Nāgeśa-jyotirliṅga-prādurbhāvaḥ — The Manifestation of the Nāgeśa Jyotirliṅga

Verse 1

सूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि नागेशाख्यं परात्मनः । ज्योतीरूपं यथा जातं परमं लिंगमुत्तमम्

Sinabi ni Sūta: Ngayon ay malinaw kong isasalaysay ang pagpapakita ng Kataas-taasang Sarili na tinatawag na Nāgeśa—kung paanong ang walang kapantay na pinakamataas na Liṅga ay naganap bilang mismong anyo ng Liwanag (jyoti).

Verse 2

दारुका राक्षसी काचित्पार्वती वरदर्पिता । दारुकश्च पतिस्तस्या बभूव बलवत्तरः

May isang rākṣasī na nagngangalang Dārukā, na naging mapagmataas dahil sa biyayang ipinagkaloob ni Pārvatī. Ang kanyang asawa na si Dāruka ay naging lubhang makapangyarihan din.

Verse 3

बहुभी राक्षसैस्तत्र चकार कदनं सताम् । यज्ञध्वंसं च लोकानां धर्मध्वंसं तदाकरोत्

Doon, kasama ang maraming rākṣasa, naghasik siya ng pagpatay sa mga matuwid; winasak niya ang mga yajña ng mga tao at sa panahong iyon ay pinaguho ang dharma mismo.

Verse 4

पश्चिमे सागरे तस्य वनं सर्वसमृद्धिमत् । योजनानां षोडशभिर्विस्तृतं सर्वतो दिशम्

Sa kanlurang karagatan ay may isang gubat na kabilang sa banal na lupain na iyon, puspos ng lahat ng kasaganaan; ito’y lumalawak nang labing-anim na yojana sa lahat ng panig.

Verse 5

दारुका स्वविलासार्थं यत्र गच्छति तद्वनम् । भूम्या च तरुभिस्तत्र सर्वोपकरणैर्युतम्

Ang gubat na yaong pinupuntahan ni Dārukā para sa sariling paglilibang ay ganap na handa sa lahat—may matabang lupa, may mga punongkahoy, at may lahat ng kailangan at kaginhawaan.

Verse 6

दारुकायै ददौ देवी तद्वनस्यावलोकनम् । प्रयाति तद्वनं सा हि पत्या सह यदृच्छया

Ipinagkaloob ng Devī kay Dārukā ang pagkakita (at pagkakabatid) sa banal na gubat na iyon. Pagkaraan, sa kaloob ng banal na pagkakataon, siya’y nagtungo sa gubat na yaon kasama ang kanyang asawa.

Verse 7

तत्र स्थित्वा तदा सोपि सर्वेषां च भयं ददौ । दारुको राक्षसः पत्न्या तया दारुकया सह

Doon, naghasik din siya ng takot sa lahat—si Daruka na rākṣasa—kasama ang kanyang asawa, ang Darukā na iyon.

Verse 8

ते सर्वे पीडिता लोका और्वस्य शरणं ययुः । नत्वा प्रीत्या विशेषेण तमूचुर्नतमस्तकाः

Ang lahat ng nilalang na iyon, pinahihirapan at nababagabag, ay nagtungo kay Aurva upang humingi ng kanlungan. Yumukod sila nang may natatanging debosyon at pag-ibig, at nagsalita sa kanya na nakayuko ang ulo sa pagpapakumbaba.

Verse 9

लोका ऊचुः । महर्षे शरणं देहि नो चेद्दुष्टैश्च मारिताः । सर्वं कर्तुं समर्थोसि तेजसा दीप्तिमानसि

Wika ng mga tao: “O dakilang rishi, ipagkaloob mo sa amin ang kanlungan; kung hindi, papatayin kami ng masasama. Kaya mong ganapin ang lahat, sapagkat ikaw ay nagniningning sa kapangyarihang espirituwal.”

Verse 10

पृथ्व्यां न वर्तते कश्चित्त्वां विना शरणं च नः । यामो यस्य समीपे तु स्थित्वा सुखमवाप्नुमः

Sa daigdig na ito, wala nang iba—maliban sa iyo—na maaaring maging kanlungan namin. Lumalapit kami sa Kanya, at sa pananatiling malapit sa Kanya ay nakakamtan namin ang kapayapaan at kagalingan.

Verse 11

त्वां दृष्ट्वा राश्रसास्सर्वे पला यंते विदूरतः । त्वयि शैवं सदा तेजो विभाति ज्वलनो यथा

Sa pagtanaw sa iyo, ang lahat ng mapanlaban na puwersa ay tumatakas nang malayo. Sa iyo, ang Shaiva na ningning ay laging sumisiklab—gaya ng naglalagablab na apoy.

