
विभीषणोपदेशः — Vibhishana’s Counsel to Ravana
युद्धकाण्ड
Nagsisimula ang sargang ito sa masidhing pag-aalsa ng mga pangunahing pinunong rākṣasa—kabilang si Indrajit at iba pang bantog na kumandante. Sa galit ay nagsipaghawak sila ng mabibigat na sandata—parigha (bakal na pamalo), paṭṭiśa, prāsa, śakti, śūla, paraśu, mga pana at palaso, at matatalim na tabak—at nagpahayag ng hangaring patayin sina Rāma, Lakṣmaṇa, Sugrīva, at Hanumān. Pumagitna si Vibhīṣaṇa, pinahinto ang armadong pagtitipon, at nagbigay ng maayos na aral sa nīti: ang mga layuning di makakamtan sa tatlong paraan ng diplomasya—sāma, dāna, bheda—ay dapat lapitan lamang matapos ang wastong pagninilay at sa pamamagitan ng tapang; ang tagumpay ay nakasalalay sa maingat na pagsusuri, hindi sa padalus-dalos na paghamak. Ipinakita niya ang bigat ng panganib: huwag maliitin ang kaaway, sapagkat ang pagtawid ni Hanumān sa karagatan ay patunay ng pambihirang kakayahan. Tinuligsa rin niya ang kawalan ng katarungan sa unang kasalanan ni Rāvaṇa—ang pagdukot kay Sītā—at hinimok ang pag-urong sa galit: iwasan ang walang saysay na poot laban sa matatag at maka-dharma na si Rāma, at isauli si Maithilī/Sītā upang hindi mapahamak ang Laṅkā at ang mga rākṣasa. Nakinig si Rāvaṇa, pinauwi ang kapulungan, at umurong sa palasyo—pormal na tinapos ang usapan, ngunit hindi tinanggap sa diwa ang babala.
Verse 1
ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः ।सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: ।इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।।।प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।।।परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् ।चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।।।प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः ।अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।।।
Pagkatapos, sina Nikumbha at Rabhasa, ang makapangyarihang Sūryaśatru, si Suptaghna, ang rākṣasang sumasamsam ng handog sa yajña, sina Mahāpārśva at Mahodara; sina Agniketu at ang di-madadaig na Raśmiketu; at si Indrajit, ang malakas at maningning na anak ni Rāvaṇa; gayundin sina Prahasta, Virūpākṣa, ang makapangyarihang Vajradaṃṣṭra, Dhūmrākṣa, Atikāya, at ang rākṣasang si Durmukha—nang hawakan ang mga pamalo, bakal na maso, sibat, śakti, trishula, palakol, mga pana na may palaso, at malalapad na matatalim na espada, ay tumindig na nagngangalit sa poot; at nag-aalab na wari’y apoy sa ningning, silang lahat ay nagsalita kay Rāvaṇa.
Verse 2
ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः ।सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: ।इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।।प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।।परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् ।चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।।प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः ।अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।
Tumindig sina Agniketu, ang di-mapipigil, at ang rākṣasang si Raśmiketu; at si Indrajit din—makapangyarihan, maningning, at malakas, anak mismo ni Rāvaṇa.
Verse 3
ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः ।सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: ।इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।।प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।।परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् ।चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।।प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः ।अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।
Ngayong araw, papatayin natin si Rāma, si Sugrīva, at si Lakṣmaṇa—pati ang abang si Hanūmān, na dahil sa kaniya’y sinalakay ang Laṅkā.
Verse 4
ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः ।सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: ।इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।।प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।।परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् ।चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।।प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः ।अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।
Kinuha nila ang mga pamalo, mga sibat at javelin, mga śakti-dart, trident at mga palakol; pati mga busog na may mga palaso, at malalapad na espada na matatalim ang talim.
Verse 5
ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः ।सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: ।इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।।प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।।परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् ।चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।।प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः ।अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।
Hinawakan ang kanilang mga sandata at biglang tumindig, ang mga rākṣasa—lubhang nagngangalit—ay nagningas na wari’y apoy sa sariling lakas, at sabay-sabay na nagsalita kay Rāvaṇa.
