Sarga 64

Verse 1

तदुक्तमतिकायस्यबलिनोबाहुशालिनः ।कुम्भकर्णस्यवचनंश्रुत्वोवाचमहोदरः ।।।।

Nang marinig ni Mahodara ang mga salitang iyon ni Kumbhakarṇa—na may dambuhalang katawan, makapangyarihang lakas, at matitibay na bisig—siya’y sumagot.

Verse 2

कुम्भकर्णकुलेजातोधृष्टःप्राकृतदर्शनः ।अवलिप्तो न शक्नोषिकृत्यंसर्वत्रवेदितुम् ।।।।

Kumbhakarṇa, bagama’t isinilang sa marangal na angkan, ikaw ay mapangahas at magaspang ang pag-unawa; sa kapalaluan, hindi mo matukoy sa anumang pagkakataon ang nararapat gawin.

Verse 3

कुम्भकर्णकुलेजातोधृष्टःप्राकृतदर्शनः ।अवलिप्तो न शक्नोषिकृत्यंसर्वत्रवेदितुम् ।।6.64.2।।

O Kumbhakarna! Bagama’t isinilang ka sa marangal na angkan, ikaw ay mapangahas at mababa ang pag-iisip; dahil sa kapalaluan, hindi mo matukoy sa anumang bagay kung ano ang nararapat gawin.

Verse 4

स्थानंवृद्धिं च हानि च देशकालविभागवित् ।आत्मनश्चपरेषां च बुध्यतेराक्षसर्षभः ।।।।

Yaong toro sa mga rākṣasa—si Rāvaṇa—na bihasa sa pagkakaiba ng panahon at pook, ay nauunawaan ang katatagan, pag-unlad, at pagkalugmok ng sarili at ng kaniyang mga kaaway.

Verse 5

यत्तुशक्यंबलवताकर्तुंप्राकृतबुद्धिना ।अनुपासितवृद्धेनकःकुर्यात्तादृशंनरः ।।।।

Ang magagawa ng isang malakas na taong karaniwang pag-unawa, na hindi nahubog sa payo ng matatanda—sinong taong may pag-unawa ang gagawa ng gayong bagay sa ganyang paraan?

Verse 6

यांस्तुधर्मार्थकामांस्त्वंब्रवीषिपृथगाश्रयान् ।अवबोद्धुंस्वभावेतान्नहिलक्षणमस्तितान् ।।।।

Tungkol sa dharma, artha, at kāma, sinasabi mong magkakahiwalay at magkakasalungat ang kanilang pinagbabatayan; subalit sa kanilang tunay na likas, wala namang tiyak na tanda na lubos silang mapaghihiwalay.

Verse 7

कर्मचैवहिसर्वेषांकारणानांप्रयोजकम् ।श्रेयःपापीयसांचात्रफलंभवतिकर्मणाम् ।।।।

Ang gawa (karma) nga ang nagpapakilos sa lahat ng mga sanhi; at dito, ang bunga ng mga gawa ay nagiging mapagpala o mapaminsala, ayon sa uri ng ginawa.

Verse 8

निश्श्रेयसफलावेवधर्मार्थावितरावपि ।अधर्मानर्थयोःप्राप्तिःफलं च प्रत्यवायिकम् ।।।।

Ang dharma at artha—at maging ang iba pang layunin—ay nagbubunga ng tunay na kabutihan kapag wasto ang pagsunod; ngunit mula sa adharma at sa kapahamakan, ang natatamo ay salungat at mapanirang bunga.

Verse 9

ऐहलौकिकपारक्यंकर्मपुम्भिर्निषेव्यते ।कर्माण्यपितुकल्यानिलभतेकाममास्थितः ।।।।

Ang mga tao’y gumagawa ng mga gawa para sa gantimpala sa mundong ito at sa kabila; ngunit ang nakapirmi lamang sa pagnanasa, kahit sa mabubuting gawa, ay nakakamit lamang ang kaaya-ayang anyo ng “pakinabang,” hindi ang pinakamataas na kabutihang nakaugat sa dharma.

