Sarga 99
Mahāpārśva-vadhaḥ — The Slaying of Mahāpārśva (Angada’s Counterstrike)
युद्धकाण्ड
Sa sargang ito, matapos mapatay ni Sugrīva si Mahodara, nag-alab ang poot ni Mahāpārśva. Sa ulang-palaso, ginulo niya ang hanay ni Aṅgada, pinuputol at sinasaktan ang maraming vānarā, kaya’t pansamantalang nanghina ang loob ng hukbo. Nang makita ni Aṅgada ang panghihina, sumugod siya at inihagis ang mabigat na pamalo na bakal (parigha) kay Mahāpārśva, at napabagsak ito mula sa karwahe. Kasabay nito, sinalakay ni Jāmbavān ang hanay ng mga karwahe ng rākṣasa sa pamamagitan ng dambuhalang bato, tinamaan ang mga kabayo at nabasag ang sasakyan. Pagkamalay, muling umatake si Mahāpārśva: tinamaan niya si Aṅgada at tinusok sina Jāmbavān at Gavākṣa. Kaya’t kinuha ni Aṅgada ang nakapanghihilakbot na parigha, pinaikot at inihampas kay Mahāpārśva, saka lumapit at pinalo ng palad. Gumanti ang rākṣasa sa paghagis ng palakol-pandigma, ngunit naiwasan iyon ni Aṅgada; pagkatapos ay ibinagsak ni Aṅgada ang tiyak na suntok sa dibdib/puso, winasak ang puso ni Mahāpārśva at ito’y bumagsak na patay. Umugong ang tagumpay ng mga vānarā, nanginig ang mga gusali ng Laṅkā, at si Rāvaṇa—sa pagdinig ng kaguluhan—ay muling tumuon sa digmaan, tanda ng pag-igting ng loob at taktika.
Shlokas
Verse 1
महोदरेतुनिहतेमहापार्श्वोमहाबलः ।सुग्रीवेणसमीक्ष्याथक्रोधात्सम्ररक्तलोचनः ।।।।अङ्गदस्यचमूंभीमांक्षोभयामाससायकैः ।
Nang mapatay si Mahodara, ang makapangyarihang Mahāpārśva, nang makita niyang si Sugrīva ang gumawa, namula ang kanyang mga mata sa poot; at sa kanyang mga palaso ay ginulo niya ang kakila-kilabot na hukbo ni Aṅgada.
Verse 2
सवानराणांमुख्यानामुत्तमाङ्गानिसर्वशः ।।।।पातयामानकायेभ्यःफलंवृन्तादिवानिलः ।
Ang pinunong iyon ay pinabagsak ang mga ulo ng mga pangunahing pinuno ng Vānara sa lahat ng dako, na wari’y hangin na nagpapalaglag ng mga bunga mula sa kanilang tangkay.
Verse 3
केषांचिदिषुभिर्बाहुन् स्कन्धांश्छिच्छेदराक्षसः च ।।।।वानराणांसुङ्कृद्ध: पार्श्वंकेषांव्यदारयत् ।
Pagkatapos, ang rākṣasa na iyon, na nagngangalit sa galit, ay pinutol ang mga braso at balikat ng ilang vānara gamit ang kanyang mga palaso, at pinunit ang tagiliran ng iba.
Verse 4
तेऽर्दिताबाणवर्षेणमहापार्श्वेनवानराः ।।।।विषादविमुखाःसर्वेबभूवुर्गतचेतसः ।
Tinamaan ng ulan ng mga palaso ni Mahāpārśva, ang lahat ng mga vānara na iyon ay nanlumo, ang kanilang mga diwa ay nayanig at nawala sa sarili.
Verse 5
निरीक्ष्यबलमुद्विग्नमङ्गदोराक्षसार्दितम् ।।।।वेगंचक्रेमहावेगमहाबाहुस्समुद्रइवपर्वणि ।
Nang makita ang hukbo na nahihirapan sa ilalim ng pag-atake ng rākṣasa, ang makapangyarihang si Angada ay sumugod nang mabilis—tulad ng karagatan na umaalon sa araw ng kabilugan ng buwan.
Verse 6
आयसंपरिघंगृह्यसूर्यरमशिसमप्रभम् ।।।।समरेवानरश्रेष्ठोमहापार्श्वेन्यपातयत् ।
Dinampot ng pinakadakila sa mga Vānara ang isang bakal na pamalo, nagniningning na tila sinag ng araw, at sa gitna ng labanan ay inihagis iyon laban kay Mahāpārśva.
Verse 7
स तुतेनप्रहारेणमहापार्श्वोविचेतनः ।।।।ससूतस्स्यन्दनात्तस्माद्विसंज्ञश्चापतद्भुवि ।
Sa hampas na iyon, nawalan ng malay si Mahāpārśva at, kasama ang kanyang tagapagmaneho, ay nahulog na walang ulirat mula sa kanyang karwahe tungo sa lupa.