Verse 12

सूत उवाच । इत्येवं प्रार्थितो लोकैरौर्वो हि मुनिसत्तमः । शोचमानः शरण्यश्च रक्षायै हि वचोऽब्रवीत्

Sinabi ni Sūta: Sa gayong pagmamakaawa ng mga tao, ang dakilang pantas na si Aurva—bagaman nagdadalamhati sa loob—bilang kanlungan ng mga naghahanap ng pag-iingat, ay nagsalita ng mga salitang para sa kanilang pagprotekta.

Verse 13

और्व उवाच । पृथिव्यां यदि रक्षांसि हिंस्युर्वै प्राणिनस्तदा । स्वयं प्राणैर्वियुज्येयू राक्षसा बलवत्तराः

Sinabi ni Aurva: “Kung sa lupa ay tunay na sasaktan ng mga rākṣasa ang mga nilalang, kung gayon ang mga rākṣasa—na mas malalakas—ang siyang maghihiwalay sa kanila sa hininga ng buhay (prāṇa).”

Verse 14

यदा यज्ञा न हन्येरंस्तदा प्राणैर्वियोजिताः । भवंतु राक्षसास्सर्वे सत्यमेतन्मयोच्यते

“Kapag ang mga yajña ay hindi dapat saktan, nawa’y maputol sa hininga ng buhay ang lahat ng humahadlang. Nawa’y maging rākṣasa silang lahat—ito ang katotohanang ipinahahayag ko.”

Verse 15

सूत उवाच । इत्युक्त्वा वचनं तेभ्यस्समाश्वास्य प्रजाः पुनः । तपश्चकार विविधमौर्वो लोकसुखावहः

Sinabi ni Sūta: “Pagkasabi niya ng gayon sa kanila at muling pinanatag ang mga tao, si Aurva—na nagdadala ng kapakanan at ligaya sa daigdig—ay nagsagawa ng iba’t ibang uri ng tapasya.”

Verse 16

देवास्तदा ते विज्ञाय शापस्य कारणं हि तत् । युद्धाय च समुद्योगं चक्रुर्देवारिभिस्सह

Pagkaraan, naunawaan ng mga Deva ang tunay na sanhi ng sumpang iyon, at naghanda sila para sa digmaan—kasama ang mga kaaway ng mga diyos.

Verse 17

सर्वैश्चैव प्रयत्नैश्च नानायुधधरास्सुराः । सर्वे शक्रादयस्तत्र युद्धार्थं समुपागताः

Pagkaraan, ang mga diyos na may sari-saring sandata at buong pagsisikap ay nagtipon doon—si Indra at ang iba pa—na dumating para sa layunin ng pakikidigma.

Verse 18

तान्दृष्ट्वा राक्षसास्तत्र विचारे तत्पराः पुनः । बभूवुस्तेऽखिला दुष्टा मिथो ये यत्र संस्थिताः

Nang makita nila roon, ang mga rākṣasa ay muling naging masigasig sa pagninilay at pagsisiyasat; ang lahat ng masasama—bawat isa sa kinatatayuan niya—ay nagharap-harap at nag-usap-usap nang balisa.

Verse 19

राक्षसा ऊचुः । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं संकटं समुपागताः । युद्ध्यते म्रियते चैव युद्ध्यते न विहन्यते

Wika ng mga Rākṣasa: “Ano ang dapat naming gawin, at saan kami tutungo? Nahulog kami sa malaking panganib. Sa digmaan, ang tao’y tinatamaan at namamatay; ngunit dito, kahit may labanan, hindi namin magawang mapatay ang kalaban.”

Verse 20

तथैव स्थीयते चेद्वै भक्ष्यते किं परस्परम् । दुःखं हि सर्वथा जातं क एनं विनिवारयेत्

At kung magpapatuloy nang ganito, bakit pa maglalamanan ang mga nilalang? Sapagkat ang pagdurusa’y sumibol sa lahat ng dako; sino ang makapipigil dito habang nagpapatuloy ang paglalapastangan sa isa’t isa?

Verse 21

सूत उवाच । विचार्येति च ते तत्र दारुकाद्याश्च राक्षसाः । उपायं न विजानन्तो दुःखं प्राप्तास्सदा हि वै

Sinabi ni Sūta: Pagkaraang magmuni-muni roon, ang mga rākṣasa na pinangungunahan ni Dāruka—na hindi makakita ng anumang lunas—ay tunay na nalugmok sa walang patid na dalamhati.

