Sarga 37

Verse 1

नरवानरराजौतौसतुवायुसुतःकपिः ।जाम्बवानृक्षराजश्चराक्षसश्चविभीषणः ।।।।अङ्गदोवालिपुत्रश्चसौमित्रिश्शरभःकपिः ।सुषेणस्सहदायादोमैन्दोद्विविदएवच ।।।।गजोगवाक्षःकुमुदोनलोऽथपनसस्तथा ।अमित्रविषयंप्राप्तास्समवेतास्समर्धयन् ।।।।

Si Sugrīva, hari ng mga tao at mga Vānara, kasama si Hanumān na anak ni Vāyu, si Jāmbavān na panginoon ng mga oso, at ang Rākṣasa na si Vibhīṣaṇa; gayundin si Aṅgada na anak ni Vāli, si Saumitrī (Lakṣmaṇa), ang Vānara na si Śarabha, si Suṣeṇa kasama ang kanyang mga kaangkan, sina Mainda at Dvivida, sina Gaja, Gavākṣa, Kumuda, Nala, at Panasa—nang marating ang kuta ng kaaway, ay nagtipon at nag-usap-usap upang magpasiya.

Verse 2

नरवानरराजौतौसतुवायुसुतःकपिः ।जाम्बवानृक्षराजश्चराक्षसश्चविभीषणः ।।6.37.1।।अङ्गदोवालिपुत्रश्चसौमित्रिश्शरभःकपिः ।सुषेणस्सहदायादोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.37.2।।गजोगवाक्षःकुमुदोनलोऽथपनसस्तथा ।अमित्रविषयंप्राप्तास्समवेतास्समर्धयन् ।।6.37.3।।

Naroon si Aṅgada, anak ni Vāli, at si Saumitrī (Lakṣmaṇa), kasama ang unggoy na si Śarabha; at si Suṣeṇa na may mga kamag-anak, gayundin sina Mainda at Dvivida—pawang nagkatipon.

Verse 3

नरवानरराजौतौसतुवायुसुतःकपिः ।जाम्बवानृक्षराजश्चराक्षसश्चविभीषणः ।।6.37.1।।अङ्गदोवालिपुत्रश्चसौमित्रिश्शरभःकपिः ।सुषेणस्सहदायादोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.37.2।।गजोगवाक्षःकुमुदोनलोऽथपनसस्तथा ।अमित्रविषयंप्राप्तास्समवेतास्समर्धयन् ।।6.37.3।।

Sina Gaja, Gavaksha, Kumuda, Nala, at Panasa ay nakarating din sa lupain ng kaaway; nagtipon-tipon sila at pinag-usapan ang gagawing pagkilos.

Verse 4

इयंसालक्षयतेलङ्कापुरीरावणपालिता ।सासुरोरगगन्धर्वैरमरैरपिदुर्जया ।।।।

“Narito na sa ating paningin ang lungsod ng Laṅkā, na pinamumunuan ni Rāvaṇa. Tila ito’y di-madadaig—kahit ng mga deva, ng mga nāga, ng mga gandharva, at maging ng mga walang-kamatayan.”

Verse 5

कार्यसिद्धिंपुरस्कृत्यमन्द्रयध्वंविनिर्णये ।नित्यंसन्निहितोह्यत्ररावणोराक्षसाधिपः ।।।।

“Isaisip ninyo muna ang ganap na tagumpay ng ating layunin; magpayo at magpasya sa dapat ninyong gawin. Sapagkat naririto palagi si Rāvaṇa, panginoon ng mga rākṣasa.”

Verse 6

तथातेषुब्रुवाणेषुरावणावरजोऽब्रवीत् ।वाक्यमग्राम्यपदवत्पुष्कलार्धंविभीषणः ।।।।

Habang sila’y nag-uusap-usap, si Vibhīṣaṇa—nakababatang kapatid ni Rāvaṇa—ay nagsalita sa kanila ng magalang na pananalita, hitik sa kahulugan.

Verse 7

अनलश्शरभश्चैवसम्पातिःप्रघसस्तथा ।गत्वालङ्कांममामात्याःपुरींपुनरिहागताः ।।।।

Ang aking mga ministro—sina Anala, Śarabha, Sampāti, at Praghasa—ay nagtungo sa lungsod ng Laṅkā at muling nagbalik dito.

