Rig Veda 7.83.5: Mandala 7, Sukta 83, Mantra 5

Sukta 7.83

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Indra–Varuṇa

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्रावरुणावभ्या तपन्ति माघान्यर्यो वनुषामरातयः । युवं हि वस्व उभयस्य राजथोऽध स्मा नोऽवतं पार्ये दिवि ॥

Transliteration

indrā́varuṇāv abhyā́ tapanti mā́ghāny aryó vanúṣām arā́tayaḥ | yuváṃ hí vásva ubháyasya rā́jatho 'dhá smā no avataṃ pā́rye diví ||

Translation

O Indra and Varuṇa, the hostile non-giving forces scorch our bounty and our noble growth. For you are kings of the wealth on both sides—within and without; therefore protect us in the farther heaven, in the higher plane where the true riches are guarded.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इन्द्रावरुणौ: Indra and Varuṇa
• इन्द्रावरुणौ: कर्तृ
• Type: Noun (dual deity compound)
• Root: इन्द्र + वरुण (प्रातिपदिक) (समास)

• अभ्या: towards, against; upon
• अभ्या: अधिकारण (क्रियाविशेषण) / कर्मप्रवचनीय
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय) + आ (दिशार्थे; निपात) → अभ्या (वैदिक प्रयोग)

• तपन्ति: they heat, scorch, oppress
• तपन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)

• माघानि: the bounties/gifts (riches)
• माघानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: माघ (प्रातिपदिक)

• अर्यः: the Arya (noble patron/ally)
• अर्यः: कर्तृ (तपन्ति-क्रियायाः) / विशेष्य
• Type: Noun
• Root: अर्य (प्रातिपदिक)

• वनुषाम्: of the hostile/strange men (opponents)
• वनुषाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वनुष् (प्रातिपदिक)

• अरातयः: the harms, hostilities; injurers
• अरातयः: कर्तृ (तपन्ति-क्रियायाः) / विशेष्य
• Type: Noun
• Root: अराति (प्रातिपदिक)

• युवम्: you two
• युवम्: कर्तृ (राजथः-क्रियायाः)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हि: for, indeed
• हि: सम्बन्ध (वाक्य-सम्बन्धक)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• वसो: O good one / O wealthy one
• वसो: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• उभयस्य: of both (kinds/sides)
• उभयस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: उभय (प्रातिपदिक)

• राजथः: you two rule
• राजथः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: राज् (धातु) अथवा राजन्-भावे ‘to rule’

• अध: then, now; moreover
• अध: सम्बन्ध (वाक्य-सम्बन्धक)
• Type: Indeclinable
• Root: अध (निपात; वैदिक)

• स्म: indeed, just
• स्म: सम्बन्ध (वाक्य-सम्बन्धक)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (निपात)

• नः: to us / of us
• नः: सम्प्रदान (अवतं) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अवतम्: protect (you two)!
• अवतम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अव् (धातु) (अव + तन्/तृ?; here from अव् ‘to protect’)

• पार्ये: in the far/upper (region)
• पार्ये: अधिकारण
• Type: Adjective (locative)
• Root: पार्य (प्रातिपदिक; ‘farther/other side’, ‘highest’)

• दिवि: in heaven, in the sky
• दिवि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)