Verse 10

तत्रक्लुप्तमिदंराज्ञाहृदिकार्यंमतं च नः ।शत्रौहिसाहसंयत्स्यात्किमिवात्रापनीयते ।।।।

Noon, ang hari ay matagal nang nagpasya sa gawaing ito sa kanyang puso, at kami man ay sumang-ayon; kaya ito’y naisakatuparan. Sapagkat laban sa kaaway, ano ba ang masisisi sa isang matapang na hakbang?

Verse 11

एकस्यैवाभियानेतुहेतुर्यःकथितस्त्वया ।तत्राप्यनुपपन्नंतेवक्ष्यामियदसाधु च ।।।।

Ngunit tungkol sa paglusob mong mag-isa—ang dahilan na sinabi mo ay, kahit doon, hindi katanggap-tanggap at hindi nararapat. Sasabihin ko sa iyo kung bakit.

Verse 12

येनपूर्वंजनस्थानेबहवोऽतिबलाहताः ।राक्षसाराघवंतंत्वंकथमेकोजयिष्यसि ।।।।

Yaong si Rāghava na noon sa Janasthāna ay pumatay ng marami at lubhang malalakas na Rākṣasa—paano mo siya, mag-isa, mapagtatagumpayan?

Verse 13

येपुरानिर्जितास्तेनजनस्थानेमहौजसः ।राक्षसांस्तान्पुरेसर्वान्भीतानद्यापिपश्यसि ।।।।

Ang mga makapangyarihang Rākṣasa na minsang napasuko niya sa Janasthāna—narito mo silang lahat sa lungsod hanggang ngayon, nanginginig pa rin sa takot.

Verse 14

तंसिंहमिवसङ्क्रुद्धंरामंदशरथात्मजम् ।सर्पंसुप्तमिवबुद्ध्यप्रबोधयितुमिच्छसि ।।।।

Nais mo bang gisingin, sa kabila ng iyong pagkaalam, si Rāma na anak ni Daśaratha—na gaya ng leon na nagngangalit, gaya ng ahas na natutulog?

Verse 15

ज्वलन्तंतेजसानित्यंक्रोधेन च दुरासदम् ।कस्तंमृत्युमिवासह्यमासादयितुमर्हति ।।।।

Laging nagliliyab sa kapangyarihan, at sa galit ay di malalapitan—sino ang mangangahas lumapit sa kanya, na di matitiis na parang mismong Kamatayan?

Verse 16

संशयस्थमिदंसर्वंशत्रोःप्रतिसमासने ।एकस्यगमनंतत्र न हिमेरोचतेभृशम् ।।।।

Sa harap ng kaaway na tuwirang kaharap, ang buong hukbong ito’y nasa panganib; kaya ang pagpunta mo roon nang mag-isa ay hindi ko lubos na ikinatutuwa.

Verse 17

हीनार्थस्तुसमृद्धार्थंकोरिपुंप्राकृतंयथा ।निश्चित्यजीवितत्यागेवशमानेतुमिच्छति ।।।।

Sino, na salat sa lakas at yaman, ang magnanais—gaya ng karaniwang hangal—na magpasakop sa kaaway na sagana sa kapangyarihan, matapos pagpasyahang ialay ang sariling buhay?

Verse 18

यस्यनास्तिमनुष्येषुसदृशोराक्षसोत्तम ।कथमाशंससेयोद्धुंतुल्येनेन्द्रविवस्वतोः ।।।।

O pinakadakila sa mga Rākṣasa, sa mga tao’y wala ni isa mang kapantay niya; paano mo inaasahang makipaglaban sa isang kasingtulad ni Indra at ni Vivasvān, ang Araw?

Verse 19

एवमुक्त्वातुसम्रब्दःकुम्भकर्णंमहोदरः ।उवाचरक्षसांमध्येरावणंलोकरावणम् ।।।।

Pagkasabi nito, si Mahodara—nagngangalit at nababagabag—ay nagsalita kay Rāvaṇa, ang ‘tagapagpahirap ng daigdig’, sa gitna ng mga Rākṣasa, hinggil kay Kumbhakarṇa.