Verse 22

दारुका राक्षसी चापि ज्ञात्वा दुःखं समागतम् । भवान्याश्च वरं तञ्च कथयामास सा तदा

Noon, si Dārukā, ang rākṣasī, nang maunawaan niyang dumating sa kanila ang dalamhati, ay isinalaysay sa sandaling iyon ang biyaya (vara) ni Bhavānī (Pārvatī) at kung ano iyon.

Verse 23

दारुकोवाच । मया ह्याराधिता पूर्वं भवपत्नी वरं ददौ । वनं गच्छ निजैः सार्धं यत्र गंतुं त्वमिच्छसि

Wika ni Dāruka: “Noon pa man ay sinamba ko ang maybahay ni Bhava (ang Diyosa), at pinagkalooban Niya ako ng biyaya: ‘Pumaroon ka sa gubat kasama ng iyong mga tao, sa alinmang pook na nais mong puntahan.’”

Verse 24

तद्वरश्च मया प्राप्तः कथं दुःखं विषह्यते । जलं वनं च नीत्वा वै सुखं स्थेयं तु राक्षसैः

“Natamo ko na ang biyayang iyon; kaya paano pa matitiis ang pagdurusa? Magdala ng tubig at pumasok sa gubat; ang mga Rākṣasa ay dapat ngang mamuhay nang payapa at maginhawa.”

Verse 25

भूत उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा राक्षस्या हर्षमागताः । उचुस्सर्वे मिथस्ते हि राक्षसा निर्भयास्तदा

Sinabi ni Bhūta: Nang marinig ang mga salitang iyon ng rākṣasī, napuno ng galak ang lahat ng Rākṣasa. Noon, walang takot, silang lahat ay nag-usap-usap sa isa’t isa.

Verse 26

धन्येयं कृतकृत्येयं राज्ञ्या वै जीवितास्स्वयम् । नत्वा तस्यै च तत्सर्वं कथयामासुरादरात्

“Tunay na pinagpala ang reyna; tunay na ganap na ang kanyang buhay. Pagkaraan, sila’y yumukod at nagbigay-galang sa kanya, at buong paggalang na isinalaysay ang lahat nang lubos.”

Verse 27

यदि गंतुं भवेच्छक्तिर्गम्यतां किं विचार्यते । तत्र गत्वा जले देवि सुखं स्थास्याम नित्यशः

“Kung may lakas upang pumunta, tayo na—ano pa ang pag-iisipin? Pagdating doon, O Devi, mananatili tayo sa mga tubig, namumuhay sa ginhawa magpakailanman.”

Verse 28

एतस्मिन्नंतरे लोका देवैस्सार्द्धं समागताः । युद्धाय विविधैर्दुःखैः पीडिता राक्षसैः पुरा

Samantala, ang mga nilalang sa mga daigdig, kasama ang mga Deva, ay nagtipon. Matagal na silang pinahirapan ng mga Rākṣasa sa iba’t ibang pagdurusa, kaya’t dumating silang may hangaring makipagdigma.

Verse 29

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्र संहितायां नागेश्वरज्योतिर्लिंगमाहात्म्ये दारुकावनराक्षसोपद्रववर्णनंनामैकोनत्रिंशोऽध्यायः

Kaya, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa, sa Ikaapat na Aklat, sa loob ng Koṭirudra Saṃhitā—sa bahagi tungkol sa kadakilaan ng Nāgeśvara Jyotirliṅga—nagtatapos ang ika-dalawampu’t siyam na kabanata na pinamagatang “Paglalarawan ng pang-aapi na dulot ng mga demonyo ng Dārukāvana.”

Verse 30

जयजयेति देव्यास्तु स्तुतिमुच्चार्य राक्षसी । तत उड्डीयनं कृत्वा सपक्षो गिरिराड्यथा

Matapos bigkasin ang papuri sa Diyosa, sumigaw siya ng “Tagumpay! Tagumpay!”; at ang rākṣasī ay pumailanlang at lumipad palayo, na wari’y hari ng mga bundok kung may mga pakpak.

Verse 31

समुद्रस्य च मध्ये सा संस्थिता निर्भया तदा । सकलैः परिवारैश्च मुमुदेति शिवानुगा

Pagkaraan, nanatili siya sa gitna mismo ng karagatan na walang takot; at kasama ang lahat ng kanyang mga kasama, ang debotong tagasunod ni Śiva ay nagalak.

Verse 32

तत्र सिंधौ च ते स्थित्वा नगरे च विलासिनः । राक्षसाश्च सुखं प्रापु्र्निर्भयाश्च विजह्रिरे

Doon, matapos manirahan sa tabi ng Sindhu at sa loob ng lungsod, ang mga rākṣasa na mahilig sa aliw ay nagkamit ng kaginhawahan; walang takot, sila’y naglaro at nagsaya ayon sa nais.

