Rig Veda 9.86.41: Mandala 9, Sukta 86, Mantra 41

Sukta 9.86

Rishi: Unknown/Composite Soma-Pavamāna tradition

Devata: Soma Pavamāna (with Indra invoked as giver through Soma)

Chandas: Jagatī (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

स भन्दना उदियर्ति प्रजावतीर्विश्वायुर्विश्वाः सुभरा अहर्दिवि । ब्रह्म प्रजावद्रयिमश्वपस्त्यं पीत इन्दविन्द्रमस्मभ्यं याचतात् ॥

Transliteration

sá bhandánā úd iyarti prajā́vatīr viśvā́yur víśvāḥ subhárā́ ahardiví | bráhma prajā́vad rayím aśvápastyaṃ pītá indav índram asmábhyaṃ yācatāt ||

Translation

He lifts up the rejoicings—rich in progeny, universal in life, well-bearing through day and night. When Indu is drunk, may he move Indra to grant us the word of power with progeny, and the plenitude that brings swift energies for the journey.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he (that one)
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (स- सर्वनाम-प्रातिपदिक) / saḥ

• भन्दनाः: praises / laudations (chants)
• भन्दनाः: Kartā (सहकर्तृ-समुच्चयः) / or Apposition
• Type: Noun
• Root: भन्दन (प्रातिपदिक; ‘भन्दन’ = स्तुति/प्रशंसा/उत्सव-ध्वनि इत्यर्थे, वैदिक)

• उद्: up, forth
• उद्: —
• Type: Indeclinable
• Root: उद् (उपसर्ग/अव्यय)

• ईयर्ति: sets in motion / raises / impels
• ईयर्ति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: ईर् (ईरयति/ईयर्ति) धातुः

• प्रजावतीः: rich in offspring / fruitful
• प्रजावतीः: Karma
• Type: Adjective
• Root: प्रजावत् (विशेषण-प्रातिपदिक)

• विश्वायुः: having all life / life for all
• विश्वायुः: Kartā (विशेषणम् ‘सः’ इत्यस्य) / or Apposition
• Type: Adjective
• Root: विश्वायु (समास-प्रातिपदिक; विश्व + आयुस्)

• विश्वाः: all (of them)
• विश्वाः: Kartā (समुच्चित-कर्तृ) / or Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: विश्व (सर्व/समस्त) प्रातिपदिक

• सुभराः: easy to bear / well-supporting
• सुभराः: Kartā (समुच्चित-कर्तृ) / or Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: सुभर (सु + भर) प्रातिपदिक

• अहर्दिवि: day-and-night
• अहर्दिवि: Adhikaraṇa (काल/परिसर) / or Kartā (समुच्चय) بحسب व्याख्या
• Type: Noun
• Root: अहर् + दिव्/दिव (दिव् ‘day/sky’) (द्वन्द्व-समासः)

• ब्रह्म: sacred utterance / hymn
• ब्रह्म: Kartā (समुच्चित-कर्तृ) / or Karma (स्तुत्यर्थे) بحسب व्याख्या
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• प्रजावत्: endowed with offspring / fruitful
• प्रजावत्: —
• Type: Adjective
• Root: प्रजावत् (विशेषण-प्रातिपदिक)

• रयिम्: wealth
• रयिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: रयि (प्रातिपदिक)

• अश्वपस्त्यम्: consisting in horses and homestead/abode (wealth of horses and dwelling)
• अश्वपस्त्यम्: —
• Type: Adjective
• Root: अश्वपस्त्य (समास-प्रातिपदिक; अश्व + पस्त्य)

• पीतः: drunk / having been drunk
• पीतः: Kartā (इन्दुः इत्यस्य विशेषणम्) / or Predicative
• Type: Participle
• Root: पा (पिबति) धातोः क्त-प्रत्ययान्त (पीत)

• इन्दुः: Soma (the drop)
• इन्दुः: Kartā
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• अस्मभ्यम्: to us
• अस्मभ्यम्: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• याचतात्: let (him) ask / request / procure
• याचतात्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: याच् (याचते) धातुः