Verse 20

लब्ध्वापुनस्त्वंवैदेहींकिमर्थंसम्प्रजल्पसि ।यदीच्छसितदासीतावशगातेभविष्यति ।।।।

Ngayong nakuha mo na si Vaidehī, bakit ka pa nagdadaldal nang ganyan? Kung nanaisin mo, si Sītā ay magiging masunurin sa iyo.

Verse 21

दृष्टःकश्चदुपायोमेसीतोपस्थानकारकः ।रुचितश्चेत्स्वयाबुध्याराक्षसेन्द्र तंशृणु ।।।।

O Hari ng mga Rākṣasa! May natunghayan akong isang paraan upang madala si Sītā sa iyong harapan at mapalapit ang kanyang loob. Kung ito’y kalugdan ng iyong pag-iisip, pakinggan mo.

Verse 22

अहंद्विजिह्वस्सम्ह्रादीकुम्भकर्णोवितर्दनः ।पञ्चरामवधायैतेनिर्यान्त्वित्यवघोषय ।।।।

Ipahayag mo ito: 'Ako, si Dvijihva, si Samhradi, si Kumbhakarna, at si Vitardana—kaming lima ay hahayo upang paslangin si Rama.'

Verse 23

ततोगत्वावयंयुद्धंदास्यामस्तस्ययत्नतः ।जेष्यामोयदितेशत्रून्नोपायैःकृत्यमस्तिनः ।।।।

Kaya, sa paghayo namin, kami ay makikipaglaban sa kanya nang buong lakas. Kung aming malupig ang iyong mga kaaway, hindi na natin kailangan pang gumamit ng ibang pamamaraan.

Verse 24

अथजीवतिनश्शत्रुर्वयं च कृतसम्युगाः ।ततस्तदभिपत्स्यामोमनसायत्समीक्षितम् ।।।।

Kung ang ating kaaway ay buhay pa matapos kaming makipaglaban, aming isasagawa ang planong aming pinag-isipan na.

Verse 25

वयंयुद्धादिहेष्यामोरुधिरेणसमुक्षिताः ।विदार्यस्वतनुंबाणैरामनामाङ्कितैश्शितैः ।।।।

Kami ay babalik dito mula sa labanan, naliligo sa dugo, na ang aming mga katawan ay tadtad ng matatalim na palaso na may tatak ng pangalan ni Rama.

Verse 26

भक्षितोराघवोऽस्माभिर्लक्ष्मणश्चेतिवादिनः ।तवपादौग्रहीष्यामस्त्वंनःकामंप्रपूरय ।।।।

Sasabihin naming, 'Sina Rama at Lakshmana ay aming nilamon,' at kami ay kakapit sa iyong mga paa. Pagkatapos ay dapat mong tuparin ang aming nais.

Verse 27

ततोऽवघोषयपुरेगजस्कन्धेनपार्थिव ।हतोरामस्सहभ्रात्राससैन्यइतिसर्वतः ।।।।

O Hari, ipahayag mo sa buong lungsod, sa pamamagitan ng mga sugo na nakasakay sa likod ng elepante: “Napatay na si Rama, kasama ang kanyang kapatid at ang buong hukbo,” sa lahat ng dako.

Verse 28

प्रीतोनामततोभूत्वाभृत्यानांत्वमरिन्दम ।भोगांश्चपरिवारांश्चकामांश्चवसुदापय ।।।।

O manlulupig ng mga kaaway! Pagkatapos, bilang tanda ng kagalakan, ipagkaloob mo sa mga lingkod at mga kasama ang mga handog at kaluguran, at bigyan sila ng yaman ayon sa kanilang nais.

Verse 29

ततोमाल्यानिवासांसिवीराणामनुलेपनम् ।पेयं च बहुयोधेभ्यस्स्वयं च मुदितःपिब ।।।।

Pagkatapos, ipamahagi sa mga bayani ang mga kuwintas ng bulaklak, mga kasuotan, at mga pabango; bigyan ang mga mandirigma ng saganang inumin, at uminom ka rin nang may pusong masaya.

