Sarga 78

Verse 1

निकुम्भंनिहतंश्रुत्वाकुम्भं च विनिपातितम् ।रावणःपरमामर्षीप्रजज्वालानलोयथा ।।।।

Nang marinig na napatay si Nikumbha at nabuwal din si Kumbha, si Rāvaṇa—napuspos ng matinding poot—ay nagliyab na parang apoy na biglang sumiklab.

Verse 2

नैरृतःक्रोधशोकाभ्यांद्वाभ्यांतुपरिमूर्छितः ।खरपुत्रंविशालाक्षंमकराक्षमचोदयत् ।।।।

Si Rāvaṇa, nalugmok sa galit at dalamhati at halos mawalan ng ulirat, ay ipinatawag si Makarākṣa, ang malalaking-mata na anak ni Khara.

Verse 3

गच्छपुत्रऽमयाऽजाज्ञप्तोबलेनाभिसमवनितः ।राघवंलक्ष्मणंचैवजहितांश्चवनौकसः ।।।।

“Humayo ka, anak; iniuutos ko ito sa iyo, at sasamahan ka ng hukbo. Patayin mo si Rāghava at si Lakṣmaṇa, at gayundin ang mga Vānara na nananahan sa gubat.”

Verse 4

रावणस्यवचश्श्रुत्वाशूरमानीखरात्मजः ।बाढमित्यब्रवीद्धृष्टोमकराक्षोनिशाचरम् ।।।।

Nang marinig ang salita ni Rāvaṇa, si Makarākṣa—anak ni Khara, mapagmataas sa kanyang kabayanihan—ay buong tapang na sumagot sa panginoon ng mga Rākṣasa: “Bāḍham—mangyayari.”

Verse 5

सोऽभिवाद्यदशग्रीवंकृत्वाचापिप्रदक्षिणम् ।निर्जगामगृहाच्छुभ्राद्रावणस्याज्ञयाबली ।।।।

Pagkatapos yumukod at magbigay-galang kay Daśagrīva (Rāvaṇa), at umikot sa kaniya nang may paggalang, ang makapangyarihang mandirigma ay lumabas mula sa maningning na palasyo, ayon sa utos ni Rāvaṇa.

Verse 6

समीपस्थंबलाध्यक्षंखरपुत्रोऽब्रवीदिदम् ।रथश्चानीयतांशीघ्रंसैन्यंत्वानीयतांत्वरात् ।।।।

Sinabi ng anak ni Khara sa kalapit na pinunò ng hukbo: “Ihanda ang karwahe nang madali, at tipunin ang sandatahan ngayon din, nang walang pag-aatubili.”

Verse 7

तस्यतद्वचनंश्रुत्वाबलाध्यक्षोनिशाचरः ।स्यन्दनं च बलंचैवसमीपंप्रत्यपादयत् ।।।

Nang marinig ang kanyang mga salita, ang pinunong tagapangasiwa ng hukbo na isang nilalang-gabi ay ipinadala ang karwahe at ang mga kawal, at inilapit ang mga ito upang maging handa.

Verse 8

प्रदक्षिणंरथंकृत्वाआरुरोहनिशाचरः ।सूतंसञ्चोदयामासशीघ्रंमेरथमावह ।।।।

Pagkatapos, sa paggalang ay pinalibutan niya nang pakanan ang karwahe, saka sumakay ang nilalang-gabi at inudyukan ang kutsero: “Dalhin mo agad ang aking karwahe!”

Verse 9

अथतान्राक्षसान्सर्वान्मकराक्षोऽब्रवीदिदम् ।यूयंसर्वेप्रयुध्यध्वंपुरस्तान्ममराक्षसाः ।।।।

Pagkaraan, sinabi ni Makarākṣa sa lahat ng mga rākṣasa: “Kayong lahat, mga rākṣasa ko, makipaglaban muna sa unahan ko!”

Verse 10

अहंराक्षसराजेनरावणेनमहात्मना ।आज्ञप्तःसमरेहन्तुंतावुभौरामलक्ष्मणौ ।।।।

Ako’y inutusan ni Rāvaṇa, ang dakilang hari ng mga Rākṣasa, na patayin sa digmaan ang dalawang iyon—si Rāma at si Lakṣmaṇa.

Verse 11

अद्यरामंवधिष्यामिलक्ष्मणं च निशाचराः ।शाखामृगं च सुग्रीवंवानरांश्चशरोत्तमैः ।।।।

Ngayon ay papatayin ko si Rāma at si Lakṣmaṇa; pati si Sugrīva, ang unggoy na gumagala sa mga sanga, at ang mga hukbo ng Vānara—sa aking pinakamahuhusay na palaso.

Verse 12

अद्यशूलनिपातैश्चवानराणांमहाचमूम् ।प्रदहिष्यामिसम्प्राप्तांशुष्केन्धनमिवानलः ।।।।

Ngayon, sa ulang ng mga sibat, susunugin ko ang malaking hukbo ng Vānara na papalapit—gaya ng apoy na lumalamon sa tuyong panggatong.

