Shloka 43

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

Devanagari script

तेषांप्रहारान् सचकारमोघान् रक्षोधिपोबाणशतैःशिताग्रैः ।तान्वानरेन्द्रानपिबाणजालैर्बिभेदजाम्बूनदचित्रपुङ्खैः ।।6.59.43।।

Transliteration

teṣāṃ prahārān sa cakāra moghān rakṣodhipo bāṇaśataiḥ śitāgraiḥ |

tān vānarendrān api bāṇajālair bibheda jāmbūnada-citrapuṅkhaiḥ ||6.59.43||

Translation

Ngunit ginawang walang saysay ng panginoon ng mga rākṣasa ang kanilang mga hampas sa pamamagitan ng daan-daang palasong matutulis; at sa ulang ng mga palaso—gintong kumikislap at sari-saring balahibo—ay tinusok niya maging ang mga pinunò ng mga vānarā.

Word by Word

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: सम्बन्ध (genitive relation: 'of them')
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (genitive), बहुवचन (plural), सर्वनाम-शब्दः; लिङ्गम् अप्रासंगिकम् (pronoun)

• प्रहारान्: attacks / blows
• प्रहारान्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: प्रहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया-विभक्ति (accusative), बहुवचन (plural)

• सः: he
• सः: कर्ता (agent)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा-विभक्ति (nominative), एकवचन (singular), सर्वनाम-शब्दः

• चकार: made / rendered
• चकार: क्रिया (verbal action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) — परस्मैपदी
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (singular), परस्मैपदम्

• मोघान्: futile / ineffective
• मोघान्: कर्म-विशेषण (qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: मोघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया-विभक्ति (accusative), बहुवचन (plural); विशेषणम् (qualifies प्रहारान्)

• रक्षोधिपः: the lord of the Rakshasas
• रक्षोधिपः: कर्ता (agent; apposition to सः)
• Type: Noun
• Root: रक्षस् + अधिप (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा-विभक्ति (nominative), एकवचन (singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (रक्षसाम् अधिपः)

• बाणशतैः: with hundreds of arrows
• बाणशतैः: करण (instrument/means)
• Type: Noun
• Root: बाण + शत (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), तृतीया-विभक्ति (instrumental), बहुवचन (plural); षष्ठी-तत्पुरुषः (बाणानां शतानि)

• शिताग्रैः: sharp-pointed
• शिताग्रैः: करण-विशेषण (qualifier of instrument)
• Type: Adjective
• Root: शित + अग्र (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), तृतीया-विभक्ति (instrumental), बहुवचन (plural); विशेषणम् (qualifies बाणशतैः/बाणैः implied); कर्मधारयः (शितम् अग्रं येषाम्)

• तान्: them
• तान्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया-विभक्ति (accusative), बहुवचन (plural), सर्वनाम-शब्दः

• वानरेन्द्रान्: the lords/kings of the Vanaras
• वानरेन्द्रान्: कर्म (object; in apposition to तान्)
• Type: Noun
• Root: वानर + इन्द्र (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया-विभक्ति (accusative), बहुवचन (plural); षष्ठी-तत्पुरुषः (वानराणाम् इन्द्राः)

• अपि: even / also
• अपि: सम्बन्ध/अलंकार (emphasis/particle; no karaka)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (particle) — 'even/also'

• बाणजालैः: with nets/volleys of arrows
• बाणजालैः: करण (instrument/means)
• Type: Noun
• Root: बाण + जाल (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), तृतीया-विभक्ति (instrumental), बहुवचन (plural); षष्ठी-तत्पुरुषः (बाणानां जालानि)

• बिभेद: pierced / struck / split
• बिभेद: क्रिया (verbal action)
• Type: Verb
• Root: भिद् (धातु) — परस्मैपदी
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (singular), परस्मैपदम्

• जाम्बूनदचित्रपुङ्खैः: with arrows having variegated golden feathers/shafts
• जाम्बूनदचित्रपुङ्खैः: करण-विशेषण (qualifier of instrument)
• Type: Adjective
• Root: जाम्बूनद + चित्र + पुङ्ख (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), तृतीया-विभक्ति (instrumental), बहुवचन (plural); विशेषणम् (qualifies बाणजालैः/बाणैः implied); कर्मधारयः (जाम्बूनदेन चित्राः पुङ्खाः येषाम्)

Context

The Rakshasa Lord made the mountain peaks useless by the hundreds of arrows released by him. The streams of arrows with golden shafts could resist the Rakshasas and strike the Vanara king.

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Vānara leaders
• arrows (bāṇa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is tested under unequal force: righteousness does not guarantee immediate success, but perseverance amid superior weaponry is part of the epic’s moral landscape.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa counters the charging vānaras by neutralizing their rock-attacks and then wounding them with dense arrow-fire.

Which character virtue is emphasized?

Steadfastness under pressure—leaders are singled out and struck, showing how battles target the strong first.