Verse 6
अद्यरामंवधिष्यामस्सुग्रीवंसचलक्ष्मणम् ।कृपणंचहनूमन्तंलङ्कायेनप्रधर्षिता ।।।।
Ngayong araw, papatayin natin si Rāma, si Sugrīva, at si Lakṣmaṇa—pati ang abang si Hanūmān, na dahil sa kaniya’y sinalakay ang Laṅkā.
Verse 7
तान्गृहीतायुधान् सर्वान्वारयित्वाविभीषणः ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंपुनःप्रत्युपवेश्यतान् ।।।।
Pinigil ni Vibhīṣaṇa ang lahat ng may hawak na sandata; muli niya silang pinaupo, at nang magtagpo ang mga palad sa paggalang, nagsalita siya ng payo kay Rāvaṇa.
Verse 8
अप्युपायैस्त्रिभिस्तातयोऽर्थःप्राप्तुंनशक्यते ।तस्यविक्रमकालांस्तान्युक्तानाहुर्मनीषिणः ।।।।
“Mahal kong ama, kung ang layon ay hindi makakamtan kahit sa tatlong paraan ng patakaran, saka lamang—wika ng mga pantas—dumarating ang panahon ng pinagtitimpi at wastong tapang, ang kabayanihang may pagsisikap.”
Verse 9
प्रमत्तेष्यभियुक्तेषुदैवेनप्रहतेषुच ।विक्रमास्तातसिध्यन्तिपरीक्ष्यविधिनाकृताः ।।।।
“Mahal kong ama, nagtatagumpay ang tapang laban sa mga pabaya, sa mga napipisil na, at sa mga tinamaan ng tadhana—kung sinuri muna ang kalagayan at kumilos ayon sa wastong paraan.”
Verse 10
अप्रमत्तंकथंतंतुविजिगीषुंबलेस्थितम् ।जितरोषंदुराधर्षतंप्रधर्षयितुमिच्छथ ।।।।
Paano ninyo ibig na daigin siya—laging mapagbantay, uhaw sa tagumpay, matatag sa lakas, nagwawagi sa galit, at di-madadaig ng sinuman?
Verse 11
समुद्रंलङ्घयित्वातुघोरंनदनदीपतिम् ।गतिंहनूमतोलोकेकोविद्यात्तर्कयेतवा ।।।।
Nilundag ni Hanumān ang kakila-kilabot na karagatan, ang panginoon ng mga ilog at batis—sino sa mundong ito ang makaaalam, o makapag-iisip man, ng gayong gawa?
Verse 12
बलान्यपरिमेयानिवीर्याणिचनिशाचराः ।परेषांसहसाऽवज्ञानकर्तव्याकथञ्चन ।।।।
O mga nilalang na gumagala sa gabi, di-masukat ang lakas at kabayanihan ng kaaway; huwag kailanman, sa anumang paraan, hamakin sila nang padalus-dalos.
Verse 13
किंचराक्षसराजस्यरामेणापकृतंपुरा ।आजहारजनस्थानाद्यस्यभार्यांयशस्विनः ।।।।
At ano bang kasalanan ang nagawa ni Rāma noon sa hari ng mga rākṣasa, upang dukutin niya mula sa Jana-sthāna ang asawa ng marangal at tanyag na lalaki?
Verse 14
खरोयद्यतिवृत्तस्तुरामेणनिहतोरणे ।अवश्यंप्राणिनांप्राणारक्षितव्यायथाबलम् ।।।।
Kung si Khara, na lumampas sa nararapat, ay napatay ni Rāma sa labanan, iyon ay nararapat lamang—sapagkat ang buhay ng bawat nilalang ay dapat ipagtanggol, ayon sa sariling lakas.
Verse 15
एतन्निमित्तंवैदेहीभयंनस्सुमहद्भवेत् ।आहृतासापरित्याज्याकलहार्थेकृतेनकिम् ।।।।
Dahil dito, si Vaidehī ay magiging napakalaking panganib sa atin; yamang dinala siya rito, dapat siyang isauli—ano ang mapapala sa pagkapit sa gawaing nagbubunga lamang ng alitan?