Verse 13

मकराक्षस्यतच्छ्रुत्वावचनंतेनिशाचराः ।सर्वेनानायुधोपेताबलवन्तःसमाहिताः ।।।।

Nang marinig ng mga gabing-gumagala na Rākṣasa ang mga salita ni Makarākṣa, silang lahat—malalakas, nakatuon ang diwa, at may sari-saring sandata—ay nagtipon at sumulong.

Verse 14

तेकामरूपिणस्सरेदंष्ट्रिणःपिङ्गलेक्षणा ।मातङ्गाइवनर्दन्तोध्वस्तकेशाभयावहाः ।।।।परिवार्यमहाकायामहाकायंखरात्मजम् ।अभिजघ्नुस्ततोहृष्टाश्चालयन्तोवसुन्धराम् ।।।।

Ang mga Rākṣasang yaon—malulupit, nag-iiba-iba ng anyo, may nakausling pangil at mapupulang-dilaw na mga mata—ay umuungal na parang mga elepante; gusot ang buhok at nakapangingilabot ang anyo. Pinaligiran nila ang dambuhalang anak ni Khara; at saka, nagagalak, sila’y sumugod, yumanig ang lupa sa kanilang paglakad.

Verse 15

तेकामरूपिणस्सरेदंष्ट्रिणःपिङ्गलेक्षणा ।मातङ्गाइवनर्दन्तोध्वस्तकेशाभयावहाः ।।6.78.14।।परिवार्यमहाकायामहाकायंखरात्मजम् ।अभिजघ्नुस्ततोहृष्टाश्चालयन्तोवसुन्धराम् ।।6.78.15।।

Ang mga malulupit na Rākṣasa, nag-iiba-iba ng anyo, may pangil at matang mapula-dilaw, ay umuungal na parang mga elepante—gusot ang buhok at kakila-kilabot. Pinaligiran nila ang dambuhalang Makarākṣa, anak ni Khara, at sa galak ay sumalakay, anupa’t yumanig ang lupa.

Verse 16

शङ्खभेरीसहस्राणामाहतानांसमन्ततः ।क्ष्येळितास्फोटितानां च तत्रशब्दोमहानभूत् ।।।।

At noon ay sumiklab sa lahat ng dako ang napakalakas na ingay: libu-libong tambuli at tambol-pandigma ang pinatugtog, at sumabay pa ang sigawan at ang malalakas na palakpak ng mga bisig ng mga mandirigma.

Verse 17

प्रभ्रष्टोऽथकरात्तस्यप्रतोदस्सारथेस्तदा ।पपातसहसादैवाद्ध्वजस्तस्यतुरक्षसः ।।।।

Noon, ang panghampas ng karwahero ay nadulas sa kaniyang kamay at biglang nahulog; at ang watawat ng rakṣasa ring iyon, sa biglang liko ng tadhana, ay bumagsak—isang masamang pangitain.

Verse 18

तस्यतेरथसंयुक्ताहयाविक्रमवर्जिताः ।चरणैराकुलैर्गत्वादीनाःसास्रमुखाययुः ।।।।

Ang kaniyang mga kabayong nakakabit sa karwahe ay nawalan ng sigla; sa paglakad na pasuray at magulo ang mga hakbang, sila’y umusad na lupaypay, at ang kanilang mga mukha’y basâ ng luha.

Verse 19

प्रवातिपवनस्तस्मिन् सपांसुःखरदारुणः ।निर्याणेतस्यरौद्रस्यमकराक्षस्यदुर्मतेः ।।।।

Sa pag-alis ng mabagsik at masamang-isip na Makarākṣa, umihip ang hanging marahas at nakapangingilabot, na nagbubunsod ng alikabok sa lahat ng dako.

Verse 20

तानिदृष्टवानिमित्तानिराक्षसावीर्यवत्तमाः ।अचिन्त्यनिर्गतास्सर्वेयत्रतौरामलक्ष्मणौ ।।।।

Nang makita nila ang mga tandang iyon, ang pinakamatatapang na Rākṣasa’y hindi nagpaapekto; at silang lahat ay lumabas at nagmartsa patungo sa kinaroroonan nina Rāma at Lakṣmaṇa.

Verse 21

घनगजमहिषाङ्गतुल्यवर्णास्समरमखेष्वसकृद्गदासिभिन्नाः ।अहमहमितियुद्धकौशलास्तेरजनीचराःपरिबभ्रमुर्नदन्तः ।।।।

Yaong mga mandirigmang gumagala sa gabi—maitim ang kulay na tulad ng ulap-bagyo, elepante at kalabaw—sanay sa digmaan, at paulit-ulit nang nasugatan ng pamalo at tabak, ay naglibot na umuungal, sumisigaw: “Ako! Ako!”