Verse 8

भूत्वाशकुनयस्सर्वेप्रविष्टाश्चरिपोर्भलम् ।विधानंविहितंयच्चतद्धृष्टवासमुपस्थिताः ।।।।

Silang lahat ay nag-anyong mga ibon, pumasok nang malalim sa kuta ng kaaway, siniyasat ang lakas at ang mga paghahandang ginawa, at saka nagbalik upang mag-ulat.

Verse 9

संविधानंयथाहुस्तेरावणस्यदुरात्मनः ।राम तद्ब्रुवतस्सर्वंयथात्त्वेनमेशृणु ।।।।

O Rāma, isinalaysay nila sa akin—gaya ng tunay na kalagayan—ang pagkakaayos ng hukbo ng masamang-loob na si Rāvaṇa. Pakinggan mo ngayon ang lahat mula sa akin.

Verse 10

पूर्वंप्रहस्तस्सबलोद्वारमासाद्यतिष्ठति ।दक्षिणंचमहावीर्यौमहापार्श्वमहोदरौ ।।।।

Sa silangang tarangkahan, nakatindig si Prahasta na makapangyarihan kasama ang kanyang hukbo; at sa timog na tarangkahan naman ay nakatindig ang mga dakilang mandirigmang sina Mahāpārśva at Mahodara.

Verse 11

इन्द्रजित्पश्चिमंद्वारंराक्षसैर्भहुभिर्वृतः ।पट्टसासिधनुष्मद्भिश्शूलमुद्गरपाणिभिः ।।।।नानाप्रहरणैश्शूरैरावृतोरावणात्मजः ।

Sa kanlurang tarangkahan ay nakatindig si Indrajit, anak ni Rāvaṇa, na napalilibutan ng maraming rākṣasa—mga bayani na may dalang mga tabak at pana, mga sibat at pamalo, at sari-saring sandata.

Verse 12

राक्षसानांसहस्रैस्तुबहुभिश्शस्त्रपाणिभिः ।।।।युक्तःपरमसंविग्नोराक्षर्भहुभिर्वृतः ।उत्तरंनगरद्वारंरावणस्स्वयमास्थितः ।।।।

Sa hilagang tarangkahan ng lungsod, si Rāvaṇa mismo ang tumindig—lubhang nababalisa—napaliligiran ng napakaraming Rākṣasa na libu-libo, pawang may tangan na sandata.

Verse 13

राक्षसानांसहस्रैस्तुबहुभिश्शस्त्रपाणिभिः ।।6.37.12।।युक्तःपरमसंविग्नोराक्षर्भहुभिर्वृतः ।उत्तरंनगरद्वारंरावणस्स्वयमास्थितः ।।6.37.13।।

Muli ring ipinahahayag ito: sa hilagang tarangkahan ng lungsod, si Rāvaṇa—lubhang nababalisa—ay nakatindig, napaliligiran ng libu-libong Rākṣasa na may tangan-tangang sandata.

Verse 14

विरूपाक्षस्तुमहताशूलखडगधनुष्मता ।बलेनराक्षसैस्सार्थंमध्यमंगुल्ममास्थितः ।।।।

Si Virūpākṣa naman, kasama ang malaking hukbong may sandatang sibat, tabak, at busog, ay pumuwesto sa gitnang hanay sa loob ng lungsod, kasama ng mga Rākṣasa.

Verse 15

एतानेवंविधान्गुल्मान् लङ्कायांसमुदीक्ष्यते ।मामकामन्त्रिणस्सर्वेपुनशशीघ्रमिहागताः ।।।।

Nang masusing mapagmasdan nila ang gayong mga hanay ng hukbo sa Laṅkā, ang lahat kong tagapayo ay muling nagbalik dito nang daglian.

Verse 16

गजानांचसाहस्रंचरथानामयुतंपुरे ।हयानामयुतेद्वेचसाग्राकोटीचरक्षसाम् ।।।।विक्रान्ताबलवन्तश्चसंयुगेष्वाततायिनः ।इष्टाराक्षसराजस्यनित्यमेतेनिशाचराः ।।।।

Sa lungsod ay may sampung libong elepante, sampung libong karwahe, at dalawampung libong kabayo; at bukod pa roon, mahigit isang krore ng mga Rākṣasa—matatapang at malalakas, mabangis sa digmaan. Ang mga nilalang na gumagala sa gabi ay laging minamahal ng hari ng mga Rākṣasa.

