Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 91, Shloka 72

इन्द्रजित्-वधः

The Slaying of Indrajit

Devanagari script

इत्युक्त्वाबाणमाकर्णंविकृष्यतमजिह्मगम् ।।।।लक्ष्मणःसमरेवीरःससर्जेन्द्रजितंप्रति ।

Transliteration

ity uktvā bāṇam ākarṇaṃ vikṛṣya tam ajihmagam |

lakṣmaṇaḥ samare vīraḥ sasarjendrajitaṃ prati ||

Translation

Pagkasabi nito, ang bayaning si Lakshmana sa digmaan ay hinila ang palaso hanggang tainga sa tuwid na busog at pinakawalan iyon patungo kay Indrajit.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरण-चिह्न (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); पूर्वकाले (having done)

• बाणम्: arrow
• बाणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (accusative), एकवचन

• आकर्णम्: up to the ear
• आकर्णम्: Desha/Parimana-adhikarana (देश/परिमाण-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: आकर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) = 'कर्णपर्यन्तम्' (up to the ear)

• विकृष्य: having drawn (back)
• विकृष्य: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: वि + कृष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); 'विकर्षणं कृत्वा' (having drawn/stretched)

• तम्: that (arrow)
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (accusative), एकवचन; सर्वनाम

• अजिह्मगम्: unerring/straight-going
• अजिह्मगम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ + जिह्म + ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (accusative), एकवचन; विशेषण; समासः कर्मधारयः (अजिह्मः गः/गमनः यस्य)

• लक्ष्मणः: Lakshmana
• लक्ष्मणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (nominative), एकवचन

• समरे: in battle
• समरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: समर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (locative), एकवचन

• वीरः: hero
• वीरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (nominative), एकवचन; उपपद-विशेषणार्थे (appositional)

• ससर्ज: released
• ससर्ज: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• इन्द्रजितम्: Indrajit
• इन्द्रजितम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रजित् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (accusative), एकवचन

• प्रति: towards/against
• प्रति: Sampradana/Pratiyogi (सम्प्रदान/प्रतियोगी)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; उपसर्ग/निपात; 'towards/against' (द्वितीयार्थे)

Context

Having spoken that way, Lakshmana, heroic in battle, bending the bow, stretching the arrow till the ear released on Indrajith.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Indrajit
• Arrow (bāṇa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is enacted as timely, proportionate force: after invoking righteousness and truth, Lakṣmaṇa acts decisively to neutralize a dangerous aggressor.

What is the narrative situation?

Lakṣmaṇa completes the ritualized moment—speech, full draw, and release—sending the missile straight at Indrajit.

Which character virtue is emphasized?

Śaurya with self-control: disciplined martial skill guided by a righteous aim.