Verse 33

राक्षसाश्च पृथिव्यां वै नाजग्मुश्च कदाचन । मुनेश्शापभयादेव बभ्रमुस्ते चले तदा

Dahil sa takot sa sumpa ng pantas na muni, ang mga rākṣasa ay hindi na muling dumating sa lupa kailanman; noon, sila’y gumala lamang sa mga naglalakbay na daigdig.

Verse 34

नौषु स्थिताञ्जनान्नीत्वा नगरे तत्र तांस्तदा । चिक्षिपुर्बन्धनागारे कांश्चिज्जघ्नुस्तदा हि ते

Kinuha nila ang mga taong nasa mga bangka at dinala sa lungsod na iyon; saka nila inihagis ang ilan sa bilangguan, at noong sandaling iyon ay pinatay rin nila ang iba.

Verse 35

यथायथा पुनः पीडां चक्रुस्ते राक्षसास्तदा । तत्रस्थिता भवान्याश्च वरदानाच्च निर्भयाः

Tuwing muling nagpapahirap ang mga rākṣasa, nanatili roon si Bhavānī; dahil sa biyayang ipinagkaloob, siya ay walang takot.

Verse 36

यथापूर्वं स्थले लोके भयं चासीन्निरन्तरम् । तथा भयं जले तेषामासीन्नित्यं मुनीश्वराः

O pinakadakilang mga pantas, kung paanong noon ay walang patid ang takot ng mga tao sa lupa, gayon din ay palagi ang takot nila sa tubig.

Verse 37

कदाचिद्राक्षसी सा च निस्सृता नगराज्जले । रुद्ध्वा मार्गं स्थिता लोकपीडार्थं धरणौ च हि

Minsan, ang rākṣasī na iyon ay lumitaw mula sa bahaging may tubig malapit sa lungsod. Hinarangan niya ang daan at tumindig sa lupa, na may layuning pahirapan ang mga tao.

Verse 38

एतस्मिन्नंतरे तत्र नावो बहुतराः शुभाः । आगता बहुधा तत्र सर्वतो लोकसंवृताः

Samantala, sa mismong lugar na iyon, dumating ang napakaraming mabubuting bangka; mula sa lahat ng dako ay sunud-sunod silang nagdatingan, kaya napuno ng mga tao ang buong paligid.

Verse 39

ता नावश्च तदा दृष्ट्वा हर्षं संप्राप्य राक्षसाः । द्रुतं गत्वा हि तत्रस्थान्वेगात्संदध्रिरे खलाः

Nang makita ang mga bangkang iyon sa sandaling iyon, napuno ng tuwa ang mga rākṣasa. Mabilis na nagmadali ang mga masasama, sumugod nang buong bilis at pinaligiran ang mga taong naroon.

Verse 40

आजग्मुर्नगरं ते च तानादाय महाबलाः । चिक्षिपुर्बन्धनागारे बद्ध्वा हि निगडैर्दृढैः

Pagkatapos ang mga makapangyarihang lalaking iyon ay nagtungo sa lungsod, dinakip sila, at matapos silang gapusin nang mahigpit ng matitibay na tanikalang bakal, ay itinapon sila sa bilangguan.

Verse 41

बद्धास्ते निगडैर्लोका संस्थिता बंधनालये । अतीव दुःखमाजग्मुर्भर्त्सितास्ते मुहुर्मुहुः

Ang mga taong iyon ay ginapos ng mga tanikala at ikinulong sa bilangguan. Sila ay dumanas ng matinding pagdurusa, na paulit-ulit na pinapagalitan at inaabuso nang muli't muli.

Verse 42

तेषां मध्ये च योऽधीशस्स वैश्यस्सुप्रियाभिधः । शिवप्रियश्शुभाचारश्शैवश्चासीत्सदातनः

“Sa gitna nila, ang pinuno ay isang Vaiśya na nagngangalang Supriya. Siya’y deboto ni Śiva, nakatatag sa mapalad na asal, at laging matatag na tagasunod ng landas na Śaiva.”

Verse 43

विना च शिवपूजां वै न तिष्ठति कदाचन । सर्वथा शिवधर्मा हि भस्मरुद्राक्षभूषणः

“Kung walang pagsamba kay Panginoong Śiva, hindi kailanman mananatiling matatag sa tamang landas. Sa lahat ng paraan, ang dharma ni Śiva ay ang pagdadamit ng banal na abo (bhasma) at mga butil ng Rudrākṣa.”