Verse 8
स ऋक्षराजस्तेजस्वीनीलाञ्जनचयोपमः ।।।।निष्पत्यसुमहावीर्यस्स्वाद्व्यूहन्मेघसन्निभात् ।प्रगृह्यगिरिशृङ्गाभांक्रुद्धस्सविपुलांशिलाम् ।।।।अश्वाञ्जघानतरसाबभञ्जतम् स्यन्दनं च तम् ।
Pagkaraan, si Jāmbavān, ang maningning na hari ng mga oso—na wari’y bunton ng maitim na koliryo—ay biglang sumugod, taglay ang dakilang lakas, mula sa sarili niyang hanay na kahawig ng ulap.
Verse 9
स ऋक्षराजस्तेजस्वीनीलाञ्जनचयोपमः ।।6.99.8।।निष्पत्यसुमहावीर्यस्स्वाद्व्यूहन्मेघसन्निभात् ।प्रगृह्यगिरिशृङ्गाभांक्रुद्धस्सविपुलांशिलाम् ।।6.99.9।।अश्वाञ्जघानतरसाबभञ्जतम् स्यन्दनं च तम् ।
Sa tindi ng poot, dinampot niya ang napakalaking batong tulad ng tuktok ng bundok; sa lakas ay pinuksa niya ang mga kabayo at winasak din ang karwaheng iyon.
Verse 10
मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञस्तुमहापार्श्वोमहाबलः ।।।।अङ्गदंबहुभिर्बाणैर्भूयस्तंप्रत्यविध्यत ।
Pagkaraan ng sandali, nang muling magkamalay ang makapangyarihang Mahāpārśva, muli niyang tinamaan si Aṅgada ng maraming palaso.
Verse 11
जाम्बवन्तंत्रिभिर्बाणैराजघानस्तनान्तरे ।।।।ऋक्षराजंगवाक्षं च जघानबहुभिश्शरैः ।
Tinusok niya si Jāmbavān sa dibdib ng tatlong palaso, at pinana rin niya ang hari ng mga oso at si Gavākṣa ng ulang maraming palaso.
Verse 12
जाम्बवन्तंगवाक्षं च स दृष्टवाशरपीडितौ ।।।।जग्राहपरिघंघोरमङ्गदःक्रोधमूर्छितः ।
Nang makita ni Aṅgada na si Jāmbavān at si Gavākṣa ay pinahihirapan ng mga palaso, siya—nalulunod sa poot—ay dumampot ng isang kakila-kilabot na pamalong bakal.
Verse 13
तस्याङ्गदःप्रकुपितोराक्षसस्यतमायसम् ।।।।दूरस्थितस्यपरिघंरविरश्मिसमप्रभम् ।द्वावाभ्यांभुजाभ्यांसङ्गृह्यभ्रामयित्वा च वेगवान् ।।।।महापार्श्वस्यचिक्षेपवधार्थंवालिनस्सुतः ।
Sa galit na galit sa Rākṣasa, si Aṅgada, anak ni Vāli—na nasa malayo—ay sinunggaban ang pamalong bakal na kasingliwanag ng sinag ng araw; iniikot niya ito sa dalawang bisig, at sa bilis ay inihagis kay Mahāpārśva upang patayin.
Verse 14
तस्याङ्गदःप्रकुपितोराक्षसस्यतमायसम् ।।6.99.13।।दूरस्थितस्यपरिघंरविरश्मिसमप्रभम् ।द्वावाभ्यांभुजाभ्यांसङ्गृह्यभ्रामयित्वा च वेगवान् ।।6.99.14।।महापार्श्वस्यचिक्षेपवधार्थंवालिनस्सुतः ।
Sa galit na galit sa Rākṣasa, si Aṅgada, anak ni Vāli—na nasa malayo—ay sinunggaban ang pamalong bakal na kasingliwanag ng sinag ng araw; iniikot niya ito sa dalawang bisig, at sa bilis ay inihagis kay Mahāpārśva upang patayin.
Verse 15
स तुक्षिप्तोबलवतापरिघन्तस्यरक्षसः ।।।।धनुश्चसशरंहस्ताछचिरस्त्रांचाप्यपातयत् ।
Ngunit ang pamalong bakal na inihagis nang buong lakas ay napabitiw sa kamay ng Rākṣasa ang kanyang busog na may mga palaso, at napabagsak din ang kanyang panakip-ulo.
Verse 16
तंसमासाद्यवेगेनवालिपुत्रःप्रतापवान् ।।।।तलेनाभ्यहनत्क्रुद्धः कर्णमूले सकुण्डले ।
Sumugod siya nang mabilis; ang makapangyarihang anak ni Vāli, sa galit, ay hinampas siya ng palad sa ugat ng tainga, sa may nakasabit na mga hikaw.
