Sarga 77
निकुम्भवधः — The Slaying of Nikumbha (Hanuman’s Duel)
युद्धकाण्ड
Sa Sarga 77, si Nikumbha—nagngangalit nang makita ang pagbagsak ng kanyang kapatid sa kamay ni Sugrīva—ay humarap sa mga pinunong vanara na may nakapanghihilakbot na anyo at maringal na kasangkapang pandigma. Kinuha niya ang mapalad na parigha (bakal na pamalo), na inihalintulad sa tuktok ng Mahendra, at sa malakas na ungol ay pinaikot ito nang ubod-lakas na wari’y umiikot ang langit. Sandaling napatigil ang magkabilang hukbo sa takot, at nahayag na ang loob at paninindigan ay mahalagang sandata sa digmaan. Si Hanumān lamang ang nanatiling matatag, iniharap ang kanyang dibdib. Nang tumama ang parigha, ito’y nabasag at nagkadurug-durog, na nagpatunay sa di-matitinag na lakas ni Hanumān at sa kawalang-saysay ng hilaw na dahas laban sa disiplinadong kapangyarihan. Gumanti si Hanumān ng matinding suntok; kahit siya’y dakmain at buhatin, muli pa rin siyang tumama. Nang makawala, ibinagsak niya si Nikumbha, lumundag sa dibdib nito, at sa isang marahas na pagliko ay binali ang leeg, tinapos ang tunggalian. Nagdiwang ang mga vanara; samantalang ang takot ay kumalat sa hanay ng mga rākṣasa. Pagkaraan ng pagbagsak ng pinuno, ang salaysay ay tumungo sa mas tumitinding labanan na kinasasangkutan ni Rāma at isang kampeong rākṣasa na tinatawag na Makara, hudyat ng pag-igting ng digmaan.
Shlokas
Verse 1
निकुम्भोभ्रातरंदृष्टवासुग्रीवेणनिपातितम् ।प्रदहन्निवकोपेनवानरेन्द्रमवैक्षत ।।।।
Nang makita ni Nikumbha ang kapatid niyang ibinagsak ni Sugrīva, tinitigan niya ang hari ng mga Vānara sa naglalagablab na poot, na wari’y susunugin ito sa titig.
Verse 2
ततस्स्रग्दामसन्नद्धंदत्तपञ्चाङ्गुलंशुभम् ।आददेपरिघंवीरोमहेन्द्रशिखरोपमम् ।।।।
Pagkaraan, ang bayaning si Nikumbha, na may suot na kuwintas ng bulaklak, ay dinampot ang mapalad na pamalong bakal na limang daliri ang lapad—isang sandatang tulad ng tuktok ng Bundok Mahendra.
Verse 3
हेमपट्टपरिक्षिप्तंवज्रविद्रुमभूषितम् ।यमदण्डोपमंभीमंरक्षसांभयनाशनम् ।।।।
Ito’y nabigkis ng gintong pisi, pinalamutian ng diyamante at koral; kakila-kilabot na tulad ng pamalo ni Yama, at sandatang pumapawi ng takot sa mga rākṣasa.
Verse 4
तमाविध्यमहातेजाश्शक्रध्वजसमंतदा ।निननादविवृत्तास्योनिकुम्भोभीमविक्रमः ।।।।
Pagkaraan, si Nikumbha na may kakila-kilabot na lakas, bibig na nakanganga sa pag-ungal, ay iwinasiwas ang maningning na sandatang yaon na tulad ng watawat ni Indra, at buong bagsik na sumalakay.
Verse 5
उरोगतेननिष्केणभुजस्थैरङ्गदैरपि ।कुण्डलाभ्यां च चित्राभ्यांमालया च विचित्रया ।।।।निकुम्भोभूषणैर्भातितेनस्मपरिघेण च ।यथेन्द्रधनुषामेघस्सविद्युत्स्तनयित्नुमान् ।।।।
Si Nikumbha ay nagningning sa mga palamuti—gintong baluti sa dibdib, mga armlet sa bisig, mariringal na hikaw, at makulay na kuwintas—at tangan ang kanyang bakal na pamalo; wari’y ulap na may kidlat at kulog, na sinasapinan ng bahaghari ni Indra.
