Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 96, Shloka 4

युद्धाय रावणस्य निर्याणं तथा उत्पातदर्शनम्

Ravana’s Mobilization for War and the ظهور of Fatal Portents

Devanagari script

उवाच च समीपस्थान्राक्षसान्राक्षसेश्वरः ।क्रोधाव्यक्तकथस्तत्रनिर्दहन्निवचक्षुषा ।।6.96.4।।महोदरंमहापार्श्वंविरूपाक्षं च राक्षसम् ।शीघ्रंवदतसैन्यानिनिर्यातेतिममाज्ञया ।।6.96.5।।

Transliteration

uvāca ca samīpasthān rākṣasān rākṣaseśvaraḥ |

krodhāvyakta-kathaḥ tatra nirdahann iva cakṣuṣā ||6.96.4||

mahodaraṁ mahāpārśvaṁ virūpākṣaṁ ca rākṣasam |

śīghraṁ vadata sainyāni niryāteti mamājñayā ||6.96.5||

Translation

Pagkatapos, ang panginoon ng mga rākṣasa ay nagsalita sa mga rākṣasa na nakatayo sa tabi niya—ang kanyang mga salita ay garalgal sa galit, ang kanyang mga mata ay tila nag-aapoy. Sinabi niya kina Mahodara, Mahāpārśva, at sa rākṣasa na si Virūpākṣa: "Dali, utusan ang mga hukbo na lumabas—ito ang aking utos."

Word by Word

• उवाच: said/spoke
• उवाच: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• समीपस्थान्: those standing nearby
• समीपस्थान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: समीप-स्थ (प्रातिपदिक; समीप + स्थ<√स्था)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; कृदन्त—क्त (स्थ); समासः—तत्पुरुषः (समीपे स्थिताः = standing nearby); विशेषणम्—राक्षसान्

• राक्षसान्: rākṣasas
• राक्षसान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• राक्षसेश्वरः: lord of the rākṣasas
• राक्षसेश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राक्षस-ईश्वर (प्रातिपदिक; राक्षस + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (राक्षसानाम् ईश्वरः = lord of rākṣasas)

• क्रोधाव्यक्तकथः: with indistinct speech from anger
• क्रोधाव्यक्तकथः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्रोध-अव्यक्त-कथ (प्रातिपदिक; क्रोध + अव्यक्त + कथ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (क्रोधेन अव्यक्ता कथा/वाणी यस्य = whose speech was indistinct due to anger)

• तत्र: there
• तत्र: Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (there)

• निर्दहन्: burning
• निर्दहन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: नि+√दह् (धातु)
• Form: कृदन्त—शतृ (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (राक्षसेश्वरः इत्यस्य विशेषणम्)

• इव: as if
• इव: Upamana-marker (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमार्थक

• चक्षुषा: with (his) eyes
• चक्षुषा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करणम् (with (his) eye/eyesight)

Context

Thus spoke the Lord of Rakshasas indistinctly in anger with his eyes burning as though it would consume them (Rakshasas). He commanded Mahodara, Mahaparsva and Virupaksha who stood nearby saying" quickly instruct the army to go."

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Mahodara
• Mahāpārśva
• Virūpākṣa
• rākṣasa army

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse warns that leadership driven by anger distorts judgment and speech. Dharma-based leadership requires calm discernment; wrath-based command leads communities into harm.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa, enraged, issues urgent orders to his commanders to deploy the rākṣasa forces and march out to the battlefield.

Which character virtue is emphasized?

By negative example, self-control (dama) is highlighted: Rāvaṇa’s lack of restraint becomes a moral marker of adharma in command.