

Para sa mga hindi pa napapalaya sa tatlong utang, ang kapakanan sa dalawang daigdig ay nahahadlangan—winawasak ng yaong walang-awa at mapanlinlang, na nagiging sanhi ng pagkalugmok ng kanilang tunay na kabutihan.

Verse 36

ऋणानि त्रीण्यपाकृत्य यो गृहात्प्रव्रजेत्पुमान् । मातरं पितरं त्यक्त्वा मोक्षमिच्छन्व्रजत्यधः

Ang lalaking tumatalikod sa buhay-maybahay nang hindi muna tinutupad ang tatlong banal na utang, at iniiwan ang ina at ama—kahit magpanggap na naghahangad ng moksha—ay bumabagsak sa kapinsalaang espirituwal.

Verse 37

निर्दयस्त्वं सुनिर्लज्जश्शिशुधीभिद्यशोऽपहा । हरेः पार्षदमध्ये हि वृथा चरसि मूढधीः

“Ikaw ay malupit at lubhang walang-hiya—sumasakit sa inosente at nagnanakaw ng mabuting pangalan ng iba. Kahit gumagalaw ka sa gitna ng mga kasamahan ni Hari, pagala-gala ka pa rin nang walang saysay, naliligaw ang iyong pag-unawa.”

Verse 38

मुहुर्मुहुरभद्रं त्वमचरो मेऽधमा ऽधम । विभवेद्भ्रमतस्तेऽतः पदं लोकेषु स्थिरम्

Paulit-ulit, O Abhadra, ikaw ay pagala-galang hindi mapalagay—babaeng hamak, pinakahamak. Kaya dahil sa iyong pag-ikot sa karangyaan at pagpapakitang-yaman, ang iyong katayuan sa mga daigdig ay hindi mananatiling matatag.

Verse 39

शशापेति शुचा दक्षस्त्वां तदा साधुसंमतम् । बुबोध नेश्वरेच्छां स शिवमायाविमोहितः

Pagkaraan, si Dakṣa na nilamon ng dalamhati ay isinumpa ka—bagaman ikaw ay kinikilala ng mga matuwid. Nalito sa māyā ni Śiva, hindi niya naunawaan ang kalooban ng Panginoon.

Verse 40

शापं प्रत्यग्रहीश्च त्वं स मुने निर्विकारधीः । एष एव ब्रह्मसाधो सहते सोपि च स्वयम्

O pantas, tinanggap mo rin ang sumpang iyon nang may isip na payapa at di-natitinag. Ang mismong taong ito—o banal na nakatuon sa Brahman—ay nagtitiis nito, at siya mismo ang nagdadala rin.