Rig Veda 5.47.3 — Mandala 5, Sukta 47, Mantra 3
Sukta 5.47
Rishi: Atri (Ātreya tradition)
Devata: Symbolic/cosmic: solar/fiery power (ukṣā aruṣa suparṇa) and the ordered cosmos (rajas, antau)
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
Samhita Patha (Devanagari)
उक्षा समुद्रो अरुषः सुपर्णः पूर्वस्य योनिं पितुरा विवेश । मध्ये दिवो निहितः पृश्निरश्मा वि चक्रमे रजसस्पात्यन्तौ ॥
Transliteration
ukṣā́ samudró aruṣáḥ su-párṇaḥ pū́rvasya yóniṃ pitúr ā́ viveśa | mádhye divó ní-hitaḥ pṛ́śnir áśmā ví cakrame rájasas pā́ty ántau ||
Translation
The Bull, the ocean, the ruddy fair-winged one, enters the ancient womb of the Father. Placed in the mid-heaven is the speckled stone; it turns and moves, guarding the two ends of the world-space—holding the limits so the truth-order may stand.
Word by Word
उक्षाthe bull (fertilizing one)
उक्षा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउक्षन् (प्रातिपदिक) < √उक्ष्/वृष् (वर्षणे/सेचने) (निघण्टु-वृषभार्थ)
समुद्रःthe ocean; (also) the cosmic sea
समुद्रः:
कर्तृ (उक्षा-समुद्रः: समनाधिकरण-समासार्थ/विशेषणभाव)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
अरुषःruddy, tawny
अरुषः:
कर्तृ (उक्षा इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअरुष (प्रातिपदिक)
सुपर्णःthe fair-winged one (bird-like)
सुपर्णः:
कर्तृ (उक्षा इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootसुपर्ण (प्रातिपदिक)
पूर्वस्यof the former/earlier
पूर्वस्य:
सम्बन्ध (योनिम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
योनिम्womb; source; seat
योनिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
पितुःof the father
पितुः:
सम्बन्ध (योनिम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
आto, into
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
विवेशentered
विवेश:
क्रिया
TypeVerb
Root√विश् (प्रवेशने)
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकरण
TypeNoun (locative adverbial)
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (मध्ये इत्यस्य)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
निहितःplaced, deposited
निहितः:
कर्तृ-विशेषणम् (पृश्निः/अश्मा इत्यस्य)
TypeParticiple (Adjective)
Rootनि + √धा (धारणे) → निहित (कृदन्त)
पृश्निःthe speckled one; (often) the dappled cow/cloud
पृश्निः:
कर्तृ/आधारभूत-विषय (निहितः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपृश्नि (प्रातिपदिक)
अश्माstone; rock
अश्मा:
कर्तृ (पृश्निः अश्मा: समनाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootअश्मन् (प्रातिपदिक)
विapart, widely
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
चक्रमेstrode; stepped
चक्रमे:
क्रिया
TypeVerb
Root√क्रम् (गत्यर्थ)
रजसःof the space/region (rajas)
रजसः:
सम्बन्ध (पात्यन्तौ इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
पात्यन्तौdescending/falling
पात्यन्तौ:
कर्तृ-विशेषणम्/समनाधिकरणम् (अन्तौ इत्यस्य)
TypeAdjective (dual)
Rootपात्यन्त (प्रातिपदिक; √पत्/पात् ‘to fly/fall’ से व्युत्पन्न, ‘falling/descending’ अर्थे)
अन्तौthe two ends/bounds
अन्तौ:
कर्तृ (चक्रमे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.