Verse 44

यदि पूजा न जाता चेन्न भुनक्ति तदा तु सः । अतस्तत्रापि वैश्योऽसौ चकार शिवपूजनम्

“Sa pag-iisip na, ‘Kung hindi pa nagaganap ang pagsamba, hindi siya dapat kumain,’ kaya ang Vaiśya na iyon, maging doon man, ay nagsagawa ng pagsamba kay Śiva.”

Verse 45

कारागृहगतस्सोपि बहूंश्चाशिक्षयत्तदा । शिवमंत्रं च पूजां च पार्थिवीमृषिसत्तमाः

O pinakadakilang mga rishi, kahit nakakulong sa bilangguan, noon ay tinuruan niya ang marami ng mantra ni Śiva at ng pagsamba sa Pārthiva Liṅga, ang liṅgang hinubog mula sa lupa.

Verse 46

ते सर्वे च तदा तत्र शिवपूजां स्वकामदाम् । चक्रिरे विधिवत्तत्र यथादृष्टं यथाश्रुतम्

Pagkaraan, silang lahat, doon mismo at sa sandaling iyon, ay nagsagawa ng pagsamba kay Panginoong Śiva—tagapagkaloob ng minimithing layon ng mga deboto—nang ayon sa wastong tuntunin, gaya ng kanilang nakita at narinig sa tradisyon.

Verse 47

केचित्तत्र स्थिता ध्याने बद्ध्वासनमनुत्तमम् । मानसीं शिवपूजां च केचिच्चक्रुर्मुदान्विताः

May ilan ang nanatili roon na lubos na nalulubog sa pagninilay, matapos umupo sa pinakadakila at matatag na āsana; at may ilan naman, puspos ng galak, ang nagsagawa ng pagsambang pang-isip kay Panginoong Śiva.

Verse 48

तदधीशेन तत्रैव प्रत्यक्षं शिवपूजनम् । कृतं च पार्थिवस्यैव विधानेन मुनीश्वराः

O mga panginoon sa hanay ng mga pantas, doon mismo ang namumunong pinuno ay nagsagawa ng hayagang pagsamba kay Śiva, na tumpak na sumunod sa itinakdang ritwal para sa Pārthiva-liṅga (linggang yari sa lupa).

Verse 49

अन्ये च ये न जानन्ति विधानं स्मरणं परम् । नमश्शिवाय मंत्रेण ध्यायंतश्शंकरं स्थिताः

May iba pa na hindi nakaaalam ng itinakdang mga ritwal o ng pinakamataas na disiplina ng pag-alaala; subalit sa pamamagitan ng mantrang “Namaḥ Śivāya,” sila’y nananatiling matatag, nagmumuni kay Śaṅkara.

Verse 50

सुप्रियो नाम यश्चासीद्वैश्यवर्यश्शिवप्रियः । ध्यायंश्च मनसा तत्र चकार शिवपूजनम्

May isang pangunahing Vaiśya na nagngangalang Supriya, isang debotong minamahal ni Śiva. Doon, habang ang isip ay nakalubog sa pagninilay, isinagawa niya ang pagsamba kay Śiva.

Verse 51

यथोक्तरूपी शंभुश्च प्रत्यक्षं सर्वमाददे । सोपि स्वयं न जानाति गृह्यते न शिवेन वै

Si Śambhu, ayon sa anyong inilarawan, ay hayagang nagpakita at tinanggap ang lahat ng nasa harap nila. Gayunman, hindi Siya tunay na “nalalaman” bilang bagay ng pandama; sapagkat si Śiva ay hindi kailanman nasasaklaw o nahahawakan ninuman—maging para kay Śiva mismo, hindi Siya isang bagay na maaaring dakpin bilang layon.

Verse 52

एवं च क्रियमाणस्य वैश्यस्य शिवपूजनम् । व्यतीयुस्तत्र षण्मासा निर्विघ्नेन मुनीश्वराः

Kaya nito, habang ipinagpapatuloy ng Vaiśya ang pagsamba kay Panginoong Śiva, o pinakadakila sa mga pantas, lumipas doon ang anim na buwan nang walang anumang hadlang.

Verse 53

अतः परं च यज्जातं चरितं शशिमौलिनः । तच्छृणुध्वमृषिश्रेष्ठाः सावधानेन चेतसा

Kaya nga, o pinakadakila sa mga ṛṣi, makinig kayo nang may lubos na pag-iingat ng isip sa banal na salaysay ni Śiva—yaong may buwan sa tuktok ng kaniyang ulo—at sa mga pangyayaring sumunod.