Verse 17

गजानांचसाहस्रंचरथानामयुतंपुरे ।हयानामयुतेद्वेचसाग्राकोटीचरक्षसाम् ।।6.37.16।।विक्रान्ताबलवन्तश्चसंयुगेष्वाततायिनः ।इष्टाराक्षसराजस्यनित्यमेतेनिशाचराः ।।6.37.17।।

Sa loob ng Laṅkā ay may isang libong elepante, sampung libong karwahe, dalawampung libong kabayo, at mahigit isang krore ng mga Rākṣasa. Matatapang at malalakas sila sa digmaan, laging handang manalakay, at pawang mga kinagigiliwan ng hari ng mga Rākṣasa—mga nilalang ng gabi.

Verse 18

एकैकस्यात्रयुद्धार्थेराक्षसस्यविशाम्पते ।परीवारस्सहस्राणांसहस्रमुपतिष्ठते ।।।।

O panginoon ng mga tao, sa bawat isang Rākṣasa rito na lalaban, may kasamang hukbo ng mga tagapaglingkod—libo-libo, at muli’y libo-libo—na nakahandang umalalay.

Verse 19

एतांप्रवृत्तिंलङ्कायांमन्त्रिप्रोक्तांविभीषणः ।एवमुक्त्वामहाबाहूराक्षसांस्तानदर्शयत् ।।।।

Ang makapangyarihang bisig na si Vibhīṣaṇa, matapos sabihin ito, ay ipinaabot kay Rāma ang balitang ukol sa Laṅkā na iniulat ng mga ministro; at saka itinuro niya ang mga Rākṣasang yaon.

Verse 20

लङ्कायांसचिवैस्सर्वंरामायप्रत्यवेदयत् ।रामंकमलपत्राक्षमिदमुत्तरमब्रवीत् ।।।।रावणावरजःश्रीमान् रामप्रियचिकीर्षया ।

Ang marangal na nakababatang kapatid ni Rāvaṇa ay iniulat kay Rāma ang lahat tungkol sa Laṅkā na nalaman niya mula sa mga ministro. Pagkaraan, tumingin siya sa lotus-ang-mata na si Rāma at, sa pagnanais na gawin ang ikalulugod niya, ay nagsalita pa ng ganitong kasunod na tugon.

Verse 21

कुबेरंतुयदाराम रावणःप्रत्ययुध्यत ।।।।षष्टिश्शतसहस्राणितदानिर्यान्तिरक्षसाः ।राक्रमेणवीर्येणतेजसासत्त्वगौरवात् ।।।।सदृशाय्येऽत्रदर्पेणरावणस्यदुरात्मनः ।

“Rama, nang minsang salakayin ni Ravana si Kubera, animnapung daang-libong Rakshasa ang nagsilabas—kaagapay niya sa kapalaluan, at kahawig sa tapang, lakas, ningning, at tibay ng loob ng masamang-loob na Ravana.”

Verse 22

कुबेरंतुयदाराम रावणःप्रत्ययुध्यत ।।6.37.21।।षष्टिश्शतसहस्राणितदानिर्यान्तिरक्षसाः ।राक्रमेणवीर्येणतेजसासत्त्वगौरवात् ।।6.37.22।।सदृशाय्येऽत्रदर्पेणरावणस्यदुरात्मनः ।

“Rama, nang salakayin ni Ravana si Kubera, animnapung daang-libong Rakshasa ang nagsitungo noon—kapantay niya sa kapalaluan, at kahawig sa tapang, kagitingan, ningning, at katatagan.”

Verse 23

अत्रमन्युर्नकर्तव्योरोषयेत्वांनभीषये ।।।।समर्थोह्यसिवीर्येणसुराणामपिनिग्रहे ।

“Sa bagay na ito, huwag kang magpadala sa poot. Hindi kita sinasadyang udyukan ni takutin; sapagkat sa iyong kagitingan, kaya mo maging supilin kahit ang mga diyos.”

