Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 81, Shloka 24

इन्द्रजितो मायासीतावधः

Indrajit’s Illusory Sita Episode and Hanuman’s Rebuke

Devanagari script

पतन्तंमहावीर्यंतदनीकंवनौकसाम् ।।।।रक्षसांभीमकोपानामनीकंतुन्यवारयत् ।

Transliteration

patantaṃ mahāvīryaṃ tad anīkaṃ vanaukasām | rakṣasāṃ bhīmakopānām anīkaṃ tu nyavārayat ||

Translation

Ang makapangyarihang pangkat ng mga Vānara na naninirahan sa gubat, habang rumaragasa, ay hinarang ang sumusulong na hanay ng mga Rākṣasa na kakila-kilabot sa kanilang poot.

Word by Word

• पतन्तम्: rushing/falling upon
• पतन्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: पतन्त् (कृदन्त; √पत् गत्यर्थे)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (qualifying तदनीकम्)

• महावीर्यम्: of great prowess
• महावीर्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महावीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महत् + वीर्य); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (qualifying तदनीकम्)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम-विशेषण (qualifying अनीकम्)

• अनीकम्: army/host
• अनीकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनीक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वनौकसाम्: of the forest-dwellers (Vānaras)
• वनौकसाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वन + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वन-ओकस् = 'forest-dweller'); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• रक्षसाम्: of rākṣasas
• रक्षसाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रक्षस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (collective), षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• भीमकोपानाम्: of terribly wrathful (ones)
• भीमकोपानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: भीम + कोप (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास ('भीमः कोपः' = terrible anger); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन (qualifying रक्षसाम्)

• अनीकम्: army/host
• अनीकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनीक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तु: but
• तु: N/A
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (contrast/emphasis)

• न्यवारयत्: checked/stopped
• न्यवारयत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि√वृ (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; causative sense 'checked/held back' (from √वृ/√वार् 'to restrain' in usage)

Context

Rakshasa army troops of mighty prowess, terribly angry, were advancing towards wood dwellers (Vanara troops) and were intercepted by the Vanara troops.

Characters & Entities

• Vānara army (Vanaukasaḥ)
• Rākṣasa army

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Collective duty in a righteous cause: disciplined resistance against oppressive force is part of dharmic warfare.

What is the narrative situation?

The Vānara forces block the enraged Rākṣasa formation as the battle lines meet.

Which character virtue is emphasized?

Cohesion and steadfastness (dhṛti) in defending allies and maintaining the line.