Verse 6
उरोगतेननिष्केणभुजस्थैरङ्गदैरपि ।कुण्डलाभ्यां च चित्राभ्यांमालया च विचित्रया ।।6.77.5।।निकुम्भोभूषणैर्भातितेनस्मपरिघेण च ।यथेन्द्रधनुषामेघस्सविद्युत्स्तनयित्नुमान् ।।6.77.6।।
Si Nikumbha ay nagningning sa mga palamuti—gintong baluti sa dibdib, mga armlet sa bisig, mariringal na hikaw, at makulay na kuwintas—at tangan ang kanyang bakal na pamalo; wari’y ulap na may kidlat at kulog, na sinasapinan ng bahaghari ni Indra.
Verse 7
परिघाग्रेणपुष्पोटवातग्रथनिर्महात्मनः ।प्रजज्वालसघोषश्चविधूमइवपावकः ।।।।
Sa pag-ikot ng dakilang mandirigma sa dulo ng kanyang pamalong bakal, sumabog ang buhawi ng hangin; nagliyab ito na may dagundong, na wari’y apoy na walang usok.
Verse 8
नगर्याविटपावत्यागन्धर्वभवनोत्तमैः ।सतारग्रहनक्षत्रंसचन्द्रंसमहाग्रहम् ।।।।निकुम्भपरिघाघूर्णंभ्रमतीवनभस्थ्सलम् ।
Ang langit—na wari’y may lungsod na Viṭapavatī na may mariringal na tahanan ng mga Gandharva, at punô ng mga bituin, mga konstelasyon, ng buwan at ng malalaking planeta—ay tila umiikot, na para bang pinaikid ng umiindayog na pamalong bakal ni Nikumbha.
Verse 9
दुरासदश्चसञ्जज्ञेपरिघाभरणप्रभः ।।।।कपीनांसनिकुम्भाग्निर्युगान्ताग्निरिवोत्थितः ।
Ang ningning niya—sumisiklab mula sa pamalong bakal at sa kanyang mga palamuti—ay naging di-malapitan; sa mga hukbo ng Vānara, si Nikumbha’y nag-alab na parang apoy ng yugto ng wakas ng panahon.
Verse 10
राक्षसावानराश्चापि न शेकुस्स्पन्दितुंभयात् ।।।।हनूमांस्तुविवृत्योरस्तस्थौतस्याग्रतोबली ।
Ang mga Rākṣasa—pati na ang mga Vānara—ay hindi man lamang makakilos sa takot; ngunit ang makapangyarihang Hanumān, inilantad ang dibdib, ay tumindig na matatag sa harap niya.
Verse 11
परिघोपमबाहुस्तुपरिघंभास्करप्रभम् ।।।।बलीबलवतस्तस्यपातयामासवक्षसि ।
Ang makapangyarihang Rākṣasa na ang mga bisig ay tila mga pamalong bakal, ay ibinagsak ang kanyang pamalong kasingliwanag ng araw sa dibdib ng malakas na Hanumān.
Verse 12
स्थिरेतस्योरसिव्यूढेपरिघश्शतधाकृतः ।।।।विकीर्यमाणस्सहसाउल्काशतमिवाम्बरे ।
Pagbagsak nito sa malapad at matatag niyang dibdib, ang pamalong bakal ay nabasag sa sandaang piraso, at biglang nagkalat na parang sandaang bulalakaw sa langit.
Verse 13
स तुतेनप्रहारेणविचचालमहाकपिः ।।।।परिघेणसमाधूतोयथाभूमिचलेऽचलः ।
Bagaman tinamaan at nayanig ng hampas ng bakal na pamalo, ang dakilang unggoy ay nanatiling hindi natitinag—matatag tulad ng isang bundok kahit lumilindol ang lupa.
Verse 14
तथाभिहतस्तेनहनुमान् प्लवगोत्तमः ।।।।मुष्टिंसम्वर्तयामासबलेनातिमहाबलः ।
Sa gayon tinamaan, si Hanuman—ang pinakamahusay sa mga unggoy, na may pambihirang lakas—ay ikinuyom ang kanyang kamao nang buong lakas.
Verse 15
तमुद्यम्यमहातेजानिकुम्भोरसिवीर्यवान् ।।।।अभिचिक्षेपवेगेनवेगवान् वायुविक्रमः ।
Pagkatapos, ang maningning at magiting na si Hanuman—na mabilis gaya ng Hangin—ay itinaas ang kanyang kamao at mabilis na inihampas ito sa dibdib ni Nikumbha.