Verse 17
स तुक्रुद्धोमहावेगोमहापार्श्वोमहाद्युति ।।।।करेणैकेनजग्राहसुमहान्तंपरश्वथम् ।
Pagkaraan, si Mahāpārśva—nagngangalit, ubod ng bilis at maningning—ay dinampot sa isang kamay ang napakalaking palakol-pandigma.
Verse 18
तंम्तैलधौतंविमलंशैलसारमयंदृढम् ।।।।राक्षसःपरमक्रुद्धोवालिपुत्रेन्यपातयत् ।
Ang Rākṣasa, sa sukdulang galit, ay inihagis sa anak ni Vāli ang matibay na palakol—pinahiran ng langis at pinakintab, walang dungis, at tigas na parang batong bundok.
Verse 19
तेनवामांसफलकेभृशंप्रत्यवपादितम् ।।।।अङ्गदोमोक्ष्यामाससरोषस्सपरश्वधम् ।
Bagaman ang palakol ay buong lakas na inihampas sa kanyang kaliwang balikat, si Angada—na nag-aalab pa rin sa galit—ay umilag sa tama na iyon.
Verse 20
सवीरोवज्रसङ्काशमङ्गदोमुष्टिमात्मनः ।।।।संवर्तयत्सुसङ्कृद्धःपितृतुल्यपराक्रमः ।
Pagkaraan, ang bayaning si Angada—na ang tapang ay kapantay ng sa kanyang ama—sa tindi ng poot ay pinisil ang sariling kamao, matigas na wari’y kulog na sandata.
Verse 21
राक्षसस्यस्तनाभ्याशेमर्मज्ञोहृदयंप्रति ।।।।इन्द्राशनिमस्पर्शं स मुष्टिंविन्यपातयत् ।
Bihasa sa mga marma, sa may dibdib ng rākṣasa, itinarak niya ang kamao—na tila kidlat ni Indra—tuwid sa puso.
Verse 22
तेनतस्यनिपातेनराक्षसस्यमहामृधे ।।।।पफालहृदयंचास्य स पपातहतोभुवि ।
Sa bagsak na iyon, sa gitna ng dakilang labanan, pumutok ang puso ng rākṣasa; at siya’y bumagsak, patay, sa lupa.
Verse 23
स्मिन्निपतितेभूमौतत्सैन्यंसम्प्रचुक्षुभे ।।।।अभवच्चमहान्क्रोधस्समरेरावणस्यतु ।
Nang siya’y bumagsak sa lupa, nagulantang ang kanyang hukbo; at sa digmaan, sinaklot si Rāvaṇa ng matinding poot.
Verse 24
वानराणांश्चहृष्टानांसिंहनादःसुपुष्कलः ।।।।स्पोटयन्निवशब्देनलङ्कांसाट्टालगोपुराम् ।महेन्द्रेणेवदेवानांनादस्समभवन्महान् ।।।।
At ang mga nagagalak na vānara ay nagpaalingawngaw ng saganang sigaw na tila ungol ng leon; sa lakas ng tunog ay wari’y niyayanig ang Laṅkā, kasama ang matatayog na terasa at mga tarangkahan. At maging sa mga deva, na para bang naroon si Mahendra (Indra), sumiklab ang isang dakilang pagbubunyi.
Verse 25
वानराणांश्चहृष्टानांसिंहनादःसुपुष्कलः ।।6.99.24।।स्पोटयन्निवशब्देनलङ्कांसाट्टालगोपुराम् ।महेन्द्रेणेवदेवानांनादस्समभवन्महान् ।।6.99.25।।
Sa bagsak na iyon, sa gitna ng dakilang labanan, pumutok ang puso ng rākṣasa; at siya’y bumagsak, patay, sa lupa.
Verse 26
अथैन्द्रशत्रुस्त्रिदिवालयानांवनौकनांचैवम्हाप्रणादम् ।श्रुत्वासरोषंयुधिराक्षसेन्द्रः ।पुनश्चयुद्धाभिमुखोऽवतस्थे ।।।।
Nang marinig ng hari ng mga rākṣasa—kaaway ni Indra—ang dakilang ugong na itinaas ng mga nananahan sa langit at ng mga taga-gubat na Vānara, siya’y nag-alab sa poot at muling tumindig na nakaharap sa digmaan.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Aṅgada’s escalation from defensive response to decisive neutralization of a commander who is inflicting indiscriminate casualties on allied troops; the episode frames leadership as the duty to restore battlefield stability while protecting the broader force.
Though largely non-dialogic, the sarga teaches that courage is inseparable from discernment: Aṅgada observes collective distress, acts to restore morale, and applies targeted force (marmaprahāra) to end a destructive threat—illustrating duty-driven action rather than impulsive violence.
Laṅkā is highlighted as a resonant war-space: the vānaras’ victory-roar is described as vibrating its attics and gateways (sāṭṭāla-gopura), underscoring the city’s architectural presence and the psychological reach of battlefield sound.