Verse 24

तद्भवांश्चतुरङ्गेणबलेनमहातावृतः ।।।।व्यूह्येदंवानरानीकंनिर्मथिष्यतिरावणम् ।

“Kaya ikaw, na napalilibutan ng dakilang apat-na-sangay na hukbo, ay ayusin mo sa hanay ang hukbong Vanara; sa gayon, dudurugin mo si Ravana.”

Verse 25

रावणावरजेवाक्यमेवंब्रुवतिराघवः ।।।।शत्रूणांप्रतिघातार्थमिदंवचनमब्रवीत् ।

Nang magsalita nang gayon ang nakababatang kapatid ni Ravana, si Raghava (Rama) ay nagwika ng mga salitang ito, upang salagin at lipulin ang mga kaaway.

Verse 26

पूर्वद्वारेतुलङ्कायानीलोवानरपुङ्गवः ।।।।प्रहस्तप्रतियोद्धास्याद्वानरैर्बहुभिर्वृतः ।

Sa silangang tarangkahan ng Lanka, hayaang tumayo si Nila, ang pinakamahusay sa mga Vanara, upang labanan si Prahasta, na napapaligiran ng maraming mandirigmang Vanara.

Verse 27

अङ्गदोवालिपुत्रस्तुबलेनमहतावृतः ।।।।दक्षिणेबाधतांद्वारेमहापार्श्वमहोदरौ ।

At hayaan si Angada, ang anak ni Vali, na napapaligiran ng malaking puwersa, na itulak ang laban sa katimugang tarangkahan laban kina Mahaparshva at Mahodara.

Verse 28

हनुमान्पश्चिमद्वारंनिपीड्यपवनात्मजः ।।।।प्रविशत्वप्रमेयात्माबहुभिःकपिभिर्वृतः ।

Hayaang si Hanuman—ang anak ng Diyos ng Hangin, na may hindi masusukat na lakas—ay sumalakay sa kanlurang tarangkahan at pumasok, na napapaligiran ng maraming mandirigmang vanara.

Verse 29

दैत्यदावनसङ्घानामृषीणांचमहात्मनाम् ।।।।विप्रकारप्रियःक्षुद्रोवरदानबलान्वितः ।परिक्रमतियःसर्वान्लोकान्सन्तापयन्प्रजाः ।।।।तस्याहंराक्षसेन्द्रस्यस्वयमेववधेधृतः ।उत्तरंनगरद्वारमहंसौमित्रिणासह ।।।।निपीड्याभिप्रवेक्ष्यामिसबलोयत्ररावणः ।

Ang panginoon ng mga rakshasa—na masama at mahilig manakit ng iba, pinalakas ng kapangyarihan ng mga biyaya—ay nanggugulo sa mga tao ng lahat ng mundo, maging sa mga hukbo ng Daitya, Danava, at mga dakilang pantas. Ako mismo ay desididong wakasan ang kanyang buhay. Kasama si Saumitri (Lakshmana) at ang aming mga puwersa, sasalakay kami at pipiliting pumasok sa hilagang tarangkahan ng lungsod, kung nasaan si Ravana.

Verse 30

दैत्यदावनसङ्घानामृषीणांचमहात्मनाम् ।।6.37.29।।विप्रकारप्रियःक्षुद्रोवरदानबलान्वितः ।परिक्रमतियःसर्वान्लोकान्सन्तापयन्प्रजाः ।।6.37.30।।तस्याहंराक्षसेन्द्रस्यस्वयमेववधेधृतः ।उत्तरंनगरद्वारमहंसौमित्रिणासह ।।6.37.31।।निपीड्याभिप्रवेक्ष्यामिसबलोयत्ररावणः ।

Nawa’y ang makapangyarihang panginoon ng mga Vānara, ang magiting na hari ng mga oso, at ang nakababatang kapatid ng hari ng mga Rākṣasa ang pumuwesto sa gitna ng hanay ng labanan.

Verse 31

दैत्यदावनसङ्घानामृषीणांचमहात्मनाम् ।।6.37.29।।विप्रकारप्रियःक्षुद्रोवरदानबलान्वितः ।परिक्रमतियःसर्वान्लोकान्सन्तापयन्प्रजाः ।।6.37.30।।तस्याहंराक्षसेन्द्रस्यस्वयमेववधेधृतः ।उत्तरंनगरद्वारमहंसौमित्रिणासह ।।6.37.31।।निपीड्याभिप्रवेक्ष्यामिसबलोयत्ररावणः ।

At sa digmaang ito, huwag mag-anyong-tao ang mga mandirigmang Vānara; ito ang maging ating napagkaisahang tanda ng pagkakakilanlan sa hukbong Vānara.