Verse 16
ततःपुस्फोटचर्मास्यप्रसुस्राव च शोणितम् ।।।।मुष्टिनातेनसञ्जज्ञेमेघेविद्युदिवोत्थिता ।
Pagkatapos ay nabiyak ang kanyang balat at nagsimulang umagos ang dugo; mula sa suntok na iyon, tila isang kidlat na kumislap mula sa ulap.
Verse 17
सःतुतेनप्रहारेणनिकुम्भोविचचाल ह ।।।।स्वस्थश्चापिनिजग्राहहनूमन्तंमहाबलम् ।
Gayunpaman, sa suntok na iyon ay hindi sumuko si Nikumbha; sa pagbawi ng kanyang sarili, sinunggaban niya ang makapangyarihang si Hanuman.
Verse 18
चुक्रुशुस्तदासङ्ख्येभीमंलङ्कानिवासिनः ।।।।निकुम्भेनोद्यतंदृष्टवाहनूमन्तंमहाबलम् ।
Sa gitna ng labanan, ang mga naninirahan sa Lanka ay sumigaw nang may takot nang makita nilang binuhat ni Nikumbha ang makapangyarihang si Hanuman.
Verse 19
तदाह्रियमाणोऽपिकुम्भकर्णात्मजेन ह ।।।।आजघानानिलसुतोवज्रकल्पेनमुष्टिना ।
Kahit siya ay tinatangay ng anak ni Kumbhakarna, ang anak ng Hangin ay sumuntok gamit ang kamaong kasing-tigas ng kidlat.
Verse 20
आत्मानंमोक्षयित्वाथक्षितावभ्यवपद्यत ।।।।हनूमानुन्ममाथाशुनिकुम्भंमारुतात्मजः ।
Pagkatapos, pinalaya ni Hanuman, ang anak ng Hangin, ang kanyang sarili, tumalon sa lupa at agad na sinalakay nang marahas si Nikumbha.
Verse 21
निक्षिप्यपरमायत्तोनिकुम्भंनिष्पिपेष ह ।।।।उत्पत्यचास्यवेगेनपपातोरसिवीर्यवान् ।
Sa pamamagitan ng matinding pagsisikap, inihagis niya si Nikumbha pababa at dinurog siya; pagkatapos, mabilis na tumalon ang makapangyarihan at dumagan sa kanyang dibdib.
Verse 22
परिगृह्य च बाहुभ्यांपरिवृत्यशिरोधराम् ।।।।उत्पाटयामानशिरोभैरवंनदतोमहत् ।
Hinawakan siya gamit ang parehong mga braso at pinihit ang kanyang leeg, pinugot ni Hanuman ang kanyang ulo habang si Nikumbha ay sumisigaw nang malakas at kakila-kilabot.
Verse 23
अथनिनदतिसादितेनिकुम्भेपवनसुतेनरणेबभूवयुद्धम् ।दशरथसुतराक्षसेन्द्रसून्वोर्भृशतरमागतरोषयोस्सुभीमम् ।।।।
Nang si Nikumbha, na sumisigaw pa, ay napatay sa larangan ng digmaan ng anak ng Diyos ng Hangin, sumiklab ang isang lubhang kakila-kilabot at marahas na labanan sa pagitan ng anak ni Daśaratha at ng anak ng hari ng mga rākṣasa, kapwa nag-aalab sa matinding poot.
Verse 24
व्यपेतेतुजीवेनिकुम्भस्यहृष्टाविनेदुःप्लवङ्गादिशस्सस्वनुश्च ।चचालेवचोर्वीपफालेवचद्यौर्भयंराक्षसानांबलंचाविवेश ।।।।
Nang pumanaw ang buhay ni Nikumbha, nagalak ang mga plavaṅga at nagsigawan, at umalingawngaw ang mga dako; waring yumanig ang lupa, waring nabiyak ang langit, at sinakmal ng takot ang hukbo ng mga rākṣasa.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Hanumān’s deliberate refusal to retreat when both armies are immobilized by fear; he absorbs the strike openly (showing his chest) and responds with measured, decisive force to neutralize a dangerous commander, reflecting duty-bound courage rather than reckless aggression.
Even without extended dialogue, the episode teaches that inner steadiness (dhairya) and trained strength can render intimidation ineffective; fear is shown as a collective contagion, while composure enables right action aligned with the larger dharmic objective.
The chapter uses landmark similes—Mahendra mountain, Indra’s banner and rainbow, and the celestial city Vitapavatī/Alakā—to scale the combat imagery; these references function as cultural indexing devices that place the duel within a cosmically resonant battlefield aesthetic.