Verse 16
नतुक्षमंवीर्यवतातेनधर्मानुवर्तिना ।वैरंनिरर्थकंकर्तुंदीयतामस्यमैथिली ।।।।
Hindi nararapat, laban sa isang makapangyarihan at sumusunod sa dharma, ang magpanatili ng walang saysay na pagkapoot; ibalik sa kanya si Maithilī.
Verse 17
यावन्नसगजांसाश्वांबहुरत्नसमाकुलाम् ।पुरींदारयतेबाणैर्दीयतामस्यमैथिली ।।।।
Bago niya wasakin sa kanyang mga palaso ang lungsod na ito—hitik sa hiyas, punô ng mga elepante at kabayo—ibalik na sa kanya si Maithilī.
Verse 18
यावत्सुघोरामहतीदुर्धर्षाहरिवाहिनी ।नावस्कन्दतिनोलङ्कांतावत्सीताप्रदीयताम् ।।।।
Bago lusubin at lamunin ng napakalaki, nakapangingilabot, at di-mapipigilang hukbo ng mga unggoy ang aming Laṅkā, ibigay na si Sītā pabalik.
Verse 19
विनश्येद्धिपुरीलङ्काशूरास्सर्वेचराक्षसाः ।रामस्यदयितापत्नीनस्वयंनयदिदीयते ।।।।
Kung ang minamahal na asawa ni Rāma ay hindi ibabalik nang kusa, tiyak na mapapahamak ang lungsod ng Laṅkā—kasama ang lahat ng rākṣasa, maging ang matatapang.
Verse 20
प्रसादयेत्वांबन्धुत्वात्कुरुष्यवचनंमम ।हितंतथ्यमहंब्रूमिदीयतामस्यमैथिली ।।।।
Dahil sa ating pagkakamag-anak, nakikiusap ako sa iyo—gawin mo ang aking salita. Ang sinasabi ko’y totoo at para sa ikabubuti: ibigay na sa kanya si Maithilī.
Verse 21
पुराशरत्सूर्यमरीचिसन्निभान्नवाग्रपुङ्खान् सुदृढान्नृपात्मजः ।सृजत्यमोघान्विशिखान्वधायतेप्रदीयतांदशरधायमैथिली ।।।।
Bago pakawalan ng prinsipe sa iyo ang kaniyang mga palasyong di sumasala—matitibay, bagong may balahibo, at kislap na gaya ng sinag ng araw sa taglagas—isauli si Maithilī sa anak ni Daśaratha.
Verse 22
त्वजस्वकोपंसुखधर्मनाशनंभजस्वधर्मंरतिकीर्तिवर्धनम् ।प्रसीदजीवेमसपुत्रबान्धवाःप्रदीयतांदाशरथायमैथिली ।।।।
Iwan mo ang poot na sumisira sa ligaya at sa dharma; kumapit ka sa dharma na nagpapalago ng wagas na kagalakan at walang-kupas na dangal. Magpahinuhod ka—upang mabuhay kami, kasama ang mga anak at kaangkan—sa pagsasauli kay Maithilī sa anak ni Daśaratha.
Verse 23
विभीषणवच्शुत्वारावणोराक्षसेश्वराः ।विसर्जयित्वातान्सर्वान्प्रविवेशस्वकंगृहम् ।।।।
Nang marinig ni Rāvaṇa, ang panginoon ng mga rākṣasa, ang mga salita ni Vibhīṣaṇa, pinalisan niya silang lahat at pumasok sa sarili niyang tahanan.
The dilemma is whether Laṅkā should escalate into total war or pursue restitution by returning Sītā: Vibhīṣaṇa argues that Rāvaṇa’s initial act (abduction) is the true provocation, and that continuing enmity against a dharma-aligned opponent is strategically and ethically ruinous.
Upadeśa centers on nīti guided by dharma: do not disregard an enemy’s capacities, attempt recognized diplomatic means before force, abandon anger that destroys virtue, and choose actions that preserve life, kinship, and civic stability through just repair rather than pride.
Laṅkā functions as the threatened polity; the ocean (samudra) is referenced through Hanumān’s unprecedented crossing as proof of extraordinary agency; Janasthāna appears as the remembered site tied to earlier conflict and the abduction narrative.