Verse 30

ततोऽस्मिन् बहुलीभूतेकौलीनेसर्वतोगते ।भक्षितस्ससुहृद्रामोराक्षसैरितिविश्रुते ।।।।प्रविश्याश्वास्यचापित्वंसीतांरहसिसान्त्वय ।धनधान्यैश्चकामैश्चरत्नैश्चानांप्रलोभय ।।।।

Pagkatapos, nang kumalat na sa lahat ng dako—sa mga mararangal at sa buong lupain—ang balitang “Nilamon ng mga Rakshasa si Rama, kasama ang kanyang mga kaibigan,” pumasok ka at palihim na aliwin at patatagin ang loob ni Sita; saka mo siya akitin sa yaman at butil, sa mga kaluguran, at sa mga hiyas.

Verse 31

ततोऽस्मिन् बहुलीभूतेकौलीनेसर्वतोगते ।भक्षितस्ससुहृद्रामोराक्षसैरितिविश्रुते ।।6.64.30।।प्रविश्याश्वास्यचापित्वंसीतांरहसिसान्त्वय ।धनधान्यैश्चकामैश्चरत्नैश्चानांप्रलोभय ।।6.64.31।।

Pumasok ka, at sa lihim ay payapain at palakasin ang loob ni Sītā; aliwin mo siya. Pagkatapos ay akitin mo siya sa yaman at ani, sa mga kaligayahan, at sa mga hiyas, upang mapasaiyo siya.

Verse 32

अनयोपधयाराजन् भयशोकानुबन्धया ।अकामात्वद्वशंसीतानष्टनाथाभविष्यति ।।।।

O Hari, sa pamamagitan ng ganitong pakana na may kasamang takot at dalamhati, si Sītā—kahit ayaw—ay mapapasailalim sa iyong kapangyarihan, sa pag-aakalang nawala na ang kanyang panginoon.

Verse 33

ञ्जनीयम्हिभर्तारंविनष्टमवगम्यसा ।नैराश्यात् स्त्रीलघुत्वाच्चत्वद्वशंप्रतिपत्स्यते ।।।।

Kapag naunawaan niyang ang kanyang kaibig-ibig na asawa ay napahamak, dahil sa kawalang-pag-asa at sa kahinaan na iniuugnay sa kababaihan, siya’y mapapasailalim sa iyong kapangyarihan.

Verse 34

सापुरासुखसम्वृद्धासुखार्हादुःखकर्शिता ।त्वय्यधीनंसुखंज्ञात्वासर्वथोगमिष्यति ।।।।

Siya na dating pinalaki sa ginhawa at tunay na karapat-dapat sa ligaya, ngayo’y pinahina ng dalamhati; at sa pagkaalam na ang kanyang kaligayahan ay nakasalalay sa iyo, sa lahat ng paraan ay lalapit siya sa iyo.

Verse 35

एतत्सुनीतंममदर्शनेनरामंहिदृष्टवैभवेदनर्धः ।इहैवतेसेत्स्यतिमोत्सुकोभूर्महानयुद्धेनसुखस्यलाभः ।।।।

Sa aking pagtingin, ito ang pinakamainam na landas: kapag nakita mo si Rāma, ang kapahamakan ay tiyak. Kaya rito pa lamang ay magtatagumpay ka; huwag kang magmadali sa digmaan—sapagkat malaking biyaya ang makakamit mo nang walang labanan.

Verse 36

अदृष्टसैन्योह्यनवाप्तसंशयोरिपूनयुद्धेनजयन् जनाधिप ।यशश्चपुण्यं च महन्महीपतेश्रशियं च कीर्तिं च चिरं ।।।।

O panginoon ng mga tao! Ang haring dumadaig sa mga kaaway nang di nasusugatan ang kaniyang hukbo, nang walang panganib at walang digmaan—yaong makapangyarihang tagapamahala ng lupa ay nagkakamit ng dakilang puri at banal na kabutihan, at ng pangmatagalang kasaganaan at katanyagan.