Verse 32

वानरेन्द्रश्चबलवानृक्षराजश्चवीर्यवान् ।।।।राक्षसेन्द्रानुजश्चैवगुलोभवतुमध्यम: ।

Nawa’y ang makapangyarihang panginoon ng mga Vānara, ang magiting na hari ng mga oso, at ang nakababatang kapatid ng hari ng mga Rākṣasa ang pumuwesto sa gitna ng hanay ng labanan.

Verse 33

नचैवमानुषंरूपंकार्यंहरिभिराहवे ।।।।एषाभवतुसंङञान् युद्धेऽस्मिन् वानरेबले ।

At sa digmaang ito, huwag mag-anyong-tao ang mga mandirigmang Vānara; ito ang maging ating napagkaisahang tanda ng pagkakakilanlan sa hukbong Vānara.

Verse 34

वानराएवनश्चिह्नंस्वजनेऽस्मिन् भविष्यति ।।।।वयंतुमानुषेणैवसप्तयोत्प्यामहेपरान् ।अहमेषममभ्रात्रालक्ष्मणेनमहौजसौ ।।।।आत्मनापञ्चमश्चायंसखाममविभीषणः ।

Sa ating mga kakampi, ang anyong-Vānara mismo ang magiging tanda ng pagkakakilanlan. Ngunit kami nama’y pito ang lalaban sa kaaway sa anyong-tao—ako at ang aking makapangyarihang kapatid na si Lakṣmaṇa, at bilang ikalima sa aking tabi, ang kaibigan kong si Vibhīṣaṇa.

Verse 35

वानराएवनश्चिह्नंस्वजनेऽस्मिन् भविष्यति ।।6.37.34।।वयंतुमानुषेणैवसप्तयोत्प्यामहेपरान् ।अहमेषममभ्रात्रालक्ष्मणेनमहौजसौ ।।6.37.35।।आत्मनापञ्चमश्चायंसखाममविभीषणः ।

Ngunit tayo’y lalaban sa mga kaaway sa anyong-tao lamang—pito tayong lahat: ako mismo, ang aking kapatid na makapangyarihan, si Lakṣmaṇa; at bilang ikalima, ang kaibigan kong ito, si Vibhīṣaṇa.

Verse 36

सरामःकृत्यसिध्यर्थएवमुक्त्वाविभीषणम् ।।।।सुवेलारोहणेबुद्धिश्चकारमतिमान्मतिम् ।रमणीयतरंदृष्टवासुवेलस्यगिरेस्तटम् ।।।।

Sa gayon, si Rāma—ang marunong at nagnanais na magtagumpay sa tungkulin—pagkasabi kay Vibhīṣaṇa, ay nagpasya sa isip na umakyat sa Suvela; at nang makita niyang lubhang kaaya-aya ang mga dalisdis ng bundok na iyon, siya’y nagpatuloy.

Verse 37

सरामःकृत्यसिध्यर्थएवमुक्त्वाविभीषणम् ।।6.37.36।।सुवेलारोहणेबुद्धिश्चकारमतिमान्मतिम् ।रमणीयतरंदृष्टवासुवेलस्यगिरेस्तटम् ।।6.37.37।।

Nang magkagayon, ang marunong na si Rāma, nang makita ang lubhang kagandahan ng mga dalisdis ng Bundok Suvela, ay itinuon ang isip sa pag-akyat dito.

Verse 38

ततस्तुरामोमहताबलेनप्रच्छाद्यसर्वांपृथिवींमहात्मा ।प्रहृष्टरूपोऽभिजगामलङ्कांकृत्वामतिंसोऽरिवधेमहात्मा ।।।।

Pagkaraan, ang dakilang si Rāma, na tinakpan ng kanyang napakalakas na hukbo ang buong lupa, ay sumulong patungong Laṅkā—nagniningning ang mukha sa tiwala—sapagkat matatag na niyang ipinasya ang paglipol sa kaaway.